تونل اویت ۲۰۲۶: طول، افتتاح و رتبه واقعی در ترکیه

آخرین به‌روزرسانی: ۱۱ مهر ۱۴۰۵ (۳ اکتبر ۲۰۲۶) — ارقام این راهنما از ویکی‌پدیا (فهرست طولانی‌ترین تونل‌های جاده‌ای جهان و صفحه تونل اویت)، سایت فرمانداری ریزه، گفته‌های وزیر حمل‌ونقل در Habertürk (۳ مه ۲۰۲۴) و گزارش‌های Hürriyet، CNN Türk، Sözcü، T24، Milliyet و UTİKAD (۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴) گرفته شده و هر جا منابع با هم نمی‌خوانند، بازه یا هشدار آمده است.

تونل اویت (Ovit Tüneli) تونلی جاده‌ای با دو تیوب مجزا و حدود ۱۴٫۳ کیلومتر طول است که در مسیر ریزه به ارزروم، زیر گردنه اویت و بین ایکیزدره (İkizdere) و ایسپیر (İspir) قرار دارد. سال‌ها در رسانه‌ها و در مقاله قدیمی ما آن را «بزرگ‌ترین تونل ترکیه» می‌نامیدند، اما این عنوان از مه ۲۰۲۳ دیگر درست نیست: تونل «زیگانای جدید» (Yeni Zigana) با حدود ۱۴٫۴۷۶ کیلومتر طول افتتاح شد و طبق ویکی‌پدیا اویت را به جایگاه دوم تونل‌های جاده‌ای ترکیه فرستاد. در این راهنما همه ارقام اویت را دوباره بررسی کرده‌ایم، ادعای «بزرگ‌ترین» را با تونل‌های دیگر ترکیه مقایسه کرده‌ایم و برای مسافری که از ایران یا ارزروم به دریای سیاه می‌رود، توضیح داده‌ایم تونل چه کمکی به مسیر می‌کند.

خلاصه تونل اویت در ۲۰۲۶: طول کل ۱۴٬۳۴۶ متر (حدود ۱۲٬۶۳۶ متر تونل و ۱٬۷۱۰ متر بخش‌های روباز و ورودی)، دو تیوب، جاده D.925، افتتاح رسمی ۱۳ ژوئن ۲۰۱۸، سازمان بهره‌بردار: اداره کل راه‌های ترکیه (KGM). امروز دومین تونل جاده‌ای بلند ترکیه پس از زیگانای جدید است و در فهرست ویکی‌پدیا رتبه ۱۳ جهان را دارد. هزینه ساخت در منابع بین ۴۱۲ تا ۸۰۰ میلیون لیر گزارش شده و ما رقم مطمئنی برای قطعی‌کردنش نداریم. برای عبور از تونل عوارضی در منابع بررسی‌شده ذکر نشده است، ولی بیانیه رسمی KGM را برای این موضوع پیدا نکردیم.

تونل اویت کجاست؟ مشخصات کلیدی

تونل اویت در شمال شرق ترکیه، زیر کوه اویت (Ovit Dağı) در رشته‌کوه‌های کاچکار ساخته شده و دو استان ریزه (سمت دریای سیاه) و ارزروم (سمت شرق آناتولی) را به هم وصل می‌کند. ورودی ریزه‌ای آن در شهرستان ایکیزدره و ورودی ارزرومی در شهرستان ایسپیر است. طبق ویکی‌پدیای انگلیسی، جاده آن D.925 است و مالک تونل اداره کل راه‌های ترکیه است. جدول زیر مهم‌ترین ارقام را کنار منبع نشان می‌دهد.

