برندگان جایزه نوبل اهل ترکیه در ۲۰۲۶: فهرست دقیق و واقعی

آخرین به‌روزرسانی: ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶) — همه نام‌ها، سال‌ها و متن دلیل اهدای جایزه در این مقاله مستقیماً از صفحات رسمی nobelprize.org (بازبینی‌شده در سپتامبر ۲۰۲۶) گرفته شده و با منابع دانشگاهی و خبری معتبر مثل دانشگاه کارولینای شمالی و آرشیو نامزدی نوبل مقابله شده است.

برندگان جایزه نوبل اهل ترکیه موضوعی است که در موردش گاهی اطلاعات نادرست دست‌به‌دست می‌شود؛ برای نمونه در بسیاری از منابع فارسی و حتی ترکی، فهرستی از «برندگان نوبل ترکیه» منتشر می‌شود که چند نام آن اساساً تبعه ترکیه نبوده‌اند یا جایزه به‌صورت شخصی به آن‌ها اهدا نشده است. در این مقاله، بر اساس بررسی مستقیم صفحات رسمی آکادمی نوبل، سه برنده واقعی و تبعه ترکیه، دو مورد پرابهام و پرتکرار در فهرست‌های نادرست، و مهم‌ترین نامزدهای تاریخی جایزه نوبل اهل ترکیه را دقیق و مستند بررسی می‌کنیم.

خلاصه: تاکنون فقط سه نفر با تابعیت ترکیه برنده جایزه نوبل شخصی شده‌اند: اورهان پاموک (ادبیات، ۲۰۰۶)، عزیز سانجار (شیمی، ۲۰۱۵) و دارون آجم‌اوغلو (علوم اقتصادی، ۲۰۲۴). توکل کرمان (صلح، ۲۰۱۱) تبعه یمن بود و جایزه را پیش از تابعیت ترکیه در سال ۲۰۱۲ گرفت؛ سازمان منع سلاح‌های شیمیایی (OPCW) نیز در سال ۲۰۱۳ جایزه صلح نوبل را به‌عنوان یک نهاد گرفت، نه دبیرکل ترک‌تبار آن به‌صورت شخصی.

فهرست کامل و دقیق برندگان و چهره‌های مرتبط با نوبل از ترکیه

پیش از وارد شدن به جزئیات هر مورد، این جدول تصویر کلی و درست‌شده از وضعیت را نشان می‌دهد:

نام	رشته و سال	وضعیت تابعیت	آیا جایزه شخصی بود؟
اورهان پاموک	ادبیات، ۲۰۰۶	تبعه ترکیه (زاده استانبول)	بله، به‌طور کامل (سهم ۱ از ۱)
عزیز سانجار	شیمی، ۲۰۱۵	تبعه ترکیه و آمریکا (دوتابعیتی)	بله (سهم ۱ از ۳، با توماس لیندال و پل مودریچ)
دارون آجم‌اوغلو	علوم اقتصادی، ۲۰۲۴	زاده استانبول، تبعه آمریکا	بله (سهم ۱ از ۳، با سایمون جانسون و جیمز رابینسون)
توکل کرمان	صلح، ۲۰۱۱	زمان جایزه: تبعه یمن؛ از ۲۰۱۲ تبعه ترکیه نیز هست	بله، اما به‌عنوان شهروند یمنی، نه ترک
سازمان منع سلاح‌های شیمیایی (OPCW)	صلح، ۲۰۱۳	یک سازمان بین‌المللی، نه یک فرد	خیر؛ جایزه به سازمان تعلق گرفت، نه به احمد اوزومجو (دبیرکل وقت، تبعه ترکیه)

همان‌طور که در جدول بالا مشخص است، عدد درستِ برندگان نوبلی که هم تبعه ترکیه بوده‌اند و هم جایزه را شخصاً و به‌طور کامل به نام خود گرفته‌اند، دقیقاً سه نفر است. دو ردیف آخر جدول، مواردی هستند که در نسخه‌های قدیمی این مقاله و بسیاری از سایت‌های دیگر به‌اشتباه در کنار سه نفر بالا به‌عنوان «برنده نوبل ترک» معرفی می‌شدند.

