نقشه مناطق زلزله‌خیز ترکیه ۲۰۲۶؛ گسل‌ها، آمار رسمی و بررسی ساختمان

آخرین به‌روزرسانی: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ (۳ اکتبر ۲۰۲۶) — ارقام و توضیحات این راهنما از گزارش‌های رسمی سازمان مدیریت بحران و بلایای ترکیه (AFAD) به تاریخ ۹ فوریه و ۲ ژوئن ۲۰۲۳، گزارش ریاست‌جمهوری (SBB) ۱۷ مارس ۲۰۲۳، روزنامه رسمی ۱۸ مارس ۲۰۱۸، متن قانون ۶۳۰۶، گزارش رصدخانه کاندیلی و شهرداری استانبول (İBB) و فهرست زلزله‌های کاندیلی در ۳ اکتبر ۲۰۲۶ گرفته شده و تاریخ هر رقم کنار آن آمده است.

نقشه مناطق زلزله‌خیز ترکیه امروز دیگر همان نقشه پنج‌منطقه‌ای قدیمی نیست: از ۱ ژانویه ۲۰۱۹ مرجع رسمی کشور «نقشه خطر زمین‌لرزه ترکیه» (Türkiye Deprem Tehlike Haritası یا TDTH) است که AFAD منتشر کرده و برای هر نقطه از کشور، به‌جای یک «رتبه» کلی برای کل استان، شتاب زمین را محاسبه می‌کند. بعد از زلزله‌های ۶ فوریه ۲۰۲۳ در کهرمان‌مراش، این موضوع برای هر کسی که قصد خرید خانه، اجاره یا زندگی در ترکیه دارد اهمیت عملی پیدا کرده است. این راهنمای بازنویسی‌شده توضیح می‌دهد نقشه رسمی چیست و چگونه خوانده می‌شود، گسل‌های اصلی کجا هستند، در ۶ فوریه ۲۰۲۳ بر اساس منابع رسمی چه رخ داد، آیین‌نامه ساختمانی ۲۰۱۸ و قانون ۶۳۰۶ چه می‌گویند و یک خریدار یا مستأجر خارجی در عمل چه چیزهایی را می‌تواند بررسی کند.

خلاصه: ترکیه روی چند گسل فعال بزرگ قرار دارد و بخش بزرگی از کشور خطر لرزه‌ای قابل‌توجهی دارد؛ ولی خطر در هر نقطه با نقطه دیگر فرق می‌کند. مرجع رسمی نقشه TDTH است (اجرا از ۱ ژانویه ۲۰۱۹، بر پایه ۴۸۵ قطعه گسل فعال). طبق گزارش AFAD (۲ ژوئن ۲۰۲۳) در زلزله‌های ۶ فوریه ۲۰۲۳ تعداد ۵۰٬۷۸۳ نفر جان باختند. زمان و مکان زلزله را نمی‌توان پیش‌بینی کرد؛ آنچه در دست ماست شناخت خطر، ساختمان استاندارد، بیمه و آمادگی است. این متن اطلاع‌رسانی است و جایگزین نظر مهندس عمران یا ژئوتکنیک نیست.

نقشه رسمی خطر زمین‌لرزه ترکیه (TDTH) چیست؟

TDTH نقشه‌ای علمی است که AFAD آن را منتشر کرده و بر اساس گزارش AFAD که رسانه‌ها در ۶ مه ۲۰۲۵ نقل کرده‌اند (CNN Türk) ویژگی‌های زیر را دارد:

• از ژانویه ۲۰۱۹ اجرایی شده و جایگزین نقشه «پهنه‌بندی» قدیمی (رتبه‌های ۱ تا ۵) شده که از ۱۹۹۶ تا ۲۰۱۹ کاربرد داشت.
• بر پایه نقشه گسل‌های فعال سازمان MTA (سازمان زمین‌شناسی و معدن ترکیه) ساخته شده و ۴۸۵ قطعه گسل فعال در آن لحاظ شده است.
• پژوهشگران هفت دانشگاه و نهاد دولتی در تهیه آن مشارکت داشته‌اند.
• خطر را با «بیشینه شتاب زمین» (PGA) نشان می‌دهد و رنگ‌ها از زرد روشن تا قرمز تیره، یعنی از شتاب کم تا زیاد، تغییر می‌کنند.

در راهنمای نقشه که روی خود تصویر AFAD درج شده، دو نکته مهم دیده می‌شود. اول اینکه شتاب برای احتمال ۱۰ درصد «فراتر رفتن» در ۵۰ سال محاسبه شده که معادل دوره بازگشت ۴۷۵ سال است. این یک سطح طراحی آماری برای مهندسی ساختمان است و به این معنا نیست که زلزله‌ای در بازه مشخص رخ خواهد داد. دوم اینکه نقشه برای خاک مرجع با سرعت موج برشی ۷۶۰ متر بر ثانیه (سنگ نسبتاً سخت) تهیه شده و اثرهای محلی خاک مانند روان‌گرایی، تشدید لرزه یا نشست ناهمگون را شامل نمی‌شود. یعنی دو ساختمان با یک مقدار PGA روی نقشه می‌توانند به خاطر خاک زیرشان رفتار متفاوتی داشته باشند.

