آخرین به‌روزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶) — این نوشته بر پایه زندگینامه رسمی ریاستجمهوری ترکیه (tccb.gov.tr)، متن رسمی قانون اساسی ترکیه، شماره‌های روزنامه رسمی، بیانیه‌های ریاست ارتباطات ترکیه و وزارت خارجه ترکیه و نتایج ثبت‌شده انتخابات (با تطبیق ویکی‌پدیا) تنظیم شده و فقط واقعیت‌های تاریخ‌دار و قابل راستی‌آزمایی را بدون قضاوت و نقل‌قول بدون منبع آورده است.
رجب طیب اردوغان (به ترکی: Recep Tayyip Erdoğan) دوازدهمین رئیسجمهور ترکیه است؛ سیاستمداری که از سال ۲۰۱۴ بر این سمت قرار دارد و پیش از آن از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۴ نخستوزیر ترکیه بود. او در ۲۶ فوریه ۱۹۵۴ در استانبول به دنیا آمد و در تاریخ نگارش این مطلب (۶ اکتبر ۲۰۲۶) ۷۲ سال دارد. نام او در فارسی با املای «رجب طیب اردوغان» رایج است و بسیاری از ایرانیان با جست‌وجوی «اردوغان کیست» یا «بیوگرافی اردوغان» به دنبال یک معرفی دقیق از زندگی، مسیر سیاسی و سمت‌های او می‌گردند. در این صفحه همین پرسش‌ها را با تکیه بر منابع رسمی و ارقام ثبت‌شده پاسخ می‌دهیم.
خلاصه مشخصات: نام کامل: رجب طیب اردوغان (Recep Tayyip Erdoğan) | تولد: ۲۶ فوریه ۱۹۵۴، استانبول (اصالتاً از ریزه) | سمت فعلی: رئیسجمهور ترکیه (از ۲۸ اوت ۲۰۱۴) | سمت‌های پیشین: شهردار استانبول (۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸) و نخستوزیر (۲۰۰۳ تا ۲۰۱۴) | حزب: عدالت و توسعه (AK Parti)، که در ۱۴ اوت ۲۰۰۱ تأسیس شد | همسر: امینه اردوغان (ازدواج ۱۹۷۸) | فرزندان: چهار فرزند.
نکته مهم درباره این نوشته: اردوغان رئیس دولت و رئیسجمهور فعلی ترکیه است و درباره او دیدگاه‌های بسیار متفاوتی در داخل و خارج ترکیه وجود دارد. هدف این صفحه ستایش یا انتقاد نیست؛ فقط می‌خواهیم تاریخ‌ها، سمت‌ها و ارقام رسمی را کنار هم بگذاریم تا خواننده ایرانی تصویری روشن و بی‌طرف داشته باشد. هر جا منابع با هم اختلاف دارند، همان را صریح نوشته‌ایم و هر جا موضوعی محل بحث سیاسی است و ارقام یا اسناد رسمی ندارد، آن را وارد متن نکرده‌ایم.
مشخصات فردی رجب طیب اردوغان
جدول زیر مهم‌ترین مشخصات پایه او را به‌صورت یکجا نشان می‌دهد. منبع اصلی ردیف‌های مربوط به تولد، تحصیل و سمت‌ها، زندگینامه رسمی ریاستجمهوری ترکیه است.
| مورد | مشخصات |
|---|---|
| نام کامل | Recep Tayyip Erdoğan (رجب طیب اردوغان) |
| تاریخ تولد | ۲۶ فوریه ۱۹۵۴ |
| محل تولد | استانبول (بر اساس ویکی‌پدیا، محله قاسم‌پاشا در منطقه بی‌اوغلو)؛ خانواده اصالتاً اهل استان ریزه است |
| سن (۶ اکتبر ۲۰۲۶) | ۷۲ سال |
| سمت فعلی | رئیسجمهور ترکیه (دوازدهمین رئیسجمهور؛ آغاز دوره: ۲۸ اوت ۲۰۱۴) |
| حزب | عدالت و توسعه (AK Parti)؛ مؤسس و رئیس حزب |
| همسر | امینه اردوغان (ازدواج: ۴ ژوئیه ۱۹۷۸) |
| فرزندان | چهار فرزند (دو پسر و دو دختر) |
| آموزش | دبیرستان امامخطیب استانبول (فارغالتحصیل ۱۹۷۳)؛ دانشگاه مرمره، دانشکده علوم اقتصادی و بازرگانی (۱۹۸۱) |
| وب‌سایت رسمی | tccb.gov.tr |
درباره قد و وزن او منبع رسمی و قابل اتکایی وجود ندارد، به همین دلیل در این صفحه عدد حدسی نیاورده‌ایم.
تولد و خانواده
بر اساس زندگینامه رسمی ریاستجمهوری، اردوغان «در ۲۶ فوریه ۱۹۵۴ در استانبول» متولد شد و ریشه خانواده او به ریزه، شهری در سواحل دریای سیاه در شمال‌شرق ترکیه، بازمی‌گردد. ویکی‌پدیا (نسخه انگلیسی و ترکی) محل تولد را محله قاسم‌پاشا در منطقه بی‌اوغلو ذکر میکند؛ محله‌ای قدیمی در کنار خلیج شاخ زرین که امروز جزو بخش اروپایی استانبول است. اگر درباره این بخش از شهر کنجکاوید، می‌توانید به صفحه محله‌های معروف استانبول و راهنمای کامل شهر استانبول سر بزنید.
پدر او احمد اردوغان (متولد ۱۹۰۵، درگذشته ۱۹۸۸) و مادرش تنزیله اردوغان (متولد ۱۹۲۴، درگذشته ۲۰۱۱) نام دارند؛ این اطلاعات در ویکی‌پدیا آمده و پدر او را کارمند بخش دریایی (ناخدا) معرفی میکند. در منابع رسمی ریاستجمهوری جزئیات بیشتری درباره خانواده اصلی او منتشر نشده است.
