بزرگترین شهرهای صنعتی ترکیه ۲۰۲۶: رتبه صادرات، صنایع و کار ایرانیان

آخرین به‌روزرسانی: ۵ مهر ۱۴۰۵ (۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶) — ارقام این راهنما از آمار صادرات استانی TİM برای سال ۲۰۲۵، بولتن‌های صادرات وزارت تجارت ترکیه (دسامبر ۲۰۲۵ و اوت ۲۰۲۶)، تولید ناخالص داخلی استانی TÜİK برای ۲۰۲۴ (انتشار ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵)، فهرست شهرک‌های صنعتی OSBÜK (سپتامبر ۲۰۲۶) و فهرست İSO 500 سال ۲۰۲۵ (انتشار ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶) گرفته شده است.

بزرگترین شهرهای صنعتی ترکیه در سال ۲۰۲۶ به ترتیب صادرات استانبول، کوجائلی (Kocaeli)، بورسا، آنکارا و ازمیر هستند و پس از آن‌ها قاضی‌آنتپ، ساکاریا، مانیسا، دنیزلی، تکیرداغ، قونیه و کایسری قرار دارند. طبق آمار مجمع صادرکنندگان ترکیه (TİM)، شرکت‌های مستقر در استانبول در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۵ میلیارد دلار صادرات داشتند؛ یعنی بیش از چهار برابر کوجائلی که دوم است. اما این رتبه‌بندی بسته به روش شمارش تغییر می‌کند و برای یک ایرانی که دنبال کار، تجارت یا سرمایه‌گذاری است، رتبه صادرات فقط نیمی از ماجراست. در این راهنما شهرهای صنعتی ترکیه را با آخرین آمار رسمی مقایسه کرده‌ایم، صنایع اصلی و شرکت‌های شاخص هر شهر را معرفی کرده‌ایم، تعداد شهرک‌های صنعتی (OSB) و قیمت خانه در هر شهر را آورده‌ایم و صادقانه گفته‌ایم کار در این شهرها برای ایرانیان چه شرایطی دارد.

خلاصه شهرهای صنعتی ترکیه در ۲۰۲۶: بر اساس آمار TİM (محل ثبت شرکت)، ده استان اول صادراتی ترکیه در ۲۰۲۵ استانبول (۹۵٫۲ میلیارد دلار)، کوجائلی (۲۲٫۹)، بورسا (۱۷٫۹)، آنکارا (۱۷٫۵)، ازمیر (۱۳٫۶)، قاضی‌آنتپ (۱۰٫۱)، ساکاریا (۵٫۹)، مانیسا (۵٫۱)، دنیزلی (۴٫۷) و مرسین (۳٫۶ میلیارد دلار) بودند. بر اساس محل تولید (آمار وزارت تجارت)، تکیرداغ با ۱۳٫۲ میلیارد دلار پنجم است. کوجائلی پایتخت خودروسازی و پالایش، بورسا مرکز خودرو و نساجی، آنکارا مرکز صنایع دفاعی، قاضی‌آنتپ قطب فرش ماشینی و کایسری قطب مبلمان است. برای ایرانیان: کار در این کارخانه‌ها فقط با مجوز کار و حقوقی دست‌کم ۱ تا ۵ برابر حداقل دستمزد ناخالص (۳۳٬۰۳۰ لیر) ممکن است و تجارت با ایران تابع محدودیت‌های تحریمی است.

رتبه‌بندی شهرهای صنعتی ترکیه بر اساس صادرات (۲۰۲۵)

دقیق‌ترین معیار برای مقایسه شهرهای صنعتی ترکیه، صادرات سالانه هر استان است. آخرین سال کاملی که آمارش منتشر شده ۲۰۲۵ است؛ سالی که صادرات کالای ترکیه با ۴٫۵٪ رشد به رکورد ۲۷۳٫۴ میلیارد دلار رسید. جدول زیر از گزارش ارزیابی صادرات ۲۰۲۵ اتاق صنعت آنکارا بر اساس داده‌های TİM (ژانویه ۲۰۲۶) گرفته شده که صادرات را بر اساس محل ثبت قانونی شرکت صادرکننده می‌شمارد:

رتبه	استان	صادرات ۲۰۲۴	صادرات ۲۰۲۵	تغییر سالانه
۱	استانبول (İstanbul)	۹۲٬۱۳۸ میلیون دلار	۹۵٬۱۹۷ میلیون دلار	۳٫۳+٪
۲	کوجائلی (Kocaeli)	۲۰٬۳۹۹ میلیون دلار	۲۲٬۹۲۹ میلیون دلار	۱۲٫۴+٪
۳	بورسا (Bursa)	۱۶٬۷۰۶ میلیون دلار	۱۷٬۸۶۲ میلیون دلار	۶٫۹+٪
۴	آنکارا (Ankara)	۱۴٬۰۶۷ میلیون دلار	۱۷٬۴۸۶ میلیون دلار	۲۴٫۳+٪
۵	ازمیر (İzmir)	۱۳٬۶۱۰ میلیون دلار	۱۳٬۵۹۸ میلیون دلار	۰٫۱−٪
۶	قاضی‌آنتپ (Gaziantep)	۹٬۹۹۱ میلیون دلار	۱۰٬۱۴۵ میلیون دلار	۱٫۵+٪
۷	ساکاریا (Sakarya)	۶٬۲۸۰ میلیون دلار	۵٬۸۹۴ میلیون دلار	۶٫۱−٪
۸	مانیسا (Manisa)	۵٬۳۷۳ میلیون دلار	۵٬۱۰۱ میلیون دلار	۵٫۱−٪
۹	دنیزلی (Denizli)	۴٬۳۸۲ میلیون دلار	۴٬۶۷۸ میلیون دلار	۶٫۸+٪
۱۰	مرسین (Mersin)	۳٬۵۵۳ میلیون دلار	۳٬۶۳۰ میلیون دلار	۲٫۲+٪
۱۱	قونیه (Konya)	—	۳٬۴۹۷ میلیون دلار	—
۱۲	هاتای (Hatay)	—	۳٬۴۷۱ میلیون دلار	—
۱۳	آدانا (Adana)	—	۳٬۰۴۴ میلیون دلار	—
۱۴	کایسری (Kayseri)	—	۲٬۹۷۶ میلیون دلار	—
۱۵	چوروم (Çorum)	—	۲٬۴۱۹ میلیون دلار	—