ویژگی	نقشه قدیمی (۱۹۹۶ تا ۲۰۱۹)	نقشه TDTH (از ۱ ژانویه ۲۰۱۹)
واحد نمایش	پنج پهنه (۱ تا ۵) برای مناطق و استان‌ها	مقدار شتاب بیشینه زمین (PGA) برای هر نقطه
دقت مکانی	کلی؛ همه نقاط یک منطقه رتبه یکسان داشتند	مختصات نقطه (طول و عرض جغرافیایی)
مبنای گسل	مدل‌های قدیمی‌تر	نقشه گسل‌های فعال MTA با ۴۸۵ قطعه
مرجع رسمی	وزارت عمران و اسکان وقت	AFAD
وضعیت امروز	کنار گذاشته شده	نقشه معتبر و مبنای آیین‌نامه ساختمانی ۲۰۱۸

منبع این جدول: توضیح AFAD به نقل از CNN Türk (۶ مه ۲۰۲۵) و راهنمای خود نقشه؛ ستون «مرجع رسمی» برای نقشه قدیمی در تصویر نقشه قدیمی (منبع: وزارت عمران و اسکان، سال ۲۰۱۴) آمده است.

نقشه قدیمی ۱۹۹۶ را هنوز می‌بینید؛ اما معتبر نیست

نقشه‌های پنج‌رنگ «درجه ۱ تا ۵» که هنوز در سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند، همان پهنه‌بندی قدیمی هستند. این تصویر را فقط برای آشنایی با تاریخچه نگه داشته‌ایم و برای تصمیم‌گیری درباره خرید یا ساخت ملک نباید از آن استفاده کرد.

چطور خطر لرزه‌ای یک آدرس را بررسی کنیم؟

AFAD ابزار اینترنتی TDTH را در نشانی tdth.afad.gov.tr ارائه کرده است. هنگام بررسی ما این نشانی کاربر را به صفحه ورود e-Devlet (درگاه دولت الکترونیک) هدایت کرد؛ یعنی استفاده از آن معمولاً به حساب e-Devlet نیاز دارد که بیشتر مقیم‌ها با کارت شناسایی خارجی (Yabancı Kimlik) دارند. اگر دسترسی ندارید، مهندس عمران یا ژئوتکنیک شما می‌تواند مقدار را برایتان استخراج کند. مراحل کار:

1. مختصات دقیق ملک (از نقشه گوگل) یا آدرس را آماده کنید.
2. در ابزار TDTH وارد شوید و نقطه را مشخص کنید.
3. در گزارش خروجی، مقدار PGA مربوط به دوره بازگشت ۴۷۵ سال (معمولاً با نام PGA 475 دیده می‌شود) را یادداشت کنید.
4. مقدار را به‌عنوان یک عدد برای گفت‌وگو با مهندس ببرید؛ نه به‌عنوان «نمره امنیت» ملک.

پرسش	نقشه TDTH پاسخ می‌دهد؟	توضیح
شتاب لرزه‌ای محتمل در این مختصات چقدر است؟	بله	بر اساس گسل‌های فعال و مدل ریاضی، برای خاک مرجع
این ساختمان خاص مقاوم است؟	خیر	به سال ساخت، طراحی، مصالح و نظارت بستگی دارد
زمین این قطعه روان‌گرایی دارد؟	خیر	نیاز به مطالعه خاک (زمین‌اتود) دارد
فردا زلزله می‌آید؟	خیر	هیچ نقشه‌ای پیش‌بینی زمانی نمی‌دهد
کدام استان «امن‌تر» است؟	فقط به‌طور کلی	خطر داخل یک استان هم از نقطه‌ای به نقطه دیگر فرق می‌کند

نکته مهم دیگر این است که نقشه خطر، «نقشه ریسک» نیست. خطر یعنی میزان لرزش محتمل در یک نقطه؛ ریسک یعنی ترکیب آن با تعداد و کیفیت ساختمان‌ها، جمعیت و زیرساخت. شهری با خطر متوسط و ساختمان‌های ضعیف می‌تواند ریسک بیشتری از شهری با خطر بالا و ساختمان‌های استاندارد داشته باشد؛ به همین دلیل بخش‌های بعدی این راهنما به ساختمان و بیمه هم می‌پردازند.

آیا زلزله قابل پیش‌بینی است؟

پاسخ رسمی روشن است. AFAD در پیشگفتار گزارش ۲ ژوئن ۲۰۲۳ خود نوشته است که با فناوری امروز هنوز امکان پیشگویی زلزله وجود ندارد و آنچه می‌تواند خسارت و تلفات را کم کند، تحلیل خطر و مدیریت ریسک است (گزارش AFAD). به همین دلیل در این صفحه هیچ جمله‌ای از نوع «زلزله بزرگ در فلان سال یا فلان شهر می‌آید» نمی‌یابید و هر جا چنین ادعایی دیدید، آن را قابل‌اعتماد ندانید.