اورهان پاموک؛ نخستین و مشهورترین برنده نوبل ترکیه (ادبیات، ۲۰۰۶)

فرید اورهان پاموک، زاده ۷ ژوئن ۱۹۵۲ در محله نیشان‌تاشی استانبول، در روز ۱۲ اکتبر ۲۰۰۶ برنده جایزه نوبل ادبیات شد. او نخستین کسی است که با تابعیت رسمی ترکیه این جایزه را دریافت کرده و همچنان تنها برنده نوبل ادبیات این کشور است.

آکادمی نوبل، دلیل اهدای جایزه به پاموک را این‌گونه اعلام کرد: «کسی که در جست‌وجوی روح اندوهگین زادگاه خویش، نمادهای تازه‌ای برای برخورد و درهم‌تنیدگی فرهنگ‌ها کشف کرده است» (متن اصلی انگلیسی: *”who in the quest for the melancholic soul of his native city has discovered new symbols for the clash and interlacing of cultures”*)؛ متن کامل و رسمی این استناد در صفحه اختصاصی پاموک در nobelprize.org قابل مشاهده است. این جایزه به‌طور کامل (سهم ۱ از ۱) به او تعلق گرفت و در زمان دریافت جایزه، محل اقامت رسمی او همچنان ترکیه بود.

پاموک تحصیلات متوسطه را در کالج آمریکایی رابرت در استانبول گذراند، مدتی معماری خواند، سپس در دانشگاه استانبول روزنامه‌نگاری خواند اما هرگز در این حرفه کار نکرد و از سال ۱۹۷۴ به‌طور جدی نویسندگی را دنبال کرد. طبق توضیح آکادمی نوبل، جهش بین‌المللی او در دهه ۱۹۹۰ رخ داد و با رمان نام سرخ من (Benim Adım Kırmızı) به اوج رسید. برخی از مهم‌ترین آثار او که در ایران هم شناخته‌شده‌اند:

عنوان اثر	عنوان ترکی	سال انتشار (ترکیه)
جودت بیک و پسران	Cevdet Bey ve Oğulları	۱۹۸۲
خانه خاموش	Sessiz Ev	۱۹۸۳
قلعه سفید	Beyaz Kale	۱۹۸۵
کتاب سیاه	Kara Kitap	۱۹۹۰
زندگی نو	Yeni Hayat	۱۹۹۴
نام سرخ من	Benim Adım Kırmızı	۱۹۹۸
برف	Kar	۲۰۰۲
استانبول: خاطرات و شهر	İstanbul: Hatıralar ve Şehir	۲۰۰۳
موزه معصومیت	Masumiyet Müzesi	۲۰۰۸
زنی با موهای قرمز	Kırmızı Saçlı Kadın	۲۰۱۶
شب‌های طاعون	Veba Geceleri	۲۰۲۱

نکته‌ای که در نسخه‌های قدیمی این مقاله نبود: پاموک پس از انتشار رمان موزه معصومیت، موزه‌ای واقعی با همین نام در محله چوکورجوما استانبول تأسیس کرد که اشیای داستان را به نمایش می‌گذارد؛ این موزه در سال ۲۰۱۴ جایزه موزه اروپایی سال را هم گرفت. برای بازدیدکنندگان ایرانی، جزئیات کامل این مکان را در موزه معصومیت استانبول بخوانید. علاقه‌مندان به فضای فرهنگی شهری که پاموک در آثارش توصیف می‌کند، می‌توانند سری به موزه‌های استانبول و به‌طور خاص موزه ایاصوفیه بزنند که بارها در آثار او و در فضای تاریخی محله‌های قدیمی استانبول حضور دارد. پاموک هم‌اکنون در استانبول زندگی می‌کند و در سال‌های اخیر همچنان فعال بوده و آثار تازه منتشر کرده است.

عزیز سانجار؛ اولین و تاکنون تنها دانشمند علوم‌پایه‌ی برنده نوبل از ترکیه (شیمی، ۲۰۱۵)

عزیز سانجار در ۸ سپتامبر ۱۹۴۶ در شهر ساوور، از توابع استان ماردین در جنوب‌شرق ترکیه، در خانواده‌ای کم‌درآمد و بی‌سواد به دنیا آمد؛ خودش در زندگی‌نامه رسمی‌اش برای آکادمی نوبل نوشته که والدینش با وجود بی‌سوادی، تحصیل را برای فرزندانشان بسیار مهم می‌دانستند. او پزشکی را در دانشگاه استانبول خواند (فارغ‌التحصیل ۱۹۶۹، نفر اول از ۶۲۵ دانشجو)، مدتی پزشک محلی در نزدیکی ساوور بود، سپس برای تحصیل زیست‌شناسی مولکولی به دانشگاه تگزاس در دالاس آمریکا رفت و در سال ۱۹۷۷ دکترای خود را گرفت.