مشخصه	مقدار	منبع و توضیح
طول کل	۱۴٬۳۴۶ متر (در ادبیات رسانه‌ای «۱۴٫۳ کیلومتر»)	ویکی‌پدیای انگلیسی و فهرست تونل‌های ترکیه؛ ۲×۱۴٬۳۴۶ متر
تفکیک طول	۱۲٬۶۳۶ متر تونل حفاری‌شده + ۱٬۷۱۰ متر بخش روباز/ورودی؛ ۱٬۳۶۹ متر تونل بهمن‌گیر (cut-and-cover)	Hürriyet (به‌روزرسانی ۵ مارس ۲۰۱۹)؛ ویکی‌پدیا
تعداد تیوب	دو تیوب جدا برای رفت و برگشت	ویکی‌پدیا و CNN Türk
جاده	D.925 (جاده ریزه–ایسپیر)	ویکی‌پدیا؛ DangerousRoads
مسیر	بین ایکیزدره (ریزه) و ایسپیر (ارزروم)	ویکی‌پدیا؛ فرمانداری ریزه
ارتفاع کوه/گردنه اویت	حدود ۲٬۶۴۰ متر	فرمانداری ریزه و ویکی‌پدیا (DangerousRoads: ۲٬۶۹۰ متر)
ارتفاع ورودی و خروجی تونل	۲٬۰۵۴ و ۲٬۲۶۰ متر (CNN Türk ۲۰۱۵، UTİKAD ۲۰۱۷) یا ۱٬۹۱۹ و ۲٬۲۳۶ متر (Hürriyet ۲۰۱۹)	منابع نمی‌خوانند؛ پایین‌تر توضیح داده‌ایم
شروع ساخت	۱۲ تا ۱۴ مه ۲۰۱۲ (بسته به گزارش)	ویکی‌پدیا؛ Hürriyet؛ Dünya
افتتاح رسمی	۱۳ ژوئن ۲۰۱۸ با حضور رجب طیب اردوغان	ویکی‌پدیا؛ Hürriyet Daily News (۱۳ ژوئن ۲۰۱۸)
پیمانکار	Makyol İnşaat (گزارش CNN Türk، ۲۰۱۵)؛ منبع دیگر «CMA Ovit» نوشته	رقم یا نام شرکت را برای قطعیت باید از KGM گرفت

دو نکته درباره جدول. اول، ارتفاع ورودی و خروجی را دو دسته منبع متفاوت نوشته‌اند. اگر اختلاف ارتفاع را به طول تقسیم کنیم، رقم ۱٬۹۱۹ و ۲٬۲۳۶ متر شیبی نزدیک به ۲٫۲ درصد می‌دهد که با شیب ۲٫۱۳ درصدی که Hürriyet نوشته جور است، ولی رقم ۲٬۰۵۴ و ۲٬۲۶۰ شیب حدود ۱٫۴ درصد می‌دهد. این فقط محاسبه خودمان است و دلیل قطعی نیست، بنابراین هر دو بازه را آورده‌ایم. دوم، مقایسه ارتفاع نشان می‌دهد تونل چند صد متر پایین‌تر از قله گردنه رد می‌شود؛ اگر ۲٬۶۴۰ را از ۲٬۲۳۶ کم کنیم، حدود ۴۰۰ متر اختلاف می‌ماند. همین اختلاف است که زمستان‌ها فرق «جاده بسته» و «جاده باز» را رقم می‌زند.

آیا تونل اویت «بزرگ‌ترین تونل ترکیه» است؟ راستی‌آزمایی

پاسخ کوتاه: نه، دیگر نه. بین ۲۰۱۸ و ۲۰۲۳ اویت واقعاً بلندترین تونل جاده‌ای ترکیه بود و همین باعث شد عنوان «بزرگ‌ترین تونل ترکیه» روی مقاله قدیمی ما و صدها صفحه دیگر بماند. اما بر پایه فهرست طولانی‌ترین تونل‌های جاده‌ای ویکی‌پدیا و صفحه تونل زیگانا (۲۰۲۳)، تونل زیگانای جدید که ۳ یا ۴ مه ۲۰۲۳ (بسته به گزارش) باز شد، با طول ۱۴٬۴۷۶ تا ۱۴٬۴۸۱ متر از اویت بلندتر است. تفاوت دو تونل فقط حدود ۱۳۰ متر است، ولی عنوان رسمی «بلندترین» را عوض می‌کند. وزیر حمل‌ونقل در گزارش Habertürk (۳ مه ۲۰۲۴) زیگانا را ۱۴٫۵ کیلومتر نامیده است.

تونل جاده‌ای	طول (متر)	سال	محل	یادداشت
زیگانای جدید (Yeni Zigana)	حدود ۱۴٬۴۷۶ تا ۱۴٬۴۸۱	۲۰۲۳	ترابزون–گوموش‌خانه (ماچکا–تورول)	دو تیوب؛ بلندترین تونل جاده‌ای ترکیه
اویت (Ovit)	۱۴٬۳۴۶	۲۰۱۸	ریزه–ارزروم (ایکیزدره–ایسپیر)	دو تیوب؛ دومین تونل بلند ترکیه
ایلگاز ۱۵ ژوئیه (Ilgaz)	حدود ۵٬۴۸۸ و ۵٬۴۸۰ (دو تیوب)	—	چانکیری–کاستاموونو	ویکی‌پدیا؛ Milliyet (۲۸ اکتبر ۲۰۲۳)
اگریبل (Eğribel)	۲×۵٬۹۰۰	—	جیرسون–سیواس (شبین‌کاراحصار)	ویکی‌پدیا؛ گزارش‌ها از باز شدن یک تیوب در دسامبر ۲۰۲۱
اوراسیا (Avrasya)	۲×۵٬۴۰۰	۲۰۱۶	استانبول، زیر بسفر	تونل دوطبقه؛ عوارضی
بولو (Bolu)	حدود ۲٬۸۰۰ تا ۳٬۱۴۰	۲۰۰۷	بولو	منابع بین ۲٫۸ و ۳٫۱ کیلومتر می‌نویسند
کوپ (Kop)	در دست ساخت؛ ارقام گزارش‌ها نمی‌خوانند	—	ارزروم–بایبورت	طول و زمان بهره‌برداری تأیید نشد