آمار رسمی AFAD در همان گزارش نشان می‌دهد زمین‌لرزه در ترکیه پدیده‌ای روزمره ولی عمدتاً کوچک است:

شاخص (برآورد آماری AFAD، گزارش ۲۰۲۳)	مقدار
ایستگاه‌های ثبت زلزله در ترکیه و اطراف آن (۲۰۲۳)	۱٬۱۴۵ ایستگاه
میانگین سالانه زلزله‌های ثبت‌شده	حدود ۲۲٬۰۰۰
میانگین سالانه زلزله‌های بزرگ‌تر از ۶٫۰	حدود ۱ مورد
میانگین سالانه زلزله‌های ۵٫۰ تا ۶٫۰	حدود ۲۵ مورد
میانگین سالانه زلزله‌های ۴٫۰ تا ۵٫۰	حدود ۲۰۰ مورد

این اعداد میانگین آماری گذشته‌اند، نه پیش‌بینی آینده؛ فقط نشان می‌دهند که حس‌کردن یک لرزه کوچک در ترکیه امر غیرعادی نیست.

گسل‌های اصلی ترکیه به زبان ساده

ترکیه روی مرز چند صفحه زمین‌ساختی قرار دارد: صفحه عربی از جنوب‌شرق به سمت شمال فشار می‌آورد و بلوک آناتولی را به سمت غرب می‌راند. نتیجه، شبکه‌ای از گسل‌های فعال است. سه گروه اصلی که اغلب نام‌شان را می‌شنوید:

سامانه گسلی	موقعیت تقریبی	ویژگی	نمونه رویدادها
گسل شمال آناتولی (KAF)	از شرق ترکیه تا دریای مرمره و شمال غربی	گسل امتدادلغز راست‌گرد؛ شاخه شمالی آن در دریای مرمره «گسل اصلی مرمره» نامیده می‌شود (گزارش کاندیلی و İBB)	زلزله ارزینجان ۱۹۳۹ (Mw 7٫9) و کوجائلی ۱۹۹۹ (Mw 7٫6) طبق گزارش AFAD ۲۰۲۳
گسل شرق آناتولی (DAF)	از خاور ترکیه تا جنوب شرق (ملاطیه، کهرمان‌مراش، هاتای)	مرز ترارانشی بین صفحه عربی و بلوک آناتولی با ۵۸۰ کیلومتر طول و حدود ۳۰ کیلومتر پهنا (گزارش AFAD)	زلزله الازیغ ۲۰۲۰ (Mw 6٫8)؛ زلزله‌های ۶ فوریه ۲۰۲۳
منطقه گسل دریای مرده	مرز جنوبی؛ از سوریه تا جنوب ترکیه	گسل چپ‌گرد؛ قطعه نارلی در شمال آن در زلزله اول ۶ فوریه نقش داشت (AFAD)	زلزله پازارجیک ۶ فوریه ۲۰۲۳
نظام گسل‌های کششی غرب آناتولی (دره‌های گرابن اژه)	منطقه ازمیر، آیدین، دنیزلی، مانیسا و دریای اژه	گسل‌های کششی؛ توضیح عمومی زمین‌شناسی (از منبع رسمی دریافت‌شده نیامده)	زلزله اژه – سفری‌حصار ۳۰ اکتبر ۲۰۲۰ (Mw 6٫6 طبق AFAD)

چند نکته برای تفسیر درست این جدول:

• «بر روی گسل بودن» یا نبودن شهر به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست. زلزله بزرگ می‌تواند در صدها کیلومتر طول گسل گسترش یابد و لرزش آن تا فاصله‌های دور احساس شود.
• هر استان ترکیه فقط یک ریسک ندارد. شتاب و نوع خاک در داخل یک شهر هم متفاوت است.
• گسل‌های کوچک‌تر و فرعی هم هستند. نقشه MTA صدها قطعه فعال را ثبت کرده و TDTH روی ۴۸۵ قطعه بنا شده است.
• همه این‌ها «توضیح گذشته و ساختار زمین» است؛ نه پیش‌بینی زمان رخداد.

AFAD در پیشگفتار گزارش خود توضیح داده که گسل شرق آناتولی از سال ۱۸۶۶ (زلزله‌ای با شدت X در تقاطع گسل شمال و شرق آناتولی) تا ۶ فوریه ۲۰۲۳ زلزله‌ای بالای ۷٫۰ در این منطقه تولید نکرده بود و فقط زلزله‌هایی بین ۶ تا ۷ رخ داده بود. این جمله توضیحی تاریخی است و پیش‌بینی نیست.

زلزله‌های ۶ فوریه ۲۰۲۳ کهرمان‌مراش؛ داده‌های رسمی

دو زلزله بزرگ در یک روز و فاصله حدود نه ساعت رخ داد. مشخصات از «گزارش ارزیابی اولیه» AFAD (۹ فوریه ۲۰۲۳) و «گزارش زلزله‌های پازارجیک و البیستان» AFAD (۲ ژوئن ۲۰۲۳) گرفته شده است:

مشخصه	زلزله اول	زلزله دوم
ساعت (به وقت ترکیه)	۰۴:۱۷	۱۳:۲۴
بزرگی	Mw 7٫7	Mw 7٫6
مرکز سطحی	پازارجیک (کهرمان‌مراش)	البیستان (کهرمان‌مراش)
عمق کانونی	حدود ۸٫۶ کیلومتر	حدود ۷ کیلومتر
گسل مرتبط (بر اساس گزارش AFAD)	قطعه نارلی در شمال منطقه گسل دریای مرده، و در امتداد قطعه‌های ارکنک، گلباشی و آمانوس گسل شرق آناتولی	گسل چاردک، شاخه‌ای از گسل شرق آناتولی، و منطقه گسل دوغانشهیر

AFAD در گزارش ۲ ژوئن ۲۰۲۳ می‌نویسد قطعه‌های گسل شرق آناتولی که در زلزله اول درگیر شدند حدود ۶۵ کیلومتر (ارکنک)، ۹۰ کیلومتر (گلباشی) و ۱۱۰ کیلومتر (آمانوس) طول دارند. در همان گزارش آمده که ۲۰ فوریه ۲۰۲۳ زلزله «برانگیخته‌شده»‌ای با بزرگی Mw 6٫4 در یایلاداغی (هاتای) هم رخ داد و از زلزله اول تا ۶ مه ۲۰۲۳ در مجموع ۳۳٬۵۹۱ زلزله ثبت شد. AFAD شمار پس‌لرزه‌ها تا ساعت ۱۶:۰۰ روز ۹ فوریه را حدود ۱٬۳۰۰ گزارش کرده بود.

کدام استان‌ها آسیب دیدند؟

طبق گزارش AFAD (۲ ژوئن ۲۰۲۳) وضعیت فوق‌العاده در ۱۱ استان اعلام شد: کهرمان‌مراش، هاتای، آدی‌یامان، غازی‌عینتاب، ملاطیه، کیلیس، دیاربکر، آدانا، عثمانیه، شانلی‌اورفا و الازیغ. بعداً بینگل، قیصریه، ماردین، تونجلی، نی‌غده و باتمان هم «منطقه فاجعه» اعلام شدند. اگر برنامه سفر یا سکونت در این منطقه دارید، صفحه دیدنی‌های آدانا نمونه‌ای از شهرهای جنوب است که در فهرست استان‌های تحت‌تأثیر بود؛ برای هر شهر باید وضعیت روز را از منابع محلی و رسمی بررسی کرد.

ارقام تلفات و خسارت؛ چرا منابع با هم فرق دارند؟

ارقام رسمی با گذر زمان و با به‌روز شدن آمار تغییر کرده‌اند و منابع مختلف تاریخ‌های مختلفی را پوشش می‌دهند. جدول زیر ارقام را به تفکیک منبع و تاریخ آورده است:

منبع و تاریخ	رقم اعلام‌شده	توضیح
گزارش AFAD، ۲ ژوئن ۲۰۲۳	۵۰٬۷۸۳ کشته، ۱۱۵٬۳۵۳ مجروح، ۳۷٬۹۸۴ ساختمان فروریخته	«ارقام رسمی» به تعبیر خود گزارش؛ آخرین رقم اعلام‌شده در همین گزارش
گزارش SBB (ریاست‌جمهوری)، ۱۷ مارس ۲۰۲۳	بیش از ۴۸٬۰۰۰ کشته	رقم همان زمان انتشار؛ تاریخ دقیق شمارش در متن گزارش ذکر نشده
گزارش SBB، ۱۷ مارس ۲۰۲۳	جمعیت ۱۱ استان ۱۴٬۰۱۳٬۱۹۶ نفر (۲۰۲۲)، ۱۶٫۴ درصد کل کشور	رقم جمعیتی، نه تلفات
گزارش SBB، ۱۷ مارس ۲۰۲۳	حدود ۲ تریلیون لیر معادل ۱۰۳٫۶ میلیارد دلار خسارت اقتصادی (مسکن حدود ۵۶٫۹ میلیارد دلار)	برآورد اقتصادی، نه شمارش دقیق

در این صفحه برای تلفات فقط رقم گزارش AFAD (۲ ژوئن ۲۰۲۳) را مبنا گرفته‌ایم و ارقام خسارت اقتصادی را باید «برآورد» دانست. اگر در رسانه‌ها یا شبکه‌های اجتماعی عدد دیگری دیدید، به تاریخ و منبع آن دقت کنید؛ تفاوت اغلب به زمان اعلام برمی‌گردد. AFAD در همین گزارش یادآور شده که تلفات این زلزله‌ها از زلزله ارزینجان ۱۹۳۹ و کوجائلی ۱۹۹۹ بیشتر بوده است.

استانبول و دریای مرمره؛ سناریو چیست و چه نیست؟

استانبول نزدیک شاخه شمالی گسل شمال آناتولی (گسل اصلی مرمره) قرار دارد و سال‌هاست مطالعه‌های رسمی برای آن انجام می‌شود. مهم‌ترین مرجع منتشرشده، گزارش «به‌روزرسانی برآوردهای خسارت احتمالی زلزله استان استانبول» است که دانشگاه بوغازیچی (دپارتمان مهندسی زلزله رصدخانه کاندیلی) برای شهرداری استانبول تهیه کرده و در پورتال زلزله و زمین İBB منتشر شده است. گزارش تأکید می‌کند که با تحلیل قطعی (سناریو) و تحلیل احتمالاتی کار شده و نتایج «برآورد» هستند، نه پیش‌بینی.