در ۷ اکتبر ۲۰۱۵، آکادمی سلطنتی علوم سوئد جایزه نوبل شیمی را به‌طور مشترک (هر یک سهم ۱ از ۳) به عزیز سانجار، توماس لیندال (سوئدی-بریتانیایی) و پل مودریچ (آمریکایی) اهدا کرد. متن رسمی دلیل جایزه به‌صراحت این است: «به پاس مطالعات مکانیسمی درباره ترمیم دی‌ان‌ای» (متن اصلی: *”for mechanistic studies of DNA repair”*)؛ جزئیات کامل در صفحه رسمی سانجار در nobelprize.org آمده است. کشف سانجار مربوط به مکانیزم «ترمیم برش نوکلئوتید» بود که سلول‌ها با آن آسیب‌های ناشی از اشعه فرابنفش به دی‌ان‌ای را ترمیم می‌کنند؛ نقص این مکانیزم در انسان باعث افزایش شدید ریسک سرطان پوست می‌شود.

نکته‌ای که باید دقیق بیان شود: بر اساس صفحه رسمی نوبل، وابستگی سازمانی سانجار در زمان دریافت جایزه، دانشگاه کارولینای شمالی در چپل هیل آمریکا بود، جایی که او از سال ۱۹۷۷ تاکنون تدریس و پژوهش کرده و از سال ۱۹۹۷ استاد کرسی «سارا گراهام کنان» آن دانشگاه است (فهرست کامل افتخارات او در صفحه رسمی دانشکده زیست‌شیمی دانشگاه کارولینای شمالی موجود است). سانجار تبعه ترکیه است، اما طبق همین منبع دانشگاهی و گزارش‌های خبری متعدد، او سال‌هاست در آمریکا زندگی و کار می‌کند و به‌عنوان زیست‌شیمی‌دان ترک-آمریکایی (دوتابعیتی) شناخته می‌شود؛ یعنی برخلاف عبارت ساده‌شده «دانشمند اهل ترکیه» در نسخه‌های قدیمی این مقاله، دقیق‌تر است که او را دانشمندی با ریشه و تابعیت ترکیه‌ای بدانیم که تمام دوران حرفه‌ای پژوهشی‌اش را در آمریکا گذرانده است.

افتخارات کلیدی عزیز سانجار	سال
فارغ‌التحصیلی پزشکی، دانشگاه استانبول (رتبه اول)	۱۹۶۹
دکترای زیست‌شناسی مولکولی، دانشگاه تگزاس دالاس	۱۹۷۷
عضویت در آکادمی علوم آمریکا	۲۰۰۵
عضویت در آکادمی علوم ترکیه	۲۰۰۶
جایزه نوبل شیمی	۲۰۱۵

دارون آجم‌اوغلو؛ تازه‌ترین برنده نوبل مرتبط با ترکیه (علوم اقتصادی، ۲۰۲۴)

مهم‌ترین به‌روزرسانی این مقاله نسبت به نسخه سال ۲۰۲۰، افزودن نام دارون آجم‌اوغلو (Daron Acemoglu) است که در نسخه‌های قدیمی هیچ‌کجا ذکر نشده بود، چون جایزه‌اش در سال ۲۰۲۴ اهدا شد. آجم‌اوغلو در ۳ سپتامبر ۱۹۶۷ در استانبول و در خانواده‌ای ارمنی به دنیا آمد. او اقتصاد را در دانشگاه یورک انگلستان و مدرسه اقتصاد لندن (LSE) خواند و از سال ۱۹۹۳ عضو هیئت‌علمی مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) است.