درباره زندگی خانوادگی فعلی او نیز فقط اطلاعاتی را می‌آوریم که در پایگاه رسمی ریاستجمهوری آمده است: همسر او امینه اردوغان در ۱۶ فوریه ۱۹۵۵ در استانبول متولد شده (اصالتاً سیرتی) و بنا بر زندگینامه رسمی خودش، آنها در ۴ ژوئیه ۱۹۷۸ ازدواج کرده‌اند. زندگینامه رسمی اردوغان می‌گوید او «متأهل و پدر چهار فرزند» است و صفحه امینه اردوغان این چهار فرزند را «دو دختر و دو پسر» معرفی میکند. در این صفحه عمداً به اسامی فرزندان بزرگ‌سال، نوه‌ها و جزئیات شخصی خانواده نمی‌پردازیم، چون برای پاسخ به پرسش «اردوغان کیست» ضرورتی ندارد. زندگینامه همسر او در سایت ریاستجمهوری در دسترس است.
دوران جوانی و تحصیلات
اردوغان طبق پایگاه رسمی ریاستجمهوری، دوره ابتدایی را در مدرسه ابتدایی پیاله قاسم‌پاشا گذراند و در سال ۱۹۶۵ از آن فارغالتحصیل شد. سپس به دبیرستان امامخطیب استانبول رفت؛ نوعی مدرسه حرفه‌ای که علاوه بر دروس عمومی، دروس دینی هم دارد. او در سال ۱۹۷۳ از آنجا فارغالتحصیل شد. همین منبع می‌نویسد که او با گذراندن «امتحان دروس تفاوت» از دبیرستان ایوپ هم دیپلم گرفت. در آن زمان فارغ‌التحصیلان امامخطیب برای ورود به بسیاری از رشته‌های دانشگاهی محدودیت داشتند و همین دیپلم دوم را معمولاً با این موضوع توضیح می‌دهند.
درباره دانشگاه او، پایگاه رسمی ریاستجمهوری می‌گوید او در دانشکده علوم اقتصادی و بازرگانی دانشگاه مرمره تحصیل کرد و در سال ۱۹۸۱ فارغالتحصیل شد. ویکی‌پدیای ترکی توضیح بیشتری می‌دهد: آن زمان این مؤسسه با نام «مدرسه عالی اقتصاد و بازرگانی آکسارای» وابسته به آکادمی علوم اقتصادی و بازرگانی فعالیت می‌کرد که بعدها در دانشگاه مرمره ادغام شد؛ تاریخ فارغ‌التحصیلی در آن منبع فوریه ۱۹۸۱ ذکر شده است. ما در متن اصلی به روایت رسمی ریاستجمهوری بسنده میکنیم.
فوتبال و فعالیت‌های دانشجویی
زندگینامه رسمی می‌گوید اردوغان از ۱۹۶۹ تا ۱۹۸۲ به‌صورت آماتور فوتبال بازی می‌کرد. در همان سال‌های دبیرستان و دانشگاه نیز در شاخه‌های دانشجویی «اتحادیه ملی دانشجویان ترک» (Millî Türk Talebe Birliği) فعال بود و همین فعالیت‌ها را آغاز حضور او در سیاست می‌دانند. نتیجه این دوره، ورود او به شاخه جوانان حزب سلامت ملی (MSP) است که در بخش بعد می‌آید.
آغاز فعالیت سیاسی در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰
بر اساس سایت ریاستجمهوری، اردوغان در ۱۹۷۶ به ریاست شاخه جوانان حزب سلامت ملی (MSP) در بی‌اوغلو و در همان سال به ریاست شاخه‌های جوانان MSP در استانبول انتخاب شد و تا ۱۹۸۰ در این سمت‌ها ماند. نکته اختلافی: ویکی‌پدیای ترکی سال ۱۹۷۵ را برای ریاست جوانان بی‌اوغلو ذکر میکند؛ ما سال رسمی ریاستجمهوری (۱۹۷۶) را مبنا گرفته‌ایم.
پس از کودتای ۱۲ سپتامبر ۱۹۸۰ احزاب سیاسی تعطیل شدند. زندگینامه رسمی می‌نویسد او در این دوره مدتی در بخش خصوصی مشاور و مدیر ارشد بود. ویکی‌پدیای ترکی هم از خدمت سربازی او در سال‌های ۱۹۸۲ و ۱۹۸۳ خبر می‌دهد. با تأسیس حزب رفاه (Refah Partisi) در ۱۹۸۳ او دوباره وارد سیاست فعال شد: در ۱۹۸۴ رئیس شعبه بی‌اوغلو و در ۱۹۸۵ رئیس شعبه استانبول حزب رفاه و عضو هیئت اجرایی مرکزی آن شد.
یک نکته درباره متن قدیمی‌تر برخی سایت‌ها: در بعضی منابع فارسی آمده که او در ۱۹۸۴ «شهردار منطقه بی‌اوغلو» شد. بر اساس ریاستجمهوری ترکیه، سمت او در ۱۹۸۴ «ریاست شعبه حزبی بی‌اوغلو» بوده است، نه شهرداری؛ شهردار شدن او در سطح کلانشهر استانبول و در ۱۹۹۴ اتفاق افتاد.