برای انصاف باید دو چیز را هم بگوییم. اول، «بزرگ‌ترین» می‌تواند معنی‌های مختلف داشته باشد: بلندترین تیوب، بیشترین حجم حفاری، بیشترین ترافیک، یا گران‌ترین پروژه. از نظر ترافیک اویت اصلاً رکورددار نیست؛ طبق Habertürk زیگانا در سال اول حدود ۱٫۷۷ میلیون خودرو داشت، یعنی روزانه حدود ۴٬۸۵۰ خودرو (محاسبه ما)، در حالی که رقم قدیمی‌ای که برای اویت دیدیم حدود ۱٬۱۳۵ خودرو در روز بود و تاریخ مشخصی نداشت. دوم، ردیف‌های جدول بالا فقط تونل‌های جاده‌ای را در نظر می‌گیرند؛ تونل‌های ریلی و دریایی که پایین‌تر آمده‌اند معیار دیگری دارند.

عنوان‌های قدیمی که امروز باید با احتیاط نوشت

ادعای رایج	وضعیت	دلیل
«بزرگ‌ترین/بلندترین تونل ترکیه»	منسوخ؛ فقط «دومین تونل جاده‌ای بلند»	زیگانای جدید از ۲۰۲۳ بلندتر است (ویکی‌پدیا)
«بلندترین تونل جاده‌ای ترکیه در ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳»	درست	Hürriyet Daily News و منابع هم‌دوره
«دومین تونل بلند اروپا»	بسیار مشروط	بخش بزرگی از آناتولی در آسیاست و طبق فهرست ویکی‌پدیا تونل‌های نروژی و سوئیسی هم بلندترند
«ششمین/سومین تونل جهان»	منسوخ یا نادقیق	رتبه ۱۳ جهان در فهرست ویکی‌پدیا؛ صفحه اویت در همان سایت رتبه ۷ نوشته و رسانه‌های ترک ۲۰۱۷–۲۰۱۹ از «سومین دوتیوبه جهان» گفته‌اند
«بلندترین تونل دوتیوبه جهان»	نادرست	چند تونل چینی و ژاپنی بلندتر فهرست شده‌اند (مثل یاماته با ۱۸٫۲ کیلومتر)

رایج‌ترین ادعای رسانه‌های ترک در ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ «سومین تونل دوتیوبه بلند جهان» بود؛ ما نمی‌توانیم بگوییم آن زمان با فهرست‌های روز می‌خواند یا نه، ولی با فهرست امروز ویکی‌پدیا نمی‌خواند. در این فهرست بالای اویت تونل‌های لیردال نروژ (۲۴٫۵۱ کیلومتر)، وست‌کانکس استرالیا (۲۲٫۴)، تیانشان شنگلی چین (۲۲٫۱۳)، یاماته ژاپن (۱۸٫۲) و تونل‌های دیگری از چین، سوئیس، ترکیه و نروژ هستند و اویت رتبه ۱۳ را دارد. ما این ردیف‌بندی را فقط به‌عنوان یک منبع ثانویه آورده‌ایم، چون ویکی‌پدیا ممکن است به‌روز نشده باشد.

مقایسه با تونل‌های بزرگ دیگر ترکیه: ریلی، دریایی و جاده‌ای

اگر منظورتان از «بزرگ‌ترین تونل ترکیه» تونلی است که تصور می‌کنید، باید نوع تونل را مشخص کنید. در ترکیه چند تونل مشهور وجود دارد که با اویت اشتباه گرفته می‌شوند. تونل مارمارای استانبول یک تونل ریلی است و طبق ویکی‌پدیای مارمارای، بخش تونلی آن ۱۳٫۶ کیلومتر است (مقاله مستقل ما بخش زیرزمینی را حدود ۱۳٫۲ کیلومتر نوشته؛ این یعنی تعریف «تونل» در هر منبع کمی فرق دارد) و بخش غوطه‌ور زیر بسفر ۱٬۳۸۷ متر طول دارد. مارمارای از ۲۹ اکتبر ۲۰۱۳ در حال بهره‌برداری است و خط کامل هالکالی–گبزه از ۱۲ مارس ۲۰۱۹ فعال شده است.