سناریوی اصلی یک زلزله فرضی Mw 7٫5 در بخش‌هایی از گسل اصلی مرمره است که اخیراً نشکسته‌اند. بخشی از نتایج گزارش، از خلاصه مدیریتی آن:

موضوع	برآورد گزارش (سناریوی Mw 7٫5)
ساختمان‌های بررسی‌شده	۱٬۱۶۶٬۳۳۰ ساختمان
بدون آسیب	حدود ۵۷ درصد
آسیب سبک / متوسط	حدود ۲۶ درصد / ۱۳ درصد
آسیب سنگین / بسیار سنگین	حدود ۳ درصد / ۱ درصد
آسیب متوسط و بالاتر	حدود ۱۷ درصد (نزدیک ۱۹۴٬۰۰۰ ساختمان)
حجم آوار	حدود ۲۵ میلیون تن
تلفات (میانگین برآوردی، شب / روز)	حدود ۱۴٬۱۵۰ / ۱۲٬۴۰۰ نفر؛ با عدم‌قطعیت زیاد
نیاز به سرپناه اضطراری	حدود ۶۴۰ هزار خانوار
خسارت مالی (ساختمانی / کل، به لیر زمان تهیه گزارش)	حدود ۶۸ میلیارد / ۱۲۰ میلیارد لیر

چند هشدار دقت مهم درباره این جدول:

• این‌ها «اگر چنین زلزله‌ای رخ دهد» هستند، نه «چنین زلزله‌ای خواهد آمد». گزارش خودش می‌گوید نتایج شبیه‌سازی‌های دیگر می‌تواند به‌طور چشمگیری پایین‌تر یا بالاتر باشد.
• ارقام مالی به لیر در زمان تهیه گزارش هستند و بعد از تورم سال‌های اخیر قابل مقایسه با لیر امروز نیست.
• تاریخ دقیق انتشار گزارش در صفحه‌ای که دریافت کردیم ذکر نشده است؛ متن می‌گوید آخرین مطالعه قبلی مربوط به ۲۰۰۹ بوده و گزارش حاضر پس از حدود ده سال تهیه شده است. در رسانه‌ها اعداد متفاوت‌تری هم از به‌روزرسانی‌های بعدی نقل شده که چون سند اصلی آن را بررسی نکردیم، در این صفحه تکرار نمی‌شود.
• گزارش اشاره می‌کند حدود ۳۰ درصد ساختمان‌های استانبول بعد از سال ۲۰۰۰ ساخته شده‌اند؛ یعنی بخش مهمی از ساختمان‌ها ساخت جدید و تابع مقررات جدیدتر است.

برای کسی که می‌خواهد در استانبول ملک بخرد، نکته عملی این است که İBB برای هر ۳۹ شهرستان استانبول کتابچه‌های برآورد خسارت منتشر کرده است (طبق فهرست نتایج سایت İBB). به جای قضاوت درباره «کدام محله امن‌تر است» که با ارقام کلی ممکن نیست، بهتر است کتابچه شهرستان مورد نظر را ببینید و درباره ساختمان مشخص از مهندس نظر بگیرید. برای آشنایی با محله‌ها به محله‌های گران استانبول، بخش آسیایی و اروپایی استانبول و مقایسه باهچه‌شهیر و بیلیک‌دوزو مراجعه کنید؛ آن صفحه‌ها درباره زندگی و قیمت‌اند و ارزیابی لرزه‌ای ساختمان را جایگزین نمی‌کنند. صفحه کلی استانبول هم برای آشنایی با شهر مفید است.

آیین‌نامه ساختمانی ۲۰۱۸ (TBDY) و قانون ۶۳۰۶

دو متن حقوقی بیش از بقیه در بحث ایمنی ساختمان دیده می‌شوند.

آیین‌نامه ساختمانی زلزله ترکیه (TBDY ۲۰۱۸)

آیین‌نامه ساختمانی زلزله ترکیه (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği) در روزنامه رسمی ۱۸ مارس ۲۰۱۸ (شماره ۳۰۳۶۴ مکرر) منتشر شد و از ۱ ژانویه ۲۰۱۹ اجرا شده است. طبق متن روزنامه رسمی، هدف آن تعیین قواعد و حداقل شرایط طراحی و ساخت ساختمان‌های جدید، تغییریافته و توسعه‌یافته در برابر زلزله و نیز ارزیابی و مقاوم‌سازی ساختمان‌های موجود است و آیین‌نامه ۶ مارس ۲۰۰۷ را (شماره ۲۶۴۵۴) لغو کرد. معنای عملی برای خریدار این است که «تاریخ صدور پروانه ساخت» از «سال تحویل» مهم‌تر است: ساختمانی که پروانه‌اش پیش از اجرای آیین‌نامه جدید صادر شده، ممکن است طبق قواعد قدیمی‌تر ساخته شده باشد.