شهرداری استانبول (۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸)
نقطه عطف مسیر سیاسی او پیروزی در انتخابات محلی ۲۷ مارس ۱۹۹۴ و انتخاب به‌عنوان شهردار کلانشهر استانبول از حزب رفاه بود. به نوشته ویکی‌پدیا، دوره شهرداری او تا ۶ نوامبر ۱۹۹۸ ادامه یافت. پایگاه ریاستجمهوری این دوره را با ذکر پروژه‌هایی مثل لوله‌کشی آب، تأسیسات بازیافت زباله، طرح‌های جایگزینی گاز طبیعی و ساخت بیش از ۵۰ پل، گذرگاه و کمربندی توصیف میکند. این‌ها ادعاهای رسمی مدیریت وقت و منبع ریاستجمهوری هستند، نه ارزیابی مستقل؛ به همین دلیل با نسبت دادن به منبع آورده شده‌اند.
رویداد دیگر این دوره، پرونده قضایی سخنرانی سیرت است. به گفته ریاستجمهوری، اردوغان در ۱۲ دسامبر ۱۹۹۷ در سخنرانی خود در سیرت شعری را خواند که در کتابی منتشرشده توسط یک نهاد دولتی و توصیه‌شده برای معلمان آمده بود؛ به همین دلیل به حبس محکوم شد و از سمت شهرداری برکنار شد. ویکی‌پدیا زمان حبس او را از ۲۴ مارس تا ۲۷ ژوئیه ۱۹۹۹ (حدود چهار ماه) ثبت میکند. پس از این دوره، او تا مدتی از نامزدی در انتخابات مجلس محروم بود؛ این محرومیت بعداً به‌دلیل اصلاح قانونی برداشته شد که در بخش «نخست‌وزیری» توضیح داده‌ایم.
تأسیس حزب عدالت و توسعه (AK Parti)
بعد از بسته شدن حزب رفاه و تحولات پس از آن، اردوغان همراه با گروهی از سیاستمداران، از جمله عبدالله گل و بولنت آرینچ، در ۱۴ اوت ۲۰۰۱ حزب عدالت و توسعه (Adalet ve Kalkınma Partisi؛ AK Parti) را تأسیس کرد و به‌عنوان نخستین رئیس حزب برگزیده شد. حزب خود را «محافظه‌کار دموکرات» معرفی میکند؛ ما درباره برچسب‌های سیاسی دیگر نظر نمی‌دهیم و فقط به توصیف رسمی حزب بسنده میکنیم.
نتایج پارلمانی حزب در دو دهه، به نقل از ریاستجمهوری و ویکی‌پدیا، در جدول زیر آمده است:
| انتخابات پارلمانی | درصد آرای AK Parti | نتیجه |
|---|---|---|
| ۳ نوامبر ۲۰۰۲ | حدود ۳۴٫۳ درصد (ویکی‌پدیا) | ۳۶۳ کرسی؛ تشکیل دولت تک‌حزبی (ریاستجمهوری) |
| ۲۲ ژوئیه ۲۰۰۷ | ۴۶٫۶ درصد | تشکیل شصتمین دولت؛ ۳۴۱ کرسی (ویکی‌پدیا) |
| ۱۲ ژوئن ۲۰۱۱ | ۴۹٫۸ درصد (ریاستجمهوری) | تشکیل شصت‌ویکمین دولت |
| ۲۰۱۸ و ۲۰۲۳ | ۴۲٫۶ و ۳۵٫۶ درصد (ویکی‌پدیا) | انتخابات پارلمانی همزمان با انتخابات ریاستجمهوری |
تعداد کرسی‌ها در ۲۰۱۱ در منابع مختلف ۳۲۶ یا ۳۲۷ آمده، به همین دلیل آن را در جدول نیاورده‌ایم.
نخست‌وزیری (۲۰۰۳ تا ۲۰۱۴)
در انتخابات ۳ نوامبر ۲۰۰۲ اردوغان به‌دلیل حکم قضایی قبلی نتوانست نامزد نمایندگی شود. عبدالله گل از ۱۸ نوامبر ۲۰۰۲ تا ۱۴ مارس ۲۰۰۳ نخستوزیر بود (۵۸امین دولت). پس از اصلاح قانونی که مانع نامزدی او را برداشت، اردوغان در ۹ مارس ۲۰۰۳ در انتخابات تکمیلی سیرت شرکت کرد و طبق زندگینامه رسمی با ۸۵ درصد آرا نماینده مجلس شد. او سپس نخستوزیر شد. تاریخ دقیق شروع کار اختلاف جزئی دارد: ریاستجمهوری ۱۵ مارس ۲۰۰۳ را می‌نویسد و ویکی‌پدیا ۱۴ مارس ۲۰۰۳؛ ما هر دو را گزارش میکنیم.
پایان دوره نخست‌وزیری او هنگام انتخاب‌شدنش به ریاستجمهوری بود؛ طبق ثبت ویکی‌پدیا، او تا اواخر اوت ۲۰۱۴ این سمت را داشت. در این ۱۱ سال سه دولت تشکیل شد: ۵۹امین (۲۰۰۳)، ۶۰امین (پس از انتخابات ۲۲ ژوئیه ۲۰۰۷) و ۶۱امین دولت (پس از انتخابات ۱۲ ژوئن ۲۰۱۱).
رفراندوم ۲۰۰۷ و انتخاب مستقیم رئیسجمهور
در ۲۱ اکتبر ۲۰۰۷ در ترکیه رفراندومی درباره اصلاحات قانون اساسی برگزار شد. بر پایه ثبت ویکی‌پدیا، نتیجه ۶۸٫۹۵ درصد رأی موافق (۱۹٬۴۲۲٬۷۱۴ رأی) با مشارکت ۶۷٫۵۱ درصد بود. مهم‌ترین تغییرها: انتخاب مستقیم رئیسجمهور توسط مردم (به جای مجلس)، کاهش دوره ریاستجمهوری از ۷ سال به ۵ سال و امکان انتخاب مجدد برای یک دوره دیگر. در آن زمان عبدالله گل رئیسجمهور بود. نخستین انتخابات مستقیم ریاستجمهوری هفت سال بعد، در ۲۰۱۴، برگزار شد.