چند نکته از این جدول: آنکارا با ۲۴٫۳٪ رشد، سریع‌ترین رشد را در میان ده استان اول داشت و طبق همان گزارش، سهمش از کل صادرات ترکیه از ۶٫۲٪ به ۷٫۴٪ رسید. کوجائلی با ۱۲٫۴٪ رشد دوم بود. در مقابل، ساکاریا و مانیسا صادرات کمتری از سال قبل داشتند. در مقاله قدیمی ما (۲۰۲۰) ارقام بر حسب لیر آمده بود و هاتای پنجم بود؛ امروز هاتای به رتبه ۱۲ رسیده و ارقام لیری آن زمان به دلیل تورم دیگر قابل مقایسه نیستند.

چرا آمار صادرات شهرهای ترکیه با هم فرق دارد؟

اگر در منابع ترکی جست‌وجو کنید، برای یک شهر دو یا سه عدد متفاوت می‌بینید. دلیلش این است که ترکیه صادرات استانی را به دو روش منتشر می‌کند:

روش	ناشر	صادرات بر اساس	نتیجه برای استانبول	نتیجه برای شهرهای تولیدی
محل ثبت شرکت (Kanuni Merkez)	TİM	نشانی قانونی دفتر مرکزی شرکت	بسیار بزرگ‌تر (۹۵٫۲ میلیارد دلار در ۲۰۲۵)	کوچک‌تر از واقعیت
محل فعالیت (Faaliyet İli)	وزارت تجارت ترکیه	استانی که کالا واقعاً در آن تولید می‌شود	کوچک‌تر (۵۷٫۸ میلیارد دلار در ۲۰۲۵)	نزدیک‌تر به واقعیت

بهترین مثال تکیرداغ است. طبق گزارش خبرگزاری آناتولی از قول رئیس اتاق بازرگانی تکیرداغ (۱۴ ژانویه ۲۰۲۶)، صادرات این استان بر اساس محل تولید ۱۳٫۲ میلیارد دلار و پنجمین استان ترکیه است، اما در آمار TİM فقط حدود ۲ میلیارد دلار ثبت شده؛ چون بسیاری از کارخانه‌های تکیرداغ دفتر مرکزی‌شان در استانبول است.

بر اساس روش محل فعالیت، رئیس‌جمهور ترکیه در ۳ ژانویه ۲۰۲۶ پنج استان اول ۲۰۲۵ را اعلام کرد: استانبول ۵۷٫۸ میلیارد دلار، کوجائلی ۳۵٫۲، ازمیر ۲۳٫۶، بورسا ۲۰ و تکیرداغ ۱۳٫۲ میلیارد دلار. وزارت تجارت هم در ۱۳ ژانویه ۲۰۲۶ همین پنج استان را تأیید کرد و اعلام کرد در ۲۰۲۵، ۳۳ استان بیش از ۱ میلیارد دلار صادرات داشتند و صادرات ۴۶ استان افزایش یافت. به همین روش، مانیسا با حدود ۷٫۴ میلیارد دلار دهم بود.

نتیجه عملی: اگر می‌خواهید بدانید کارخانه‌ها و شغل‌های تولیدی کجا هستند، به آمار محل فعالیت نگاه کنید (کوجائلی، تکیرداغ، مانیسا و ساکاریا بزرگ‌تر از آن چیزی هستند که TİM نشان می‌دهد). اگر دنبال دفتر مرکزی شرکت‌ها و تصمیم‌گیرندگان خرید هستید، استانبول و آنکارا مهم‌ترند.

آخرین آمار صادرات شهرها در سال ۲۰۲۶

آمار ماهانه وزارت تجارت ترکیه نشان می‌دهد ترتیب اصلی در ۲۰۲۶ تغییری نکرده است. طبق داده‌های اوت ۲۰۲۶ که ۸ سپتامبر منتشر شد، صادرات کل ترکیه در اوت ۲۰۲۶ با ۸٫۱٪ رشد به ۲۳٫۵ میلیارد دلار و در هشت ماه نخست سال با ۴٪ رشد به ۱۸۵ میلیارد دلار رسید:

رتبه در اوت ۲۰۲۶	استان	صادرات همان ماه	نکته
۱	استانبول	۵٬۵۰۳ میلیون دلار	بیشترین افزایش ماهانه (۶۳۴ میلیون دلار)
۲	کوجائلی	۳٬۱۲۲ میلیون دلار	دومین رشد هشت‌ماهه (۱٬۰۲۲ میلیون دلار)
۳	ازمیر	۱٬۸۴۲ میلیون دلار	—
۴	بورسا	۱٬۴۲۳ میلیون دلار	سومین رشد هشت‌ماهه (۹۶۰ میلیون دلار)
۵	مرسین	۱٬۲۴۱ میلیون دلار	رشد ماهانه ۴۶۷ میلیون دلار
۶ تا ۱۰	تکیرداغ، آنکارا، قاضی‌آنتپ، ساکاریا، مانیسا	—	آنکارا بیشترین رشد هشت‌ماهه (۱٬۱۸۵ میلیون دلار)

طبق همین گزارش، آنکارا، کوجائلی و بورسا با هم ۴۵٪ از رشد صادرات ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ را ساختند و ۲۵ استان در این هشت ماه از مرز ۱ میلیارد دلار صادرات گذشتند. نکته جالب برای ایرانیان: مرسین، که بندر اصلی جنوب ترکیه است، در ۲۰۲۶ به جمع پنج استان اول ماهانه رسیده است.