قانون ۶۳۰۶ و تبدیل ساختمان‌های پرخطر

قانون ۶۳۰۶ با عنوان «قانون تبدیل مناطق در معرض خطر بلایا» در ۱۶ مه ۲۰۱۲ تصویب و در ۳۱ مه ۲۰۱۲ (شماره ۲۸۳۰۹) در روزنامه رسمی منتشر شد (متن قانون در Mevzuat). مفاد کلیدی:

• «ساختمان پرخطر» (riskli yapı): ساختمانی که عمر اقتصادی‌اش تمام شده یا بر پایه داده‌های علمی و فنی، خطر فروریختن یا آسیب سنگین دارد.
• تشخیص ساختمان پرخطر در درجه اول توسط مالکان و به هزینه آنان، از طریق شرکت‌ها و نهادهای دارای مجوز وزارت، انجام می‌شود و نتیجه به اداره مربوط اعلام می‌شود؛ مالک می‌تواند ظرف ۱۵ روز اعتراض کند.
• با اصلاح ۷ نوامبر ۲۰۲۳ (قانون ۷۴۷۱) «ریاست تبدیل شهری» (Kentsel Dönüşüm Başkanlığı) در متن قانون آمده است و نام وزارت به «وزارت محیط زیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی» (ÇŞİDB) هم اصلاح شد.

متن یا رویداد	تاریخ	نکته
قانون ۶۳۰۶	تصویب ۱۶ مه ۲۰۱۲؛ روزنامه رسمی ۳۱ مه ۲۰۱۲	چارچوب تشخیص ساختمان پرخطر و بازسازی
آیین‌نامه زلزله ۲۰۰۷	۶ مارس ۲۰۰۷	با TBDY لغو شد
TBDY	روزنامه رسمی ۱۸ مارس ۲۰۱۸؛ اجرا ۱ ژانویه ۲۰۱۹	آیین‌نامه فعلی طراحی و ساخت
اصلاح قانون ۶۳۰۶ (قانون ۷۴۷۱)	۷ نوامبر ۲۰۲۳	تعریف ریاست تبدیل شهری و ساز و کار تشخیص

«بخشودگی» عوارض و بی‌نظمی ساختمانی (imar affı)

در ۲۰۱۸ قانون ۷۱۴۳ (مصوب ۱۱ مه ۲۰۱۸) به قانون آبادانی ۳۱۹۴ ماده موقت ۱۶ را اضافه کرد که به ساختمان‌های بدون پروانه یا مخالف پروانه «گواهی ثبت ساختمان» (Yapı Kayıt Belgesi) می‌داد. این سیاست که در ترکیه به «imar barışı» مشهور شد، پس از زلزله ۲۰۲۳ موضوع بحث عمومی بود. دادگاه قانون اساسی با رأی E.2023/74 و K.2024/141 (۲۳ ژوئیه ۲۰۲۴؛ روزنامه رسمی ۳ دسامبر ۲۰۲۴، شماره ۳۲۷۴۱) جمله‌ای را که می‌گفت مقاوم بودن ساختمان در برابر زلزله «بر عهده مالک» است، به اتفاق آرا باطل کرد؛ بر پایه خلاصه رأی، دلیل آن بود که مسئولیت نظارت دولت را از بین می‌برد (خلاصه رأی). معنای عملی برای خریدار: «گواهی ثبت ساختمان» با «پروانه ساخت» و «پایان‌کار (iskan)» یکی نیست؛ اگر برای ملکی چنین گواهی‌ای ارائه شد، بپرسید دقیقاً چه چیزی را تأیید می‌کند.

یک خریدار یا مستأجر خارجی چه چیزهایی را می‌تواند بررسی کند؟

هیچ فهرستی «امنیت صددرصد» را تضمین نمی‌کند و هیچ‌کس نمی‌تواند به شما بگوید ساختمانی در برابر هر زلزله‌ای تاب می‌آورد. ولی چند بررسی ساده دقیقاً همان چیزهایی هستند که مهندسان و وکلای ملکی هم توصیه می‌کنند:

چه چیزی را بپرسید یا بررسی کنید	چرا مهم است	چه کسی کمک می‌کند
سال ساخت و تاریخ پروانه ساخت (yapı ruhsatı)	مشخص می‌کند طبق کدام آیین‌نامه ساخته شده (۲۰۰۷ یا ۲۰۱۸ یا قدیمی‌تر)	فروشنده، شهرداری، وکیل
پایان‌کار / گواهی سکونت (iskan)	نشان می‌دهد ساختمان رسماً تکمیل و بازرسی شده است	فروشنده، شهرداری
شرکت نظارت (yapı denetim) و پیمانکار	نظارت مستقل بر ساخت یک لایه کنترل است	پرونده ساختمان، مهندس
گزارش مطالعه خاک (zemin etüdü)	خاک روی رفتار ساختمان اثر می‌گذارد و در نقشه TDTH لحاظ نمی‌شود	پیمانکار، مهندس ژئوتکنیک
آیا ساختمان «پرخطر» تشخیص داده شده یا در فرایند تبدیل شهری است؟	بر ارزش، وام و اصل ایمنی اثر دارد	اداره شهرداری، وکیل
توضیحات و قید‌های سند (takyidat) در سند مالکیت	محدودیت‌ها یا ثبت‌های حقوقی را نشان می‌دهد	وکیل، دفتر ثبت اسناد (tapu)
تغییرات غیرمجاز مثل برداشتن ستون یا افزودن طبقه	ایمنی را کاهش می‌دهد	مهندس قبل از خرید
بیمه اجباری DASK معتبر	شرط انتقال سند است و بخشی از جبران خسارت ساختمان را می‌دهد	شرکت بیمه، بانک، نماینده