سیاست‌های مهم این دوره (به روایت منابع رسمی)
برخی تصمیم‌ها و رویدادهای دوره نخست‌وزیری که در منابع رسمی تاریخ مشخص دارد:
- حذف شش صفر از لیر ترکیه: ریاستجمهوری این اقدام را در زندگینامه خود ذکر میکند (لیر جدید از ابتدای ۲۰۰۵ رایج شد).
- آغاز مذاکرات رسمی عضویت در اتحادیه اروپا در ۳ اکتبر ۲۰۰۵ (طبق ویکی‌پدیا)؛ در بخش اتحادیه اروپا بیشتر توضیح داده‌ایم.
- افتتاح فاز اول مارمارای در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۳، که خط ریلی زیردریایی بین بخش اروپایی و آسیایی استانبول است (جزئیات در جدول پروژه‌ها).
- تصمیم دولت درباره پوشش سر کارکنان دولت: در ۸ اکتبر ۲۰۱۳ روزنامه رسمی «آیین‌نامه اصلاح لباس کارکنان نهادهای دولتی» (شماره ۲۰۱۳/۵۴۴۳) را منتشر کرد. این تغییر عموماً به‌عنوان برداشتن محدودیت پوشش سر برای بیشتر کارمندان دولت گزارش شده است.
رئیس‌جمهوری با رأی مستقیم مردم (۲۰۱۴)
نخستین انتخابات ریاستجمهوری با رأی مستقیم مردم در ۱۰ اوت ۲۰۱۴ برگزار شد. اردوغان، نامزد AK Parti، در همان دور اول انتخاب شد و رقابت دور دوم لازم نشد. ارقام ثبت‌شده:
| نامزد | رأی | درصد |
|---|---|---|
| رجب طیب اردوغان | ۲۱٬۰۰۰٬۱۴۳ | ۵۱٫۷۹ |
| اکمل‌الدین احسان‌اوغلو | ۱۵٬۵۸۷٬۷۲۰ | ۳۸٫۴۴ |
| صلاح‌الدین دمیرتاش | ۳٬۹۵۸٬۰۴۸ | ۹٫۷۶ |
مشارکت ۷۴٫۱۳ درصد بود. اردوغان پس از عبدالله گل، یازدهمین رئیسجمهور، کار را به‌عنوان دوازدهمین رئیسجمهور ترکیه آغاز کرد؛ شمارش دوازدهم از پایگاه رسمی ریاستجمهوری است و آغاز دوره در ۲۸ اوت ۲۰۱۴ ثبت شده است. (فهرست ویکی‌پدیا از نخست‌وزیران گاهی پایان دوره نخست‌وزیری را ۲۹ اوت ثبت میکند؛ ما تاریخ ۲۸ اوت را که برای آغاز ریاستجمهوری رایج است آورده‌ایم.)
رفراندوم ۲۰۱۷ و گذار به نظام ریاستی
در ۱۶ آوریل ۲۰۱۷ رفراندوم قانون اساسی با یک بسته ۱۸مادّه‌ای برگزار شد. مجلس در ژانویه ۲۰۱۷ با ۳۳۹ رأی موافق این بسته را برای ارائه به همه‌پرسی تصویب کرده بود؛ حداقل لازم ۳۳۰ رأی بود و حزب حرکت ملی (MHP) و AK Parti از موافقان بودند. نتیجه رسمی همه‌پرسی چنین بود:
| گزینه | رأی | درصد |
|---|---|---|
| بله | ۲۵٬۱۵۷٬۴۶۳ | ۵۱٫۴۱ |
| خیر | ۲۳٬۷۷۹٬۱۴۱ | ۴۸٫۵۹ |
مشارکت ۸۵٫۴۳ درصد بود. محتوای تغییرات: حذف سمت نخستوزیر، تمرکز قدرت اجرایی در دست رئیسجمهور، تعریف سمت معاون رئیسجمهور، و افزایش تعداد نمایندگان مجلس از ۵۵۰ به ۶۰۰. درباره همه‌پرسی، شورای عالی انتخابات تصمیمی درباره رأی‌های بدون مهر گرفت که مخالفان آن را مورد اعتراض قرار دادند؛ ما این اختلاف را فقط به‌عنوان یک رویداد ثبت‌شده گزارش میکنیم.
بر اساس ریاستجمهوری، پس از این تغییر اردوغان در ۲۱ مه ۲۰۱۷ مجدداً به ریاست AK Parti برگزیده شد؛ زیرا قانون جدید به رئیسجمهور اجازه حزبی بودن می‌دهد.
آنچه قانون اساسی فعلی درباره رئیسجمهور می‌گوید
بر اساس متن رسمی قانون اساسی ترکیه (ویرایش‌شده با قانون شماره ۶۷۷۱ در ۱۶ آوریل ۲۰۱۷):
| ماده | محتوا |
|---|---|
| ماده ۱۰۱ | رئیسجمهور مستقیم و توسط مردم از میان شهروندان بالای ۴۰ سال دارای تحصیلات عالی انتخاب می‌شود؛ دوره ۵ ساله؛ حداکثر دو دوره؛ پیروزی با اکثریت مطلق آرای معتبر و در صورت نبود، دور دوم دو یکشنبه بعد |
| ماده ۱۰۴ | رئیسجمهور رئیس دولت و صاحب قدرت اجرایی است؛ معاونان و وزیران را منصوب و عزل میکند |
| ماده ۱۱۶ | مجلس با اکثریت سه‌پنجم (یا رئیسجمهور) می‌تواند تصمیم به تجدید انتخابات بگیرد؛ در این صورت انتخابات پارلمانی و ریاستجمهوری با هم برگزار می‌شود و اگر در دوره دوم رئیسجمهور باشد، او می‌تواند دوباره نامزد شود |
اجرای عملی این نظام با انتخابات ۲۰۱۸ آغاز شد. در روزنامه رسمی ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۸ (شماره ۳۰۴۷۴) نخستین فرمان‌های ریاستجمهوری (شماره ۱ تا ۳، از جمله فرمان سازمان ریاستجمهوری) و تصمیم ۲۰۱۸/۱ درباره انتصاب معاون رئیسجمهور و وزیران منتشر شد.