در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۴، کمیته جایزه سوریگز ریکسبانک در علوم اقتصادی به یاد آلفرد نوبل (نام رسمی جایزه‌ای که در رسانه‌ها «نوبل اقتصاد» خوانده می‌شود) را به‌طور مشترک و مساوی (هر یک سهم ۱ از ۳) به دارون آجم‌اوغلو، سایمون جانسون و جیمز رابینسون اهدا کرد. دلیل رسمی جایزه: «به پاس مطالعات درباره چگونگی شکل‌گیری نهادها و تأثیر آن‌ها بر رفاه و شکوفایی اقتصادی» (متن اصلی: *”for studies of how institutions are formed and affect prosperity”*)؛ جزئیات در صفحه رسمی آجم‌اوغلو در nobelprize.org ثبت شده است. وابستگی سازمانی او در زمان جایزه، MIT در کمبریج آمریکا بود.

باید به یک نکته فنی دقیق اشاره کرد: جایزه علوم اقتصادی، برخلاف چهار جایزه دیگر (فیزیک، شیمی، پزشکی، ادبیات) و جایزه صلح، در وصیت‌نامه آلفرد نوبل در سال ۱۸۹۵ پیش‌بینی نشده بود؛ این جایزه در سال ۱۹۶۸ توسط بانک مرکزی سوئد (Sveriges Riksbank) به یاد نوبل تأسیس شد، هرچند برندگانش را همان کمیته سلطنتی علوم سوئد انتخاب می‌کند و مراسم اهدا هم‌زمان با سایر جوایز نوبل برگزار می‌شود. با این‌همه، در عرف رسانه‌ای و حتی در وب‌سایت رسمی nobelprize.org، این جایزه به‌عنوان بخشی از خانواده جوایز نوبل معرفی و شمرده می‌شود.

آجم‌اوغلو، مانند سانجار، تابعیت آمریکا را (در کنار ریشه ترکیه‌ای و ارمنی‌اش) دارد و بیشتر عمر حرفه‌ای خود را در آمریکا و انگلستان گذرانده است؛ به همین دلیل رسانه‌های ترکیه‌ای معمولاً او را «اقتصاددان ترک-آمریکایی» یا «اقتصاددان زاده استانبول» می‌نامند، نه صرفاً «اقتصاددان ترک».

افتخارات و مسیر کاری دارون آجم‌اوغلو	سال
تولد در استانبول	۱۹۶۷
دکترای اقتصاد، مدرسه اقتصاد لندن (LSE)	۱۹۹۲
پیوستن به هیئت‌علمی MIT	۱۹۹۳
جایزه علوم اقتصادی نوبل (با جانسون و رابینسون)	۲۰۲۴

توکل کرمان و سازمان OPCW؛ دو نامی که باید با احتیاط بررسی شوند

این دو مورد، بیشترین سردرگمی را در فهرست‌های فارسی و ترکی «برندگان نوبل ترکیه» ایجاد کرده‌اند و نسخه قدیمی همین مقاله هم دقیقاً همین اشتباه را داشت.

توکل کرمان (Tawakkol Karman) در ۷ فوریه ۱۹۷۹ در شهر تعز یمن به دنیا آمد. طبق صفحه رسمی کرمان در nobelprize.org، محل اقامت او در زمان دریافت جایزه در سال ۲۰۱۱ «یمن» بوده، نه ترکیه. او جایزه صلح نوبل را به‌همراه دو زن لیبریایی، الن جانسون سرلیف و لیما گبووی، به‌خاطر «مبارزه مسالمت‌آمیز برای امنیت زنان و حق مشارکت کامل زنان در روند صلح» دریافت کرد و نخستین زن عرب برنده این جایزه بود؛ فعالیت او که این جایزه را برایش به ارمغان آورد، رهبری اعتراض‌ها علیه دولت وقت یمن و تأسیس سازمان «زنان روزنامه‌نگار بدون زنجیر» بود. کرمان در سال ۲۰۱۲، یعنی یک سال پس از دریافت جایزه نوبل، تابعیت افتخاری ترکیه را از دولت وقت این کشور گرفت و نامش را به توکل کرمان (به تلفظ ترکی) تغییر داد. به بیان دیگر، تابعیت ترکیه او هیچ ارتباطی با کار و فعالیتی که جایزه نوبل را برایش به ارمغان آورد ندارد و اعطای تابعیت بعد از جایزه بوده است؛ به همین دلیل او را نمی‌توان به‌درستی «برنده نوبل اهل ترکیه» نامید، هرچند امروز تابعیت ترکیه را هم دارد.