برای گفت‌وگو با مهندس: بازدید یک مهندس عمران مستقل پیش از قرارداد معمولاً سنجیده‌ترین سرمایه‌گذاری کوچک است؛ هزینه آن را با ارزش ملک مقایسه کنید. بعضی سامانه‌های شهرداری یا e-Devlet اطلاعاتی درباره ساختمان نشان می‌دهند ولی دسترسی و جزئیات به شهر و نوع ملک بستگی دارد؛ بنابراین بهتر است وکیل یا نماینده ثبت ملکی معتمد بپرسد چه چیزی برای آن ساختمان قابل استعلام است. برای فرایند کلی خرید، راهنماهای خرید ملک در ترکیه، خرید خانه در استانبول، خرید خانه در ازمیر و اقامت با خرید ملک را ببینید. درباره نوع ملک و مصالح نیز انواع خانه در ترکیه و فهرست شرکت‌های ساختمانی ترکیه کمک می‌کنند. برای مقایسه شهرها از نظر قیمت، ارزان‌ترین شهرهای ترکیه برای خرید خانه و بهترین شهرهای ترکیه برای زندگی را هم بخوانید؛ در هر انتخاب، این صفحه یادآور است که قیمت ارزان‌تر به‌تنهایی مقاوم‌تر بودن را تضمین نمی‌کند و برعکس.

بیمه اجباری زلزله DASK

داسک (Doğal Afet Sigortaları Kurumu) بیمه اجباری زلزله برای واحدهای مسکونی است (سایت رسمی DASK). طبق راهنمای اختصاصی سایت ما، بدون بیمه‌نامه معتبر داسک، ثبت انتقال سند در اداره tapu انجام نمی‌شود، فقط بدنه ساختمان را تا یک سقف معین پوشش می‌دهد (وسایل منزل و خسارت جانی را شامل نمی‌شود) و باید هر سال تمدید شود. سقف پوشش و حق بیمه به‌طور دوره‌ای به‌روز می‌شود و حق بیمه به متراژ، نوع سازه و گروه خطر منطقه بستگی دارد؛ آخرین ارقام و جدول گروه‌های خطر را در راهنمای بیمه داسک در ترکیه ببینید و هزینه آن در کنار هزینه‌های دیگر انتقال را در هزینه سند خانه در ترکیه پیدا می‌کنید. یادآوری: گروه‌های خطر داسک تعرفه خود این بیمه هستند و با رنگ‌های نقشه TDTH یکی نیستند. اگر ارزش واقعی ملک بیشتر از سقف داسک باشد، بیمه تکمیلی اختیاری شرکت‌های خصوصی گزینه‌ای است که باید جداگانه بررسی کنید.

برای هزینه‌های درمان و بیمه سلامت پس از حادثه‌ها هم صفحه بیمه درمانی خصوصی در ترکیه توضیح می‌دهد بیمه‌های خصوصی چه چیزهایی را در برمی‌گیرند.

فهرست زلزله‌های AFAD و کاندیلی را چگونه بخوانیم؟

دو فهرست «آخرین زلزله‌ها» در دسترس همگان است: فهرست AFAD در deprem.afad.gov.tr و فهرست مرکز پایش منطقه‌ای زلزله و سونامی رصدخانه کاندیلی (KOERI) در صفحه آخرین زلزله‌ها. در گزارش ۲ ژوئن ۲۰۲۳، AFAD به مفاد فرمان ریاست‌جمهوری شماره ۴ اشاره می‌کند که بر اساس آن اطلاعات پایه زلزله مانند بزرگی و شدت به‌طور رسمی فقط توسط AFAD اعلام می‌شود. به همین دلیل در رویدادهای مهم، AFAD مرجع رسمی و کاندیلی مرجع علمی تکمیلی تلقی می‌شود و اعداد دو مرکز ممکن است مقداری اختلاف داشته باشند.

ستون در فهرست	معنی	چطور بخوانیم
Date / Time (تاریخ و ساعت)	زمان وقوع	مبنای زمانی را در سرتیتر فهرست بررسی کنید؛ بین مراکز ممکن است فرق کند
Latit / Long (طول و عرض جغرافیایی)	مختصات مرکز سطحی	مکان رویداد روی نقشه
Depth (km) (عمق)	عمق کانون به کیلومتر	عمق کم معمولاً یعنی لرزش شدیدتر در نزدیکی مرکز
MD / ML / Mw	انواع بزرگی (MD مدت‌زمان، ML محلی، Mw گشتاوری)	برای رویدادهای بزرگ Mw معیار اصلی است
Region / Yer (مکان)	نام نزدیک‌ترین محل یا دریا	فقط نام جغرافیایی؛ لزوماً محل خسارت نیست
Quick (نوع حل)	نشانه اینکه محاسبه اولیه و سریع است	ممکن است بعداً اصلاح شود