کودتای نافرجام ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۶ و وضعیت اضطراری
یکی از مهم‌ترین رویدادهای دوره ریاستجمهوری او، تلاش برای کودتا در شب ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۶ بود. بخشی از نیروهای نظامی در چند شهر از جمله استانبول و آنکارا اقدام کردند؛ این اقدام ناکام ماند. مقام‌های ترکیه آن را به شبکه وابسته به فتح‌الله گولن، روحانی ساکن ایالت پنسیلوانیای آمریکا، نسبت دادند. گولن این اتهام را رد کرد و خواستار تحقیق بین‌المللی شد؛ او در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۴ در آمریکا درگذشت. آمار دقیق کشته‌شدگان و زخمی‌ها در منابع مختلف متفاوت گزارش شده است، اما همه منابع از کشته و زخمی شدن صدها نفر خبر می‌دهند؛ ما عدد مشخصی نمی‌آوریم تا از ارقام ناهماهنگ استفاده نشود.
پیامد حقوقی این رویداد از طریق روزنامه رسمی ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۶ (شماره ۲۹۷۷۷) ثبت است: تصمیم هیئت وزیران شماره ۲۰۱۶/۹۰۶۴ مبنی بر اعلام وضعیت اضطراری در سراسر ترکیه به مدت ۹۰ روز، از ساعت ۰۱:۰۰ روز ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۶. وضعیت اضطراری بعدتر چند بار تمدید شد و طبق ثبت ویکی‌پدیا در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۸ پایان یافت. ارزیابی تدابیر این دوره موضوع اختلاف‌نظر سیاسی و حقوقی است و در این صفحه وارد آن نمی‌شویم.
انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۱۸ و ۲۰۲۳
دو انتخابات پس از ۲۰۱۴ به شرح زیر بوده است. ارقام ۲۰۱۸ و ۲۰۲۳ از نتایج ثبت‌شده شورای عالی انتخابات (YSK) است که در ویکی‌پدیا نقل شده و درصدهای ۲۰۱۸ (۵۲٫۵۹) و دور دوم ۲۰۲۳ (۵۲٫۱۸) با زندگینامه رسمی ریاستجمهوری هم‌خوان است. پورتال رسمی YSK آرشیو انتخابات را در اختیار عموم می‌گذارد.
| انتخابات | تاریخ | اردوغان | رقیب اصلی | مشارکت |
|---|---|---|---|---|
| ۲۰۱۸ (دور اول) | ۲۴ ژوئن ۲۰۱۸ | ۲۶٬۳۳۰٬۸۲۳ رأی (۵۲٫۵۹٪) | محرم اینجه: ۳۰٫۶۴٪ | ۸۶٫۲۴٪ |
| ۲۰۲۳ (دور اول) | ۱۴ مه ۲۰۲۳ | ۲۷٬۱۳۳٬۸۴۹ رأی (۴۹٫۵۲٪) | کمال قلیچدار‌اوغلو: ۴۴٫۸۸٪؛ سینان اوغان: ۵٫۱۷٪ | ۸۷٫۰۴٪ |
| ۲۰۲۳ (دور دوم) | ۲۸ مه ۲۰۲۳ | ۲۷٬۸۳۴٬۵۸۹ رأی (۵۲٫۱۸٪) | کمال قلیچدار‌اوغلو: ۴۷٫۸۲٪ | ۸۴٫۱۵٪ |
در ۲۰۱۸ اردوغان در همان دور اول برنده شد و در ۹ ژوئیه ۲۰۱۸ سوگند یاد کرد و به‌عنوان نخستین رئیسجمهور نظام ریاستی کارش را آغاز کرد. در ۲۰۲۳ هیچ نامزدی در دور اول به اکثریت مطلق نرسید و برای نخستین بار در تاریخ انتخابات مستقیم ریاستجمهوری ترکیه دور دوم برگزار شد. اردوغان در ۳ ژوئن ۲۰۲۳ در مجلس سوگند خورد و با مراسمی در کاخ ریاستجمهوری کارش را آغاز کرد (به نقل از ریاستجمهوری).