سهم شهرهای صنعتی از اقتصاد ترکیه (TÜİK)

صادرات فقط یک بخش از اقتصاد است. آخرین آمار رسمی تولید ناخالص داخلی (GSYH) استانی، بولتن TÜİK برای سال ۲۰۲۴ است که ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد. آمار ۲۰۲۵ هنوز منتشر نشده است:

شاخص (۲۰۲۴، قیمت جاری)	استان	مقدار
بزرگ‌ترین اقتصاد استانی	استانبول	۱۳٬۰۱۰ میلیارد لیر (۲۹٫۲٪ کل ترکیه)
دوم	آنکارا	۴٬۶۷۳ میلیارد لیر (۱۰٫۵٪)
سوم	ازمیر	۲٬۵۶۳ میلیارد لیر (۵٫۷٪)
بالاترین تولید سرانه	استانبول	۸۰۲٬۶۶۹ لیر برای هر نفر
دومین تولید سرانه	کوجائلی	۷۸۸٬۸۷۳ لیر برای هر نفر
سومین تولید سرانه	آنکارا	۷۸۸٬۸۵۹ لیر برای هر نفر
کمترین تولید سرانه	شانلی‌اورفا	۱۸۸٬۱۴۴ لیر برای هر نفر

مهم‌ترین پیام این جدول برای موضوع ما این است که کوجائلی، با جمعیتی بسیار کمتر از آنکارا و ازمیر، از نظر تولید سرانه دوم ترکیه است؛ یعنی صنعتی‌ترین استان کشور به نسبت جمعیت. طبق همین بولتن، در اقتصاد خود استانبول سهم صنعت ۱۵٫۱٪ است و بخش «تجارت، حمل‌ونقل، اقامت و غذا» با ۳۳٫۹٪ بزرگ‌ترین بخش است؛ یعنی استانبول بیش از آنکه «شهر کارخانه» باشد، مرکز تجارت، مالی و دفاتر مرکزی است. قونیه هم با ۵٫۶٪ بیشترین سهم را در کشاورزی ترکیه دارد.

معرفی ۱۲ شهر صنعتی بزرگ ترکیه

در این بخش هر شهر را با صنایع اصلی، شرکت‌های شاخص و آمار صادراتش معرفی می‌کنیم. ابتدا یک جدول خلاصه:

شهر	صنایع اصلی	شرکت‌ها و مجموعه‌های شاخص
استانبول	جواهرات، هواپیما و قطعات، ماشین‌آلات، پوشاک، دفاتر مرکزی	دفتر مرکزی آرچلیک و توپراش، کارخانه اتوبوس مرسدس بنز هوشدره
کوجائلی	خودرو، پالایش نفت، شیمیایی، فولاد	فورد اوتوسان (گلجوک و ینی‌کوی)، هیوندای (ازمیت)، پالایشگاه توپراش ازمیت
بورسا	خودرو و قطعات، نساجی، ماشین‌آلات	اویاک رنو، توفاش، بوش
آنکارا	صنایع دفاعی و هوافضا، خودرو، شیمیایی، ماشین‌آلات	TUSAŞ، آسلسان، ستاد TPAO
ازمیر	پالایش و پتروشیمی، فولاد، ماشین‌آلات، غذا	پالایشگاه STAR و توپراش در آلیاغا
قاضی‌آنتپ	فرش ماشینی، نخ و نساجی، غذا و غلات، پلاستیک، کفش	خوشه فرش ماشینی با ۱۵۰ تا ۲۰۰ تولیدکننده
ساکاریا	خودرو، فلزات، شیمیایی، فولاد، ماشین‌آلات	کارخانه تویوتا (آداپازاری)
مانیسا	لوازم خانگی و الکترونیک، غذا و کشاورزی	وستل سیتی (Vestel)
تکیرداغ	فلزات، برق و الکترونیک، شیمیایی، پوشاک	کارخانه BSH در چرکزکوی، منطقه آزاد اروپا
دنیزلی	نساجی و پوشاک (حوله)، کابل و سیم مسی، فلزات، سنگ	خوشه نساجی و کابل‌سازی
قونیه	ماشین‌آلات کشاورزی، قطعات خودرو، ریخته‌گری، غذا	۱۲ شهرک صنعتی و ۱۵۰ مجتمع صنعتی کوچک
کایسری	مبلمان و تشک، فلزات، نساجی	استقبال (İstikbal) و خوشه مبلمان

استانبول: بزرگ‌ترین صادرکننده و مرکز دفاتر

استانبول در هر دو روش شمارش اول است. بر اساس بولتن صادرات استانی وزارت تجارت برای دسامبر ۲۰۲۵، سه قلم اول صادرات استانبول در آن ماه به ترتیب «سنگ‌های قیمتی و جواهرات» (۸۸۹ میلیون دلار)، «هواپیما، فضاپیما و قطعات» (۶۲۹ میلیون دلار) و «دیگ‌های بخار و ماشین‌آلات» (۵۰۲ میلیون دلار) بود و بزرگ‌ترین مقاصد آن امارات، آلمان و پاکستان. استانبول با ۱۲۹ شرکت، بیشترین سهم را در فهرست ۵۰۰ شرکت بزرگ صنعتی ترکیه دارد (بر اساس عضویت در اتاق صنعت). اما کارخانه‌های بزرگ کمتر در خود شهر هستند و بیشتر به کوجائلی و تکیرداغ رفته‌اند. برای زندگی در این شهر، راهنمای شهر استانبول و برای مراکز فناوری، تکنوپارک استانبول را ببینید.

کوجائلی (ازمیت): صنعتی‌ترین استان ترکیه

کوجائلی در شرق استانبول، بر اساس محل تولید با ۳۵٫۲ میلیارد دلار دومین صادرکننده ترکیه در ۲۰۲۵ است. طبق گزارش صادرات خودروی ۲۰۲۵ به نقل از اتحادیه صادرکنندگان خودرو (UOTOB)، کوجائلی با ۱۲٫۳ میلیارد دلار بزرگ‌ترین صادرکننده خودروی ترکیه بود (از کل ۴۱٫۵ میلیارد دلار). فورد اوتوسان کارخانه‌های گلجوک و ینی‌کوی را در این استان دارد، هیوندای از ۱۹۹۷ در ازمیت تولید می‌کند و یکی از چهار پالایشگاه توپراش هم در ازمیت است. در دسامبر ۲۰۲۵ خودرو با ۱٫۱۶ میلیارد دلار قلم اول صادرات کوجائلی بود. کوجائلی ۱۴ شهرک صنعتی فعال دارد.