تونل	نوع	طول	وضعیت و منبع
اویت	جاده‌ای، دو تیوب	۱۴٬۳۴۶ متر	بهره‌برداری از ۲۰۱۸ (ویکی‌پدیا)
زیگانای جدید	جاده‌ای، دو تیوب	حدود ۱۴٬۴۷۶ متر	بهره‌برداری از مه ۲۰۲۳ (ویکی‌پدیا؛ Habertürk)
مارمارای (بخش تونلی)	ریلی، زیر بسفر و زیرزمینی	حدود ۱۳٬۶۰۰ متر (۱٬۳۸۷ متر غوطه‌ور)	از ۲۰۱۳ (ویکی‌پدیا)
اوراسیا	جاده‌ای زیر بسفر، دوطبقه	بخش تونلی حدود ۵٬۴۰۰ متر؛ مسیر کل پروژه ۱۴٫۶ کیلومتر	از ۲۲ دسامبر ۲۰۱۶ (ویکی‌پدیای تونل اوراسیا)
باهچه–نوردایی (Bahçe–Nurdağı)	ریلی، دو تیوب	حدود ۹٬۹۵۰ متر	در دست ساخت یا در حال تکمیل؛ وضعیت ۲۰۲۶ تأیید نشد (ویکی‌پدیا)
دلیکتاش (Deliktaş)	ریلی	۵٬۴۷۳ متر	بلندترین تونل ریلی بهره‌برداری‌شده ترکیه طبق ویکی‌پدیای نوردایی

به این ترتیب، اگر مقصودتان تونل ریلی است، بلندترین آن مارمارا نیست که یک خط شهری است، و نوردایی هنوز طبق منابع ما در دست تکمیل است؛ تا وقتی باز نشود، تونل دلیکتاش با ۵٬۴۷۳ متر بلندترین تونل ریلی بهره‌برداری‌شده است. این ادعا را فقط از ویکی‌پدیا گرفته‌ایم و در سایت‌های رسمی TCDD تأییدش نکردیم. درباره تونل ریلی نوردایی، وزیر حمل‌ونقل در مراسم «دیدن نور» (۱ اوت ۲۰۲۳، طبق گزارش TRT Haber) آن را «بلندترین تونل ریلی دوتیوبه ترکیه» نامید؛ ما فقط تاریخ آن مراسم را نقل می‌کنیم و زمان بهره‌برداری را نمی‌دانیم.

چرا تونل اویت ساخته شد؟ گردنه‌ای که زمستان‌ها بسته می‌شد

جاده قدیمی ریزه–ایسپیر از روی گردنه اویت در حدود ۲٬۶۴۰ متر عبور می‌کرد. DangerousRoads طول بخش گردنه را ۱۸٫۲ کیلومتر و حداکثر شیب را ۱۶ درصد نوشته و می‌گوید جاده آسفالت است ولی بین نوامبر و آوریل ممکن است محدودیت یا بسته‌شدن داشته باشد. در مقاله قدیمی ما آمده بود که جاده حدود سه ماه در سال بسته می‌ماند؛ منابع ترکی عدد بزرگ‌تری می‌دهند. CNN Türk (۲ نوامبر ۲۰۱۷) نوشت که اتصال دریای سیاه به آناتولی شرقی و جنوب شرقی به‌خاطر برف و بهمن حدود ۵٫۵ ماه از سال دچار اختلال بود؛ فرمانداری ریزه و دانشنامه KÜRE هم نزدیک پنج ماه را می‌آورند. نتیجه این است که «سه ماه» کم‌شمار است و بازه‌ی ۵ تا ۶ ماه با منابع بیشتر می‌خواند.