جدول زمانی زندگی و مسیر سیاسی
| سال / تاریخ | رویداد | منبع |
|---|---|---|
| ۲۶ فوریه ۱۹۵۴ | تولد در استانبول | ریاستجمهوری |
| ۱۹۶۵ و ۱۹۷۳ | پایان دوره ابتدایی؛ فارغ‌التحصیلی از دبیرستان امامخطیب استانبول | ریاستجمهوری |
| ۱۹۷۶ | ریاست شاخه جوانان MSP در بی‌اوغلو و استانبول (ویکی‌پدیا: ۱۹۷۵) | ریاستجمهوری |
| ۴ ژوئیه ۱۹۷۸ | ازدواج با امینه اردوغان | ریاستجمهوری (صفحه امینه اردوغان) |
| ۱۹۸۱ | پایان تحصیلات دانشگاهی | ریاستجمهوری |
| ۱۹۸۴ و ۱۹۸۵ | ریاست شعبه بی‌اوغلو و شعبه استانبول حزب رفاه | ریاستجمهوری |
| ۲۷ مارس ۱۹۹۴ | انتخاب به‌عنوان شهردار کلانشهر استانبول | ریاستجمهوری |
| ۱۲ دسامبر ۱۹۹۷ | سخنرانی سیرت و حکم قضایی | ریاستجمهوری |
| ۶ نوامبر ۱۹۹۸ | پایان دوره شهرداری | ویکی‌پدیا |
| ۲۴ مارس تا ۲۷ ژوئیه ۱۹۹۹ | دوره حبس | ویکی‌پدیا |
| ۱۴ اوت ۲۰۰۱ | تأسیس AK Parti | ریاستجمهوری |
| ۹ مارس ۲۰۰۳ | انتخاب به‌عنوان نماینده سیرت | ریاستجمهوری |
| ۱۴ یا ۱۵ مارس ۲۰۰۳ | آغاز نخست‌وزیری | ویکی‌پدیا / ریاستجمهوری |
| ۲۱ اکتبر ۲۰۰۷ | رفراندوم انتخاب مستقیم رئیسجمهور | ویکی‌پدیا |
| ۱۰ اوت ۲۰۱۴ | انتخاب به‌عنوان رئیسجمهور | ریاستجمهوری / YSK |
| ۲۸ اوت ۲۰۱۴ | آغاز ریاستجمهوری | ریاستجمهوری / ویکی‌پدیا |
| ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۶ | تلاش نافرجام کودتا | روزنامه رسمی / ویکی‌پدیا |
| ۱۶ آوریل ۲۰۱۷ | همه‌پرسی قانون اساسی | ویکی‌پدیا |
| ۲۴ ژوئن و ۹ ژوئیه ۲۰۱۸ | انتخابات و سوگند در نظام ریاستی | ریاستجمهوری |
| ۱۴ و ۲۸ مه، ۳ ژوئن ۲۰۲۳ | انتخابات دور اول، دور دوم و آغاز دوره سوم | YSK / ریاستجمهوری |
پروژه‌ها و رویدادهای زیرساختی با تاریخ مشخص
در متن قدیمی‌تر این صفحه چند «دستاورد» به‌صورت کلی آمده بود. در اینجا فقط مواردی را آورده‌ایم که تاریخ و مشخصات آنها در منابع عمومی روشن است؛ وارد ارزیابی نمی‌شویم.
| پروژه | تاریخ و مشخصات | توضیح |
|---|---|---|
| مارمارای | افتتاح فاز اول ۲۹ اکتبر ۲۰۱۳؛ خط کامل هالکالی تا گبزه ۱۲ مارس ۲۰۱۹؛ تونل زیردریایی حدود ۱٫۴ کیلومتر | اتصال ریلی بین دو سوی استانبول؛ مارمارای |
| فرودگاه استانبول | مراسم افتتاح ۲۹ اکتبر ۲۰۱۸؛ انتقال پروازهای تجاری ۶ آوریل ۲۰۱۹؛ حدود ۸۴٫۵ میلیون مسافر در ۲۰۲۵ | فرودگاه استانبول و میزبان اصلی ترکیش ایرلاینز |
| پل ۱۹۱۵ چناق‌قلعه | بازگشایی ۱۸ مارس ۲۰۲۲؛ دهانه اصلی ۲٬۰۲۳ متر | پل چناق‌قلعه |
| توگ (Togg) | معرفی ۲۷ دسامبر ۲۰۱۹؛ افتتاح کارخانه ۲۹ اکتبر ۲۰۲۲؛ فروش از مارس ۲۰۲۳ | خودروی ملی توگ |
ریاستجمهوری در زندگینامه رسمی خود همچنین از اقدام‌هایی مثل پایین‌آوردن تورم در دهه نخست، پروژه‌های سد، مسکن و بیمارستان و توسعه ارتباطات بین‌المللی یاد کرده است. این‌ها روایت رسمی دولت هستند. در مقابل، شاخص‌هایی مثل نرخ تورم و رشد اقتصادی را باید از ارقام منتشرشده نهادهای آماری ترکیه (TÜİK) و بانک مرکزی ترکیه (TCMB) خواند؛ برای وضعیت لیر و خرید ارز نیز می‌توانید به صفحه صرافی در استانبول مراجعه کنید.
ترکیه، اتحادیه اروپا و ناتو در دوره اردوغان
مسیر عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا یکی از موضوع‌های قدیمی صفحه بود. حقایق ثبت‌شده: ترکیه در ۱۹۶۳ با «موافقت‌نامه آنکارا» عضو وابسته جامعه اقتصادی اروپا شد، در ۱۹۹۵ اتحادیه گمرکی با اتحادیه اروپا برقرار شد، در دسامبر ۱۹۹۹ در اجلاس هلسینکی وضعیت نامزد رسمی گرفت و مذاکرات عضویت در ۳ اکتبر ۲۰۰۵ آغاز شد. به نوشته ویکی‌پدیا، فقط ۱۶ فصل از ۳۵ فصل باز شده و فقط یک فصل بسته شده است. شورای امور عمومی اتحادیه اروپا در ژوئن ۲۰۱۸ اعلام کرد فصل جدیدی برای گشودن یا بستن در نظر گرفته نمی‌شود. اتحادیه اروپا دلایل مثل حقوق بشر و حاکمیت قانون را ذکر کرده است، در حالی که دولت ترکیه آن را سیاسی می‌داند؛ ما فقط هر دو سوی روایت را گزارش میکنیم.
در جبهه ناتو، ترکیه از ۱۹۵۲ عضو این پیمان است و در ۷ و ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ اجلاس سران ناتو (سی‌وششمین اجلاس) در مجموعه ریاستجمهوری در آنکارا برگزار شد و اردوغان میزبان آن بود. این را ریاست ارتباطات ترکیه اعلام کرد؛ طبق همان بیانیه، میزبان در ۷ ژوئیه پذیرایی و شام برای سران ترتیب داد و با رهبران مشارکت‌کننده دیدارهای دوجانبه برگزار کرد. دومین اجلاس ناتو در ترکیه بود (اولی ۲۰۰۴ در استانبول). پایتخت ترکیه را در صفحه آنکارا و تفاوت زندگی در آن را با استانبول در مقایسه زندگی در استانبول و آنکارا ببینید.