بورسا: پایتخت خودروی سواری

بورسا در ۲۰۲۵ بر اساس TİM با ۱۷٫۹ میلیارد دلار سوم و بر اساس محل تولید با ۲۰ میلیارد دلار چهارم بود و با ۹٫۲ میلیارد دلار دومین صادرکننده خودرو است. طبق آمار انجمن خودروسازان (OSD)، در سه ماه اول ۲۰۲۶ ۴۷٫۷٪ خودروی سواری ترکیه در بورسا ساخته شد. اویاک رنو، بزرگ‌ترین کارخانه خودروی سواری ترکیه، در ۲۰۲۵ در بورسا ۳۸۷٬۱۱۳ دستگاه تولید و ۲۷۱٬۹۹۴ دستگاه صادر کرد. کارخانه‌های توفاش و بوش هم در بورسا هستند. بورسا با ۱۷ شهرک صنعتی فعال، پرتعدادترین شهرک‌های فعال ترکیه را دارد. برای قیمت خانه، قیمت خانه در بورسا را ببینید.

آنکارا: صنایع دفاعی و سریع‌ترین رشد

آنکارا در ۲۰۲۵ با ۱۷٫۵ میلیارد دلار چهارم TİM بود و به گفته گزارش اتاق صنعت آنکارا، بدون صنایع دفاعی صادراتش حدود ۱۱٫۹ میلیارد دلار است؛ یعنی حدود یک‌سوم صادرات آنکارا از صنایع دفاعی و هوافضا می‌آید. سه شرکت از ده شرکت اول صنعتی ترکیه، یعنی صنایع هوافضای ترکیه (TUSAŞ)، آسلسان و شرکت ملی نفت (TPAO)، در آنکارا مستقرند. پس از صنایع دفاعی، خودرو (۱٫۸۷ میلیارد دلار)، مواد شیمیایی (۱٫۶۹)، ماشین‌آلات (۱٫۶۶) و برق و الکترونیک (۱٫۵۲ میلیارد دلار) قلم‌های اصلی صادرات آنکارا بودند. راهنمای شهر آنکارا و مقایسه زندگی در استانبول یا آنکارا را هم ببینید.

ازمیر: پالایش، فولاد و بندر اژه

ازمیر بر اساس محل تولید با ۲۳٫۶ میلیارد دلار سوم ترکیه است. پالایشگاه STAR متعلق به سوکار (SOCAR) و پالایشگاه توپراش هر دو در آلیاغای ازمیر قرار دارند و به همین دلیل در دسامبر ۲۰۲۵ «سوخت‌های معدنی» با ۳۵۷ میلیون دلار قلم اول صادرات ازمیر بود و پس از آن ماشین‌آلات و آهن و فولاد قرار داشتند. ازمیر ۱۴ شهرک صنعتی وابسته به وزارت صنعت دارد. برای زندگی در این شهر، راهنمای شهر ازمیر را بخوانید.

قاضی‌آنتپ: قطب فرش ماشینی جهان

قاضی‌آنتپ در ۲۰۲۵ با ۱۰٬۱۴۵ میلیون دلار صادرات، طبق اتاق بازرگانی قاضی‌آنتپ، ششمین صادرکننده ترکیه و بزرگ‌ترین شهر صنعتی جنوب شرق است. طبق گزارش سی‌ان‌ان ترک، ۹۰٪ فرش ماشینی ترکیه در قاضی‌آنتپ تولید می‌شود و از هر سه فرش صادراتی ترکیه دو تا از این شهر است؛ حدود ۶۰ هزار نفر مستقیم در این صنعت کار می‌کنند. طبق اتاق صنعت قاضی‌آنتپ، نساجی (به‌ویژه نخ فرش)، مواد غذایی (آرد، بلغور، ماکارونی، روغن و باقلوا)، پلاستیک و کفش دیگر صنایع اصلی شهرند. قاضی‌آنتپ با ۲۹ شرکت در فهرست İSO 500 پنجم است.

ساکاریا: شهر تویوتا

ساکاریا در ۲۰۲۵ طبق TİM با ۵٫۹ میلیارد دلار هفتم بود. کارخانه تویوتا در آداپازاری، مرکز این استان، کرولا و C-HR تولید می‌کند و طبق İSO 500، تویوتا پنجمین شرکت صنعتی بزرگ ترکیه است. ساکاریا با ۵ میلیارد دلار چهارمین صادرکننده خودروی ترکیه در ۲۰۲۵ بود. ساکاریا در قیمت خانه با حدود ۴۱ هزار لیر در متر، از کوجائلی هم گران‌تر شده است.

مانیسا: لوازم خانگی و الکترونیک

مانیسا در همسایگی ازمیر، طبق TİM با ۵٫۱ میلیارد دلار هشتم و طبق وزارت تجارت با ۷٫۴ میلیارد دلار دهم است. گزارش محلی دوکوز۸ توضیح می‌دهد که صادرات ۲۰۲۵ مانیسا ۳٫۵۶٪ کمتر از ۲۰۲۴ بود. ستاد و مجموعه تولیدی وستل (Vestel)، تولیدکننده تلویزیون، لوازم خانگی و الکترونیک از گروه زورلو، با مساحت ۱٫۳ میلیون متر مربع در مانیساست. برای آشنایی با شهر، شهر مانیسا و قیمت خانه در مانیسا را ببینید.

تکیرداغ: کارخانه‌های غرب استانبول

تکیرداغ با ۱۳٫۲ میلیارد دلار صادرات بر اساس محل تولید، پنجمین استان صادراتی ترکیه در ۲۰۲۵ است. طبق اتاق بازرگانی تکیرداغ، این استان ۱۴ شهرک صنعتی، یک منطقه آزاد (Avrupa Serbest Bölgesi)، حدود ۳٬۵۰۰ واحد صنعتی و حدود ۲۰۰ هزار شاغل صنعتی دارد. بزرگ‌ترین کارخانه گروه BSH (بوش-زیمنس) در جهان در چرکزکوی تکیرداغ است. فلزات، برق و الکترونیک، شیمیایی، پوشاک، ماشین‌آلات و خودرو قلم‌های اصلی صادرات تکیرداغ هستند.