سازمان منع سلاح‌های شیمیایی (OPCW) در سال ۲۰۱۳ برنده جایزه صلح نوبل شد؛ دلیل رسمی: «به پاس تلاش‌های گسترده‌اش برای حذف سلاح‌های شیمیایی» (متن اصلی: *”for its extensive efforts to eliminate chemical weapons”*). طبق صفحه رسمی OPCW در nobelprize.org، این جایزه با سهم کامل (۱ از ۱) به خود سازمان OPCW تعلق گرفت، نه به فرد یا افراد خاص؛ OPCW سازمانی بین‌دولتی مستقر در لاهه هلند است که در سال ۱۹۹۷ تأسیس شده. دبیرکل وقت این سازمان، احمد اوزومجو، دیپلمات باسابقه ترک که از ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۸ ریاست OPCW را برعهده داشت، در مراسم دسامبر ۲۰۱۳ اسلو، جایزه و مدال نوبل را به نمایندگی از سازمان دریافت کرد، اما به‌صورت شخصی و به نام خودش برنده نوبل نشد. نسخه‌های قدیمی این مقاله این نکته ظریف را نادیده گرفته و چنین وانمود کرده بود که آقای اوزومجو شخصاً نوبل گرفته است؛ این ادعا نادرست است.

چرا ترکیه با وجود جمعیت و تاریخ بزرگش، نوبل علمی کمی دارد؟

این پرسشی است که در ترکیه هم به‌طور جدی مطرح می‌شود. عزیز سانجار خودش بارها در مصاحبه‌ها بر اهمیت سرمایه‌گذاری در علم و آموزش برای آینده علمی ترکیه تأکید کرده است. چند نکته مستند در این زمینه:

• مهاجرت نخبگان علمی (Brain Drain): به گزارش رسانه Daily Sabah (مارس ۲۰۲۱)، دولت ترکیه برای مقابله با خروج پژوهشگران به خارج، برنامه‌هایی مثل «برنامه پژوهشگران پیشرو بین‌المللی» را از طریق نهاد TÜBİTAK اجرا کرده است؛ در یکی از مراحل این برنامه، از میان ۲۴۳ متقاضی (۱۵۲ نفر تبعه ترکیه و ۹۱ نفر خارجی)، ۱۲۷ پژوهشگر برای بازگشت یا فعالیت در ترکیه انتخاب شدند. این گزارش مربوط به سال ۲۰۲۱ است و وضعیت فعلی این برنامه‌ها ممکن است تغییر کرده باشد. خود سانجار و آجم‌اوغلو نمونه‌های شاخص دانشمندان ریشه‌ترکیه‌ای هستند که مسیر اصلی پژوهش علمی خود را در آمریکا طی کرده‌اند، نه در ترکیه.
• ساختار پژوهش دانشگاهی: بسیاری از تحلیل‌گران آموزش عالی به کمبود بودجه پایدار پژوهشی، رقابت شدید برای کرسی‌های استادی در دانشگاه‌های معتبر آمریکا و اروپا، و جذابیت مالی/زیرساختی مراکز پژوهشی غربی به‌عنوان دلایل اصلی این مهاجرت اشاره می‌کنند.
• زمان لازم برای اثر علمی: جایزه نوبل معمولاً ده‌ها سال پس از انجام یک کشف اصلی اهدا می‌شود (برای نمونه، کار اصلی سانجار در دهه ۱۹۸۰ بود و نوبل را در ۲۰۱۵ گرفت)؛ به همین دلیل، تأثیر واقعی سرمایه‌گذاری‌های علمی امروز ترکیه را شاید فقط چند دهه بعد بتوان در آمار نوبل دید.

برای آشنایی با نظام آموزشی و دانشگاهی فعلی ترکیه که زمینه‌ساز نسل بعدی پژوهشگران است، می‌توانید آموزش در ترکیه، هزینه دانشگاه‌های استانبول، دانشگاه آنکارا و شرایط آزمون یوس برای دانشجویان خارجی را ببینید. برخی هلدینگ‌های بزرگ خصوصی ترکیه مثل هلدینگ ساباناجی هم دانشگاه‌ها و بنیادهای پژوهشی خصوصی تأسیس کرده‌اند تا در این زمینه سرمایه‌گذاری کنند. جالب است بدانید ترکیه در حوزه‌های دیگر علمی مثل باستان‌شناسی هم سهم بزرگی در دانش جهانی دارد؛ برای نمونه کشف محوطه باستانی گوبکلی‌تپه، قدیمی‌ترین معبد شناخته‌شده جهان، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای باستان‌شناسی چند دهه اخیر بوده است.