روابط ایران و ترکیه در دوره ریاستجمهوری اردوغان
برای خواننده ایرانی این بخش مهم است. بر اساس وزارت خارجه ترکیه، دو کشور ۵۶۰ کیلومتر مرز مشترک دارند که حدود ۴۰۰ سال تغییر نکرده است. چارچوب رسمی روابط «عدم دخالت در امور داخلی، احترام متقابل و حسن همجواری» معرفی شده است. «شورای همکاری‌های عالی» دو کشور در ۲۰۱۴ تشکیل شد و تا ژانویه ۲۰۲۴ هشت نشست داشته است:
| نشست | زمان و مکان |
|---|---|
| اول | ژوئن ۲۰۱۴، آنکارا |
| دوم | آوریل ۲۰۱۵، تهران |
| سوم | آوریل ۲۰۱۶، آنکارا |
| چهارم | اکتبر ۲۰۱۷، تهران |
| پنجم | دسامبر ۲۰۱۸، آنکارا |
| ششم | سپتامبر ۲۰۲۰، ویدئوکنفرانس |
| هفتم | ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۲، تهران |
| هشتم | ۲۴ ژانویه ۲۰۲۴، آنکارا؛ ۱۰ سند همکاری امضا شد |
در جولای ۲۰۲۲ اردوغان به دعوت ابراهیم رئیسی به تهران رفت؛ ریاست ارتباطات ترکیه این سفر را ۱۸ و ۱۹ ژوئیه اعلام کرد و گفت در آن، نشست هفتم شورا و اجلاس سه‌جانبه فرمت آستانه با روسیه و ایران برگزار می‌شود.
در دوره پزشکیان نیز دو دیدار رسمی با تاریخ مشخص در بیانیه‌های ریاست ارتباطات ترکیه ثبت شده است:
- ۴ ژوئیه ۲۰۲۵: دیدار با مسعود پزشکیان در حاشیه اجلاس هفدهم سازمان همکاری اقتصادی (ECO) در جمهوری آذربایجان. به نوشته بیانیه رسمی، اردوغان بر اهمیت تبدیل آتش‌بس عملی میان ایران و اسرائیل به آرامش پایدار و حل مسائل از راه گفت‌وگو و مذاکره تأکید کرد.
- ۱ سپتامبر ۲۰۲۵: دیدار در حاشیه نشست بیست‌وپنجم سران سازمان همکاری شانگهای در چین. بنا بر بیانیه رسمی، اردوغان گفت همکاری دو کشور در حوزه‌های مختلف، به‌ویژه انرژی، به نفع دوطرفه است و مواضع ترکیه در حمایت از ادامه مذاکرات هسته‌ای ایران را بیان کرد؛ سوریه، غزه و قفقاز جنوبی نیز مطرح شد.
اگر برای مراجعه به نمایندگی‌های ایران در ترکیه نیاز دارید، صفحه‌های سفارت ایران در آنکارا و کنسولگری ایران در استانبول را ببینید؛ برای ارتباط ریلی هم قطار تهران ـ آنکارا را. شرایط روادید و اقامت ایرانیان مرتب تغییر میکند؛ هزینه‌های فعلی اقامت را در هزینه اقامت ترکیه و جزئیات سند سفر را در پاسپورت ترکیه بخوانید.
فعالیت‌های اخیر (۲۰۲۶)
بر اساس اطلاعیه ریاست ارتباطات، اردوغان در ۳ فوریه ۲۰۲۶ با دعوت ولیعهد عربستان به ریاض و در ۴ فوریه ۲۰۲۶ به قاهره سفر کرد و قرار بود دومین نشست شورای همکاری‌های راهبردی سطح بالای ترکیه و مصر را همراه عبدالفتاح سیسی برگزار کند (بیانیه ریاست ارتباطات). در ۷ و ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ میزبان اجلاس ناتو بود. بر اساس صفحه اصلی tccb.gov.tr در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ در آنتالیا در مراسم افتتاحیه هفتاد و هفتمین «کنگره بین‌المللی فضانوردی» سخنرانی کرد و در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ برنامه مراسم آغاز سال تحصیلی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ آموزش عالی در مرکز همایش‌های بشتپه در برنامه رسمی او ثبت شده بود. درباره شهر آنتالیا و میزبانی‌های بین‌المللی در آن، صفحه مخصوص را ببینید؛ برای دیگر امکانات گردشگری و تعطیلات رسمی ترکیه نیز تعطیلات رسمی ترکیه را بخوانید.
برنامهها و بیانیه‌های روزانه ریاستجمهوری مرتب بهروز می‌شود؛ بنابراین توصیه میکنیم اخبار لحظه‌ای را از خود tccb.gov.tr یا خبرگزاری آنادولو دنبال کنید.
نمادها و آشنایی بیشتر با ترکیه
اگر از دانستن زندگینامه اردوغان به سراغ شناخت بهتر ساختار ترکیه می‌روید، چند صفحه مرتبط در ۱۱۸tr.net می‌تواند کمک کند: مصطفی کمال آتاتورک، بنیان‌گذار جمهوری ترکیه برای تاریخ جمهوری، سرود ملی ترکیه برای یکی از نمادهای رسمی، دانشگاه‌های برتر ترکیه برای نظام آموزش عالی و گردشگری سلامت در ترکیه برای مسافران درمانی.