دنیزلی: نساجی و کابل

دنیزلی طبق TİM با ۴٫۷ میلیارد دلار نهم است. طبق گزارش اکونومیم (۴ ژانویه ۲۰۲۶)، نساجی و پوشاک با ۱٫۳۷ میلیارد دلار، برق و الکترونیک (عمدتاً کابل و سیم) با ۱٫۰۲ میلیارد دلار و فلزات با ۰٫۷۴ میلیارد دلار بزرگ‌ترین بخش‌ها بودند و بریتانیا بزرگ‌ترین بازار دنیزلی بود. دنیزلی همچنین از ارزان‌ترین کلان‌شهرها در اجاره است.

قونیه: ماشین‌آلات کشاورزی و قطعات

قونیه، بزرگ‌ترین استان ترکیه از نظر مساحت، طبق TİM در ۲۰۲۵ با ۳٫۵ میلیارد دلار یازدهم بود. گزارش اقتصادی اتاق بازرگانی قونیه (اوت ۲۰۲۶) صادرات ۲۰۲۵ را ۳٫۳۶ میلیارد دلار به ۲۰۹ کشور، و مازاد تجاری را ۱٫۷۴ میلیارد دلار اعلام کرد. قونیه ۱۲ شهرک صنعتی و ۱۵۰ مجتمع صنعتی کوچک با ۲۸٬۵۲۹ کارگاه فعال و حدود ۲۲۸ هزار شاغل دارد. قطعات خودرو، ماشین‌آلات، ادوات کشاورزی، پلاستیک، مبلمان، ریخته‌گری و غذا صنایع اصلی آن هستند.

کایسری: پایتخت مبلمان ترکیه

کایسری در مرکز آناتولی طبق اتاق صنعت کایسری (KAYSO) و بر اساس آمار TÜİK در ۲۰۲۵ صادراتی برابر ۳٫۸۵ میلیارد دلار داشت (در آمار TİM حدود ۳ میلیارد دلار و رتبه ۱۴). آلمان، عراق و آمریکا بزرگ‌ترین بازارهای آن بودند. طبق اظهارات رئیس KAYSO در نوامبر ۲۰۲۳، از ۱۱ شرکت مبلمان حاضر در فهرست‌های İSO 500 و دومین ۵۰۰، هشت شرکت کایسری‌ای بودند و این شهر حدود ۲۰٪ صادرات مبلمان ترکیه را دارد. برند استقبال (İstikbal) در کایسری متولد شد. کایسری ارزان‌ترین شهر صنعتی این فهرست برای خرید خانه است؛ راهنمای شهر کایسری را ببینید.

یک شهر دیگر: اسکی‌شهیر

اسکی‌شهیر در فهرست ۱۵ استان اول صادراتی نیست، اما کارخانه اینونو فورد اوتوسان (از ۱۹۸۲) و کارخانه یخچال‌سازی آرچلیک (از ۱۹۷۵) در آن قرار دارند و در دسامبر ۲۰۲۵ سیزدهمین استان صادراتی ماه بود. برای دانشجویان و خانواده‌ها، راهنمای شهر اسکی‌شهیر را بخوانید.

شهرک‌های صنعتی سازمان‌یافته (OSB) در هر شهر

«منطقه صنعتی سازمان‌یافته» یا OSB (Organize Sanayi Bölgesi) همان شهرک صنعتی است که بیشتر کارخانه‌های بزرگ ترکیه در آن مستقرند. طبق وزیر صنعت و فناوری ترکیه در ژانویه ۲۰۲۶، شمار OSBهای کشور به ۳۷۳ رسیده است. جدول زیر را از فهرست رسمی OSBهای نهاد عالی OSB ترکیه (OSBÜK) (دسترسی ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶) شمرده‌ایم. فقط OSBهای مصوب وزارت صنعت شمرده شده‌اند و شهرک‌های کشاورزی وزارت کشاورزی حساب نشده‌اند:

استان	تعداد OSB (وزارت صنعت)	از این تعداد در حال فعالیت	مساحت کل (هکتار)
بورسا	۱۷	۱۷	حدود ۵٬۷۲۳
کوجائلی	۱۴	۱۴	حدود ۴٬۰۳۴
ازمیر	۱۴	۱۳	حدود ۴٬۵۵۶
آنکارا	۱۴	۱۲	حدود ۸٬۹۱۸
تکیرداغ	۱۳	۱۳	حدود ۵٬۳۸۸
قونیه	۱۲	۸	حدود ۶٬۰۰۹
استانبول	۹	۸	حدود ۲٬۴۲۵
مانیسا	۹	۷	حدود ۳٬۹۱۶
ساکاریا	۹	۷	حدود ۲٬۶۷۹
قاضی‌آنتپ	۷	۴	حدود ۹٬۳۲۶
دنیزلی	۵	۳	حدود ۱٬۳۲۸
کایسری	۴	۳	حدود ۴٬۴۴۲

دو نکته: تعداد OSB همیشه معیار اندازه نیست. قاضی‌آنتپ فقط ۷ OSB دارد، اما مساحت آن‌ها از همه این استان‌ها بیشتر است. استانبول هم به دلیل کمبود زمین، OSB کمی دارد و صنایع سنگینش به کوجائلی و تکیرداغ رفته است. ارقام منابع محلی گاهی کمی متفاوت است (مثلاً اتاق بازرگانی تکیرداغ ۱۴ OSB اعلام کرده)، چون برخی OSBهای تخصصی یا در حال برنامه‌ریزی را هم می‌شمارند.