در فهرست کاندیلی که هنگام نگارش (۳ اکتبر ۲۰۲۶) بررسی کردیم، ستون‌های تاریخ، ساعت، عرض و طول جغرافیایی، عمق، MD، ML، Mw و نام ناحیه به‌همراه برچسب «Quick» برای محاسبه سریع دیده می‌شد و بیشتر ردیف‌ها زلزله‌های بسیار کوچک (بزرگی ۱ تا ۳) بودند. دیدن چنین ردیف‌هایی طبیعی است و دلیل نگرانی نیست. چند نکته برای خواندن: هر یک واحد افزایش در بزرگی (در مقیاس لگاریتمی) انرژی آزادشده را حدود ۳۲ برابر می‌کند؛ لرزش واقعی که احساس می‌کنید به فاصله، عمق و نوع خاک هم بستگی دارد؛ و بزرگی همیشه همراه با «شدت لرزش» در یک محل یکی نیست. این توضیح‌های مقیاس بزرگی دانش عمومی لرزه‌شناسی است و از صفحه‌های دریافت‌شده نیامده.

در لحظه زلزله و پس از آن چه باید کرد؟

AFAD در صفحه آموزشی زلزله و آموزش‌های استانی‌اش «خم شو – محافظت کن – بچسب» (Çök-Kapan-Tutun) را اصلی‌ترین رفتار هنگام لرزش معرفی می‌کند: روی زانو خم شوید، سر و گردن را بپوشانید و به چیز ثابتی بچسبید تا لرزش تمام شود. جمع‌بندی توصیه‌های AFAD:

• داخل ساختمان: زیر میز محکم یا کنار اجسام سنگین بنشینید؛ به‌سمت پله‌ها یا خروجی‌ها ندوید و از آسانسور استفاده نکنید.
• بیرون: از ساختمان‌ها، تیرهای برق و زمین ناپایدار دور شوید.
• در خودرو: اگر ایمن است، بدون بستن راه به کنار بروید و تا پایان لرزش داخل خودرو بمانید.
• پس از لرزش: وضعیت ایمنی خودتان و اطرافیان را بسنجید، سپس ساختمان را ترک کنید؛ شیر گاز و آب را ببندید و اگر بوی گاز نیست برق را هم قطع کنید. منتظر پس‌لرزه باشید و وارد ساختمان آسیب‌دیده نشوید. توصیه استانی AFAD این است که در ساعات اول، خودرو را به راه نیندازید تا مسیر خودروهای امداد باز بماند.
• قبل از زلزله: کیف اضطراری و برنامه خانوادگی داشته باشید، وسایل سنگین را به دیوار محکم کنید و نسخه‌های مدارک را در جای محافظت‌شده نگه دارید.

برای تماس اضطراری، شماره ۱۱۲ مرکز واحد فراخوان اضطراری است و AFAD هم در آن قرار می‌گیرد؛ فهرست کامل شماره‌ها را در شماره‌های ضروری و اورژانس ترکیه ببینید. بر اساس توضیح‌های رسانه‌ای، برنامه موبایل «AFAD Acil Çağrı» امکان تماس تک‌دکمه‌ای با ۱۱۲، ارسال موقعیت مکانی و پیام‌های آماده را دارد؛ چون صفحه رسمی آن را در این بررسی باز نکردیم، پیش از اتکا، نسخه و ویژگی‌ها را در فروشگاه رسمی برنامه و از نام ناشر (وزارت کشور / AFAD) راستی‌آزمایی کنید.

برای برنامه‌ریزی فصلی، شرایط آب‌وهوایی هم در آماده بودن خانواده اثر دارد؛ صفحه آب‌وهوای ترکیه را برای زمستان‌های سرد یا تابستان‌های گرم ببینید و لوازم کیف اضطراری را متناسب با فصل تنظیم کنید.

محدودیت‌های این راهنما و منابع

این صفحه اطلاع‌رسانی عمومی است. نقشه TDTH، گزارش‌های AFAD و گزارش İBB هرکدام محدودیت و فرض‌های خودشان را دارند و هیچ‌کدام تصمیم‌گیری شخصی شما را جایگزین نمی‌کنند. اگر در حال خرید یا ساخت ملک هستید، مشاوره مهندس عمران، حقوق‌دان ملکی و شرکت بیمه لازم است. ارقام این صفحه تا تاریخ ۳ اکتبر ۲۰۲۶ از منابعی گرفته شده که در بالای صفحه نام برده شدند؛ اگر AFAD یا وزارت محیط زیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی رقم یا مقررات جدیدی منتشر کند، همان مرجع رسمی ملاک است.

مهم‌ترین منابع رسمی که در این صفحه استفاده شده‌اند: گزارش AFAD ۲ ژوئن ۲۰۲۳ درباره زلزله‌های پازارجیک و البیستان، گزارش ارزیابی اولیه AFAD ۹ فوریه ۲۰۲۳، نقل گزارش SBB (۱۷ مارس ۲۰۲۳)، روزنامه رسمی ۱۸ مارس ۲۰۱۸، قانون ۶۳۰۶ و پورتال زلزله و زمین İBB.