نامزدهای تاریخی جایزه نوبل اهل ترکیه که برنده نشدند

آرشیو رسمی نامزدی‌های نوبل (Nobel Nomination Archive) فقط نام نامزدهای تا حدود ۵۰ سال پیش را منتشر می‌کند، چون طبق قوانین بنیاد نوبل، نام نامزدهای هر سال تا ۵۰ سال بعد محرمانه می‌ماند. با این حال چند نامزدی تاریخی مستند و شناخته‌شده وجود دارد:

نام	رشته	سال نامزدی	نتیجه
مصطفی کمال آتاتورک	صلح	۱۹۳۴	نامزد شد (توسط الفتریوس ونیزلوس، نخست‌وزیر پیشین یونان)؛ برنده نشد
یاشار کمال (Yaşar Kemal)	ادبیات	از ۱۹۷۳ به بعد، بارها	هرگز برنده نشد
ایلهان برک (İlhan Berk)	ادبیات	چند دوره	هرگز برنده نشد
لیلا اربیل (Leylâ Erbil)	ادبیات	چند دوره	هرگز برنده نشد

نامزدی آتاتورک در سال ۱۹۳۴ داستانی خاص دارد: ونیزلوس، نخست‌وزیر پیشین یونان و رقیب سیاسی سابق او، پس از دهه‌ای دشمنی میان دو کشور، آتاتورک را به‌خاطر نقشش در ایجاد صلح ترکیه-یونان و پیمان بالکان ۱۹۳۴ برای جایزه صلح نوبل نامزد کرد؛ طبق اسناد آکادمیک منتشرشده در نشریه علمی-پژوهشی ارم (Erdem)، نام او در فهرست کوتاه آن سال بود اما ارزیابی نهایی درباره‌اش هرگز تکمیل نشد و جایزه آن سال به آرتور هندرسون انگلیسی رسید. یاشار کمال، نویسنده مشهور ترک، از سال ۱۹۷۳ بارها نامزد نوبل ادبیات شد اما تا زمان مرگش در سال ۲۰۱۵ هرگز برنده نشد؛ برای آشنایی بیشتر با تاریخ سیاسی این دوره، آتاتورک، بنیان‌گذار ترکیه مدرن را بخوانید. تابعیت افتخاری اعطاشده به توکل کرمان در سال ۲۰۱۲ نیز در دوره نخست‌وزیری همان دولتی رخ داد که بعدها رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور آن شد.

آیا نویسنده یا دانشمند دیگری از ترکیه، نامزد نوبل ۲۰۲۵ یا ۲۰۲۶ است؟

پاسخ صادقانه این است که نمی‌توان با قطعیت گفت، چون طبق قوانین بنیاد نوبل، نام نامزدهای هر سال تا ۵۰ سال بعد فاش نمی‌شود و هیچ‌کدام از کمیته‌های نوبل هرگز فهرست کوتاه رسمی منتشر نمی‌کنند؛ هر فهرستی که در رسانه‌ها یا سایت‌های شرط‌بندی با عنوان «نامزدهای احتمالی نوبل ادبیات ۲۰۲۶» دیده می‌شود، صرفاً حدس و گمان تحلیل‌گران است، نه اطلاعات رسمی. نام نویسنده ترک-بریتانیایی الیف شافاک (Elif Shafak) گاهی در بحث‌های ادبی به‌عنوان یکی از نویسندگان بین‌المللی مطرح ترک‌تبار ذکر می‌شود؛ او در سال ۲۰۲۴ مدال ریاست آکادمی بریتانیا را گرفت و از دسامبر ۲۰۲۵ ریاست انجمن سلطنتی ادبیات بریتانیا (RSL) را برعهده دارد، اما نامش در فهرست‌های شرط‌بندی شناخته‌شده برای نوبل ادبیات ۲۰۲۶ (که مورمی کان‌شوئه و هاروکی موراکامی در صدر آن‌ها هستند) دیده نمی‌شود. ۱۱۸تی‌آر هیچ پیش‌بینی یا وعده‌ای درباره برندگان آینده جایزه نوبل نمی‌دهد و فقط اطلاعات تأییدشده را منتشر می‌کند.