بزرگترین شرکت‌های صنعتی ترکیه و محل آن‌ها (İSO 500)

اتاق صنعت استانبول هر سال فهرست ۵۰۰ شرکت بزرگ صنعتی ترکیه (İSO 500) را منتشر می‌کند. فهرست ۲۰۲۵ که ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شد، ده شرکت اول را بر اساس فروش حاصل از تولید این‌گونه نشان می‌دهد:

رتبه	شرکت	فروش حاصل از تولید ۲۰۲۵	محل اصلی تولید
۱	توپراش (Tüpraş)	۶۹۸٫۸ میلیارد لیر	پالایشگاه‌های ازمیت، آلیاغا (ازمیر)، کیریک‌کاله و باتمان
۲	فورد اوتوسان	۵۳۸٫۳ میلیارد لیر	گلجوک و ینی‌کوی (کوجائلی)، اینونو (اسکی‌شهیر)
۳	پالایشگاه استار (STAR)	۳۲۷٫۹ میلیارد لیر	آلیاغا (ازمیر)
۴	اویاک رنو	۲۳۵٫۵ میلیارد لیر	بورسا
۵	تویوتا اوتوموتیو	۲۰۶٫۳ میلیارد لیر	آداپازاری (ساکاریا)
۶	آرچلیک	۱۶۵٫۷ میلیارد لیر	ستاد استانبول؛ کارخانه‌ها در چند استان از جمله اسکی‌شهیر
۷	صنایع هوافضا TUSAŞ	۱۴۰٫۹ میلیارد لیر	آنکارا
۸	شرکت ملی نفت TPAO	۱۳۸٫۸ میلیارد لیر	ستاد آنکارا
۹	آسلسان	۱۳۰٫۲ میلیارد لیر	آنکارا
۱۰	مرسدس بنز تورک	۱۲۷ میلیارد لیر	اتوبوس در هوشدره (استانبول)، کامیون در آق‌سرای

طبق همین گزارش، از ۵۰۰ شرکت، ۱۲۹ شرکت عضو اتاق صنعت استانبول، ۴۸ شرکت عضو اتاق صنعت آنکارا، ۴۳ شرکت کوجائلی، ۳۹ شرکت اتاق صنعت منطقه اژه (ازمیر)، ۲۹ شرکت قاضی‌آنتپ، ۲۳ شرکت بورسا و ۱۶ شرکت آدانا بودند. این ۵۰۰ شرکت در ۲۰۲۵ حدود ۸۰۴ هزار نفر را استخدام کرده بودند (۲٫۵٪ کمتر از ۲۰۲۴) و ۱۰۴٫۷ میلیارد دلار صادرات داشتند. برای آشنایی با هلدینگ‌های مالک این شرکت‌ها، مطالب کوچ هلدینگ، سابانجی هلدینگ و کاله هلدینگ و همچنین بزرگترین شرکت‌های ساختمانی ترکیه را بخوانید.

قیمت خانه و اجاره در شهرهای صنعتی ترکیه

اگر برای کار یا کسب‌وکار به یکی از این شهرها می‌روید، هزینه مسکن تفاوت بزرگی ایجاد می‌کند. ارقام زیر همان ارقام تأییدشده راهنمای ارزان‌ترین شهرهای ترکیه برای خرید خانه هستند (داده‌های Endeksa و Emlakjet در ۲۰۲۶). تبدیل دلاری با نرخ رسمی بانک مرکزی ترکیه در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، یعنی ۴۸٫۸۲۰۱ لیر برای هر دلار، انجام شده و این نرخ در کل مقاله استفاده شده است:

شهر	قیمت هر متر مربع	ماه داده	آپارتمان ۱۰۰ متری تقریبی	اجاره ماهانه میانگین
کایسری	۲۲٬۶۶۴ لیر	مه ۲۰۲۶	حدود ۴۶ هزار دلار	۱۵٬۹۹۳ لیر (نوامبر ۲۰۲۵)
قاضی‌آنتپ	۲۷٬۰۴۱ لیر	مه ۲۰۲۶	حدود ۵۵ هزار دلار	—
قونیه	۲۹٬۰۵۲ تا ۲۹٬۹۵۰ لیر	مارس و مه ۲۰۲۶	حدود ۶۰ تا ۶۱ هزار دلار	—
تکیرداغ	۳۱٬۳۱۵ لیر	مارس ۲۰۲۶	حدود ۶۴ هزار دلار	۲۲٬۱۶۸ لیر (اوت ۲۰۲۶)
بورسا	۳۶٬۰۸۳ لیر	ژوئیه ۲۰۲۶	حدود ۷۴ هزار دلار	—
آنکارا	۳۸٬۶۷۴ لیر	ژوئیه ۲۰۲۶	حدود ۷۹ هزار دلار	۳۴٬۴۴۰ لیر (اوت ۲۰۲۶)
کوجائلی	۳۹٬۷۹۷ لیر	مارس ۲۰۲۶	حدود ۸۲ هزار دلار	۲۷٬۵۴۷ لیر (اوت ۲۰۲۶)
ساکاریا	۴۱٬۰۲۹ لیر	انتشار سپتامبر ۲۰۲۶	حدود ۸۴ هزار دلار	—
ازمیر	۵۳٬۹۷۴ لیر	ژوئیه ۲۰۲۶	حدود ۱۱۱ هزار دلار	۳۳٬۳۶۹ لیر (اوت ۲۰۲۶)
استانبول	۶۳٬۹۰۷ تا ۶۵٬۰۷۸ لیر	ژوئیه ۲۰۲۶	حدود ۱۳۱ تا ۱۳۳ هزار دلار	۴۵٬۵۱۰ لیر (اوت ۲۰۲۶)
دنیزلی	رقم قابل اتکا پیدا نشد	—	—	۱۶٬۲۶۵ لیر (نوامبر ۲۰۲۵)
مانیسا	رقم قابل اتکا پیدا نشد	—	—	۲۲٬۴۵۰ لیر (اوت ۲۰۲۶)
میانگین کل ترکیه	۴۲٬۴۸۸ لیر	اوت ۲۰۲۶	حدود ۸۷ هزار دلار	۲۸٬۰۴۰ لیر (اوت ۲۰۲۶)

الگوی روشن است: شهرهای صنعتی آناتولی (کایسری، قاضی‌آنتپ، قونیه) نصف تا یک‌سوم استانبول قیمت دارند، در حالی که کوجائلی و ساکاریا به دلیل نزدیکی به استانبول و تقاضای کارگران صنعتی، تقریباً هم‌سطح میانگین کشورند. به یاد داشته باشید که از ۱۶ اکتبر ۲۰۲۳، حداقل ارزش ملک برای گرفتن اقامت از طریق خرید خانه در همه شهرها ۲۰۰ هزار دلار است؛ یعنی یک آپارتمان معمولی در کایسری یا قونیه به‌تنهایی اقامت نمی‌دهد. برای مقایسه کیفیت زندگی، بهترین شهرهای ترکیه برای زندگی و هزینه زندگی در ترکیه را ببینید.