منابع و روش تهیه این صفحه
| منبع | کاربرد در این صفحه |
|---|---|
| زندگینامه رسمی رجب طیب اردوغان (ریاستجمهوری) | تولد، تحصیل، سمت‌ها، نتایج ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳، سوگند ۲۰۱۸ و ۲۰۲۳ |
| زندگینامه امینه اردوغان (ریاستجمهوری) | تاریخ ازدواج، تعداد فرزندان |
| قانون اساسی ترکیه (دیوان قانون اساسی) | مواد ۱۰۱، ۱۰۴، ۱۱۶ |
| روزنامه رسمی ۲۰۱۶، ۲۰۱۸، ۲۰۱۳ | وضعیت اضطراری، فرمان‌های ۲۰۱۸، آیین‌نامه ۲۰۱۳ |
| ویکی‌پدیا: اردوغان و نسخه ترکی | تطبیق تاریخ‌ها، والدین، دوره‌های شهرداری و نخست‌وزیری |
| ویکی‌پدیا: انتخابات ۲۰۲۳، ۲۰۱۸، ۲۰۱۴، همه‌پرسی ۲۰۱۷ | ارقام آرا (بر اساس YSK) |
| وزارت خارجه ترکیه و بیانیه‌های ریاست ارتباطات | روابط با ایران، ناتو، سفرهای ۲۰۲۶ |
مواردی که عمداً حذف شده‌اند: پرونده‌های قضایی باز، اتهام‌های مالی، اختلاف‌های خانوادگی، شایعه‌های سلامت، ادعاهای مربوط به ثروت، نقل‌قول‌های بدون منبع و هر نوع ارزیابی سیاسی. اگر نکته‌ای را اشتباه یا قدیمی می‌دانید، لطفاً در بخش نظرات همین صفحه با ذکر منبع اطلاع دهید.
رجب طیب اردوغان کیست؟
رجب طیب اردوغان دوازدهمین رئیسجمهور ترکیه است. او از ۲۸ اوت ۲۰۱۴ رئیسجمهور است و پیش از آن از ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۴ نخستوزیر بود. همچنین از ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸ شهردار کلانشهر استانبول بود و AK Parti را در ۱۴ اوت ۲۰۰۱ با همراهانش تأسیس کرد.
اردوغان کی و کجا متولد شد و چند ساله است؟
او در ۲۶ فوریه ۱۹۵۴ در استانبول به دنیا آمد و خانوادهاش اصالتاً اهل ریزهاند. در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ او ۷۲ سال دارد.
تحصیلات اردوغان چیست؟
طبق زندگینامه رسمی ریاستجمهوری، او در ۱۹۶۵ دوره ابتدایی را تمام کرد، در ۱۹۷۳ از دبیرستان امامخطیب استانبول فارغالتحصیل شد و در ۱۹۸۱ از دانشکده علوم اقتصادی و بازرگانی دانشگاه مرمره فارغالتحصیل شد.
اردوغان چند بار رئیسجمهور انتخاب شده است؟
سه بار: ۱۰ اوت ۲۰۱۴ با ۵۱٫۷۹ درصد، ۲۴ ژوئن ۲۰۱۸ با ۵۲٫۵۹ درصد و در ۲۰۲۳ در دور دوم (۲۸ مه) با ۵۲٫۱۸ درصد آرا. در دور اول ۲۰۲۳ او ۴۹٫۵۲ درصد آرا گرفت.
اردوغان از چه سالی تا چه سالی نخستوزیر بود؟
از مارس ۲۰۰۳ (۱۴ یا ۱۵ مارس بسته به منبع) تا اوت ۲۰۱۴. در این دوره سه دولت (۵۹، ۶۰ و ۶۱) تشکیل شد و سمت نخست‌وزیری با تغییرات قانون اساسی ۲۰۱۷ حذف شد.
رفراندوم ۲۰۱۷ چه تغییری ایجاد کرد؟
در ۱۶ آوریل ۲۰۱۷ با ۵۱٫۴۱ درصد رأی بله تصویب شد. سمت نخستوزیر حذف شد، قدرت اجرایی به رئیسجمهور رسید و تعداد نمایندگان مجلس از ۵۵۰ به ۶۰۰ افزایش یافت. این نظام پس از انتخابات ۲۰۱۸ اجرا شد.
دوره ریاستجمهوری در ترکیه چند سال است و حد مجاز چند دوره است؟
طبق ماده ۱۰۱ قانون اساسی، دوره ۵ ساله و حداکثر دو دوره است. ماده ۱۱۶ مقرر می‌دارد که اگر مجلس در دوره دوم رئیسجمهور تجدید انتخابات را تصمیم بگیرد، او می‌تواند دوباره نامزد شود.
همسر و فرزندان اردوغان چه کسانی هستند؟
همسر او امینه اردوغان است که در ۴ ژوئیه ۱۹۷۸ با او ازدواج کرده‌اند. طبق منابع رسمی آنها چهار فرزند (دو دختر و دو پسر) دارند. اطلاعات بیشتر از زندگی خصوصی در این صفحه نیامده است.
آخرین فعالیت‌های رسمی اردوغان در ۲۰۲۶ چیست؟
طبق منابع رسمی: سفر به عربستان و مصر (۳ و ۴ فوریه ۲۰۲۶)، میزبانی اجلاس ناتو در آنکارا (۷ و ۸ ژوئیه ۲۰۲۶) و حضور در افتتاحیه کنگره بین‌المللی فضانوردی در آنتالیا (۵ اکتبر ۲۰۲۶).
اطلاعات رسمی و بهروز درباره اردوغان را از کجا بخوانم؟
بهترین منبع سایت رسمی ریاستجمهوری ترکیه (tccb.gov.tr) است که زندگینامه، سخنرانیها، برنامهها و راههای ارتباطی رسمی را منتشر میکند؛ نتایج رسمی انتخابات در پورتال شورای عالی انتخابات (ysk.gov.tr) و مصوبات در روزنامه رسمی (resmigazete.gov.tr) است.
No comment yet, add your voice below!