جدول مقایسه سریع: چه کسی واقعاً «نوبل ترکیه» گرفته و چه کسی نه؟

ادعای رایج در اینترنت	واقعیت بررسی‌شده
«۴ یا ۵ نفر اهل ترکیه نوبل گرفته‌اند»	فقط ۳ نفر با تابعیت ترکیه، جایزه را شخصاً و به‌طور کامل گرفته‌اند
«توکل کرمان، برنده نوبل ترک است»	او یمنی بود و جایزه را به‌عنوان تبعه یمن گرفت؛ تابعیت ترکیه را یک سال بعد گرفت
«احمد اوزومجو، برنده نوبل صلح است»	جایزه به سازمان OPCW تعلق گرفت؛ او فقط جایزه را به نمایندگی از سازمان دریافت کرد
«عزیز سانجار فقط ترک است»	او دوتابعیتی ترکیه و آمریکاست و پژوهش‌های نوبلی‌اش را در آمریکا انجام داد
«ترکیه هیچ برنده نوبل اقتصادی ندارد»	دارون آجم‌اوغلو، زاده استانبول، در سال ۲۰۲۴ نوبل اقتصاد گرفت

نوبل چگونه اهدا می‌شود؟ نگاهی کوتاه به فرآیند انتخاب

برای درک بهتر این‌که چرا فهرست برندگان نوبل هر کشوری کوچک و دقیق است، دانستن ساختار جوایز نوبل مفید است:

جایزه	نهاد تصمیم‌گیرنده	مقر
فیزیک، شیمی، علوم اقتصادی	آکادمی سلطنتی علوم سوئد	استکهلم، سوئد
پزشکی یا فیزیولوژی	مؤسسه کارولینسکا	استکهلم، سوئد
ادبیات	آکادمی سوئد	استکهلم، سوئد
صلح	کمیته نوبل نروژ	اسلو، نروژ

طبق توضیح رسمی بنیاد نوبل، فرآیند نامزدی هر سال از ماه سپتامبر شروع می‌شود، هیچ‌کس نمی‌تواند خودش را نامزد کند، و نام نامزدها تا ۵۰ سال محرمانه باقی می‌ماند؛ برندگان معمولاً در اوایل اکتبر هر سال در استکهلم و اسلو اعلام می‌شوند و مراسم رسمی اهدا در ۱۰ دسامبر (سالروز درگذشت آلفرد نوبل) برگزار می‌شود.

جمع‌بندی: سه برنده واقعی، دو مورد پرابهام، و چند نامزد تاریخی

ترکیه در کنار دانشمندان و نویسندگانش، در عرصه‌های هنری دیگر مثل بازیگری، خوانندگی و طنز هم چهره‌های شناخته‌شده جهانی دارد که می‌توانید در بازیگران مشهور ترکیه، خوانندگان مشهور ترکیه و کمدین‌های مشهور ترکیه بیشتر بخوانید؛ هرچند تاکنون هیچ‌کدام از این حوزه‌ها برنده نوبل نداشته‌اند، چون نوبل فقط در پنج رشته علمی/ادبی/صلح و یک رشته اقتصادی اهدا می‌شود.

با کنار هم گذاشتن همه اطلاعات مستند بالا، تصویر دقیق ترکیه در تاریخ جایزه نوبل این‌گونه است: سه شهروند ترکیه (پاموک، سانجار و آجم‌اوغلو) جایزه نوبل را شخصاً و به‌طور کامل گرفته‌اند؛ یک سازمان بین‌المللی مستقر در لاهه با دبیرکل ترک‌تبار، جایزه صلح نوبل را به نام خودش (نه فرد) گرفته است؛ و یک زن یمنی که یک سال پس از نوبل، تابعیت افتخاری ترکیه را هم گرفت. در کنار این‌ها، چند نویسنده و یک رهبر سیاسی ترک در طول تاریخ نامزد نوبل شده‌اند اما هرگز برنده نشده‌اند. هیچ منبع معتبری فهرست رسمی نامزدهای آینده را منتشر نمی‌کند، پس هر ادعایی درباره «برنده بعدی نوبل از ترکیه» را باید با احتیاط و به‌عنوان گمانه‌زنی رسانه‌ای در نظر گرفت، نه واقعیت قطعی.