کار در شهرهای صنعتی ترکیه برای ایرانیان: شرایط واقعی

بسیاری از ایرانیان فکر می‌کنند چون کوجائلی و بورسا صدها کارخانه دارند، پیدا کردن کار در آن‌ها ساده است. واقعیت این است که هیچ کارخانه‌ای نمی‌تواند قانونی یک ایرانی را بدون مجوز کار استخدام کند و هیچ نوع اقامتی به‌تنهایی حق کار نمی‌دهد. علاوه بر آن، وزارت کار و تأمین اجتماعی ترکیه در «معیارهای ارزیابی درخواست مجوز کار» اجازه نمی‌دهد حقوق کارمند خارجی در سطح حداقل دستمزد اعلام شود. حقوق ناخالص اعلام‌شده باید بسته به گروه شغلی، ضریبی از حداقل دستمزد ناخالص باشد که در ۲۰۲۶ برابر ۳۳٬۰۳۰ لیر است:

گروه شغلی	ضریب رسمی	حداقل حقوق ناخالص ماهانه در ۲۰۲۶	معادل تقریبی دلاری
مدیران ارشد و خلبانان	۵ برابر	۱۶۵٬۱۵۰ لیر	حدود ۳٬۳۸۳ دلار
مهندسان و معماران	۴ برابر	۱۳۲٬۱۲۰ لیر	حدود ۲٬۷۰۶ دلار
سایر مدیران	۳ برابر	۹۹٬۰۹۰ لیر	حدود ۲٬۰۳۰ دلار
مشاغل تخصصی و مهارتی	۲ برابر	۶۶٬۰۶۰ لیر	حدود ۱٬۳۵۳ دلار
کارهای خانگی و سایر مشاغل	۱ برابر	۳۳٬۰۳۰ لیر	حدود ۶۷۷ دلار

معنای این جدول برای کار در کارخانه‌ها: یک مهندس مکانیک ایرانی که در بورسا یا کوجائلی کار پیدا می‌کند، باید دست‌کم ۱۳۲٬۱۲۰ لیر ناخالص حقوق بگیرد؛ در حالی که طبق داده‌هایی که در راهنمای پردرآمدترین مشاغل ترکیه آورده‌ایم، میانگین بازار برای مهندس مکانیک حدود ۵۷٬۱۰۰ لیر است. یعنی کارفرما باید بیش از دو برابر عرف بازار بپردازد؛ کاری که معمولاً فقط شرکت‌های بزرگ و چندملیتی برای متخصصان کمیاب انجام می‌دهند. کارگر ساده تولید هم با ضریب ۱ برابری قانوناً قابل استخدام است، اما کارفرما باید شرط استخدام ۵ کارمند ترک به ازای هر خارجی و شرط مالی را رعایت کند.

یک خبر خوب هم هست: طبق معیارهای جدید وزارت کار که از ۳ اوت ۲۰۲۶ اجرا می‌شود، در درخواست‌های داخل ترکیه برای خارجی‌هایی که در ۳ سال اخیر دست‌کم ۱ سال به‌طور قانونی در ترکیه بوده‌اند، شرط ۵ کارمند ترک و شرط مالی شرکت برای حداکثر ۳ خارجی در هر محل کار اعمال نمی‌شود. هزینه مجوز کار یک‌ساله در ۲۰۲۶ برابر ۱۲٬۵۷۴٫۹۰ لیر به‌علاوه ۹۶۴ لیر هزینه کارت است. جزئیات کامل در راهنمای مجوز کار ترکیه و اقامت کاری ترکیه آمده است. برای جست‌وجوی آگهی، سایت‌های کاریابی ترکیه را ببینید.

تجارت با ایران از شهرهای صنعتی ترکیه و محدودیت‌های تحریمی

بسیاری از بازرگانان ایرانی کالا را مستقیم از همین شهرها می‌خرند: نساجی و پوشاک از استانبول و بورسا، حوله و منسوجات از دنیزلی، فرش ماشینی و مواد غذایی از قاضی‌آنتپ، مبلمان از کایسری و ماشین‌آلات از قونیه. طبق وزارت امور خارجه ترکیه، صادرات ترکیه به ایران در ۲۰۲۴ حدود ۳٫۲۳ میلیارد دلار و واردات از ایران ۲٫۴۵ میلیارد دلار بود و نساجی، ماشین‌آلات، پلاستیک، مواد شیمیایی و خودرو اقلام اصلی صادرات ترکیه به ایران بودند. طبق آمار TİM، صادرات ترکیه به ایران در ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ حدود ۱٫۵۷ میلیارد دلار بوده است.

اما این تجارت در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ با محدودیت‌های جدی‌تری روبه‌روست و باید بی‌طرفانه به آن‌ها توجه کرد:

• بازگشت تحریم‌های سازمان ملل: تحریم‌های شورای امنیت در سپتامبر ۲۰۲۵ پس از فعال شدن سازوکار «اسنپ‌بک» بازگشت و اتحادیه اروپا هم اقدامات محدودکننده خود را دوباره برقرار کرد.
• فشار بر بانک‌های ترکیه: در ۵ سپتامبر ۲۰۲۶ وزارت خزانه‌داری آمریکا بانک ترکیه‌ای Golden Global را به اتهام تسهیل تراکنش برای نهادهای ایرانی تحریم کرد؛ این بانک اتهام‌ها را رد کرده است. همچنین هیئت نظارت بانکی ترکیه (BDDK) با تصمیم ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ که در روزنامه رسمی منتشر شد مجوز شعبه استانبول بانک ملت را لغو کرد.
• سخت‌گیری شرکت‌های بزرگ: شرکت‌های بزرگی که به اروپا و آمریکا صادر می‌کنند، معمولاً فرایندهای انطباق (Compliance) سخت‌گیرانه‌ای دارند و ممکن است معامله با خریدار ایرانی را نپذیرند یا مدارک بیشتری بخواهند.

نتیجه عملی: پیش از هر قرارداد، با بانک و کارشناس حقوقی درباره روش پرداخت قانونی و نوع کالا مشورت کنید. استفاده از روش‌های غیررسمی می‌تواند به مسدودشدن حساب و مسئولیت کیفری منجر شود. درباره محدودیت‌های بانکی، افتتاح حساب بانکی برای ایرانیان در ترکیه را بخوانید. اگر قصد ثبت شرکت بازرگانی دارید، راهنمای ثبت شرکت در ترکیه را ببینید؛ طبق آن، حداقل سرمایه شرکت با مسئولیت محدود ۵۰٬۰۰۰ لیر و شرکت سهامی ۲۵۰٬۰۰۰ لیر است و ثبت شرکت به‌تنهایی اقامت یا حق کار نمی‌دهد.

کدام شهر صنعتی ترکیه برای کدام ایرانی مناسب است؟

با در نظر گرفتن صنایع، قیمت مسکن و محدودیت‌های قانونی، این جدول یک جمع‌بندی عملی است. این یک راهنمای کلی است، نه توصیه سرمایه‌گذاری:

نوع مخاطب	شهرهای پیشنهادی	چرا	هشدار اصلی
کارجوی مهندس (خودرو، مکانیک، برق)	کوجائلی، بورسا، ساکاریا	بزرگ‌ترین خوشه‌های خودروسازی و قطعات	کف حقوق ۴ برابری (۱۳۲٬۱۲۰ لیر ناخالص) بسیار بالاتر از بازار است
کارجوی نرم‌افزار و فناوری	استانبول، آنکارا	تکنوپارک‌ها و بیشترین تمرکز شرکت‌های فناوری	کف حقوق ۲ برابری؛ شرکت‌های IT از شرط اشتغال ۵ ترک معاف‌اند
کارجوی مشاغل تخصصی (صادرات، فروش، مترجمی)	استانبول، ازمیر، قاضی‌آنتپ	بیشترین تعداد شرکت‌های صادراتی و بازرگانی	کف حقوق ۲ برابری (۶۶٬۰۶۰ لیر ناخالص)
بازرگان پوشاک و نساجی	استانبول، بورسا، دنیزلی	مراکز عمده تولید و فروش	محدودیت‌های بانکی و تحریمی در پرداخت
بازرگان فرش، غذا و کالای مصرفی	قاضی‌آنتپ	۹۰٪ فرش ماشینی ترکیه، صنایع غذایی بزرگ	همان محدودیت‌های پرداخت
بازرگان مبلمان و ماشین‌آلات	کایسری، قونیه	قطب مبلمان و ماشین‌آلات کشاورزی	—
سرمایه‌گذار ملک با بودجه کم	کایسری، قاضی‌آنتپ، قونیه	ارزان‌ترین قیمت در میان شهرهای صنعتی	آپارتمان معمولی زیر ۲۰۰ هزار دلار اقامت نمی‌دهد
سرمایه‌گذار ملک اجاره‌ای	آنکارا، استانبول	دوره بازگشت سرمایه ۱۱ و ۱۲ سال در ژوئن ۲۰۲۶ (میانگین ترکیه ۱۳ سال)	قیمت ورود بالا
کارآفرین و ثبت شرکت	استانبول، بورسا، ازمیر	نزدیکی به تأمین‌کنندگان و بنادر	برای کار در شرکت خودتان هم مجوز کار لازم است

اگر خانم هستید و گزینه‌های شغلی عملی‌تری می‌خواهید، مشاغل مناسب زنان در ترکیه را هم ببینید. برای شروع هر فعالیت اقتصادی، اولین قدم گرفتن شماره مالیاتی ترکیه است.

جمع‌بندی: نقشه صنعتی ترکیه در ۲۰۲۶

صنعت ترکیه در یک «هلال» بزرگ در شمال غرب کشور متمرکز است: استانبول، کوجائلی، تکیرداغ، بورسا و ساکاریا در اطراف دریای مرمره، به‌علاوه ازمیر و مانیسا در اژه. آنکارا با صنایع دفاعی و سریع‌ترین رشد صادرات، و قاضی‌آنتپ، قونیه، کایسری و دنیزلی به‌عنوان «ببرهای آناتولی» این نقشه را کامل می‌کنند. سه واقعیت مهم برای خواننده ایرانی:

1. آمار صادرات را با روش شمارش بخوانید: استانبول در آمار TİM ۹۵ میلیارد دلار و در آمار محل تولید ۵۷٫۸ میلیارد دلار است؛ هر دو درست‌اند.
2. کار صنعتی بدون مجوز کار ممکن نیست: کف حقوق برای مهندسان بسیار بالاتر از بازار است؛ پیش از مهاجرت، کارفرمای مشخص داشته باشید.
3. تجارت با ایران تابع تحریم‌هاست: پیش از قرارداد، روش پرداخت قانونی را با بانک و مشاور حقوقی روشن کنید.

آمار صادرات استانی هر ماه از سوی وزارت تجارت و سالانه از سوی TİM به‌روز می‌شود و ما این راهنما را با انتشار آمار کامل ۲۰۲۶ به‌روز خواهیم کرد. اگر به خرید خانه در بزرگ‌ترین شهرها فکر می‌کنید، خرید خانه در استانبول و خرید خانه در ازمیر را هم بخوانید.