ویژگی	جاده قدیمی روی گردنه	تونل اویت
بالاترین ارتفاع	حدود ۲٬۶۴۰ متر	ورودی/خروجی بین حدود ۱٬۹۱۹ تا ۲٬۲۶۰ متر (منابع می‌خوانند)
طول بخش کوهستانی	حدود ۱۸ کیلومتر (DangerousRoads)؛ فرمانداری ریزه: ۱۱ کیلومتر سربالایی و ۱۰ سرازیری	۱۴٫۳ کیلومتر
زمستان	بسته‌شدن به‌دلیل برف و بهمن، بین نوامبر و آوریل	باز در تمام سال با رعایت شرایط عمومی
کاهش مسیر	—	۴٫۴ کیلومتر طبق CNN Türk و Sözcü؛ بعضی رسانه‌ها «۵۰ کیلومتر» نوشته‌اند (رقم مشکوک)
صرفه‌جویی سالانه	—	۱۵٫۵ میلیون لیر (۱۰٫۸ میلیون زمان + ۴٫۷ میلیون سوخت) و ۹۶۵ تن کربن کمتر طبق KÜRE؛ ارقام ۲۰۱۸ هستند

عدد «۴٫۴ کیلومتر کوتاه‌تر» در CNN Türk و Sözcü آمده، فرمانداری ریزه حدود ۴ کیلومتر نوشته و همین عدد در مقاله قدیمی ما هم به نقل از اردوغان آمده بود. بعضی رسانه‌ها دقیقاً همان زمان نوشتند فاصله ریزه–ارزروم از ۲۵۰ به ۲۰۰ کیلومتر رسیده، یعنی ۵۰ کیلومتر کمتر؛ این دو عدد با هم نمی‌خوانند و فرق دارند. ما رقم ۴٫۴ کیلومتر را که در منابع بیشتری آمده و با واقعیت گردنه ۱۸ تا ۲۱ کیلومتری جور است ترجیح می‌دهیم و ۵۰ کیلومتر را تأییدنشده می‌دانیم. ارقام ۱۵٫۵ میلیون لیر و ۹۶۵ تن هم مربوط به ۲۰۱۸ هستند و با تورم لیر در ۲۰۲۶ ارزش دیگری دارند؛ آن‌ها را فقط برای نشان‌دادن جهت سود تونل آورده‌ایم.

تاریخچه ۱۳۸ ساله: از طرح عثمانی تا افتتاح ۲۰۱۸

ایده عبور از اویت قدیمی است. رسانه‌های ترک و فرمانداری ریزه می‌گویند پروژه در برنامه عمرانی عثمانی در سال ۱۸۸۰ آمده بود؛ از همین رو عنوان «رویای ۱۳۸ ساله» به کار می‌رود. این روایت را فقط در منابع خبری دیده‌ایم و سندی ارشیوی از آن پیدا نکردیم. بعضی گزارش‌ها (CNN Türk و Hürriyet Daily News) از کار جاده روی گردنه از حدود ۱۹۳۰ نیز نوشته‌اند؛ ما این تاریخ را تأیید نکردیم. پروژه تونل امروزی در ۲۰۱۲ و در دوره نخست‌وزیری اردوغان کلید خورد.

تاریخ	رویداد	منبع
۱۸۸۰	ذکر پروژه در برنامه عمرانی عثمانی (روایت رسانه‌ها و فرمانداری)	فرمانداری ریزه؛ CNN Türk
۱۲ تا ۱۴ مه ۲۰۱۲	مراسم شروع ساخت؛ اردوغان در آن زمان نخست‌وزیر بود	ویکی‌پدیا؛ Dünya (۱۴ مه ۲۰۱۲)
۱۱ نوامبر ۲۰۱۶	مراسم «دیدن نور» با حضور نخست‌وزیر وقت بن‌علی یلدیریم	CNN Türk؛ Hürriyet
۲۲ تا ۲۷ نوامبر ۲۰۱۷	گذر کنترل‌شده از یک تیوب پس از بسته‌شدن گردنه به‌خاطر برف	Sözcü (۲۲ نوامبر)؛ T24 (۲۳ نوامبر)؛ UTİKAD (۲۷ نوامبر)
۱۳ ژوئن ۲۰۱۸	افتتاح رسمی با حضور رئیس‌جمهور اردوغان	ویکی‌پدیا؛ Hürriyet Daily News

نکته‌ای که در مقاله قدیمی ما اشتباه بود: نوشته بودیم اردوغان در مراسم افتتاح «نخست‌وزیر وقت» بوده. در ۲۰۱۸ او رئیس‌جمهور بود؛ نخست‌وزیر بودنش مربوط به مراسم شروع ساخت در ۲۰۱۲ است. موضوع دیگر زمان ساخت است: CNN Türk مدت ساخت را ۲٬۱۲۳ روز، یعنی حدود ۵٫۸ سال، نوشته و در گزارش‌های ۲۰۱۲ پیش‌بینی ۳٫۵ سال آمده بود. ویکی‌پدیا هم می‌گوید افتتاح اولیه برای ۲۰۱۵ برنامه‌ریزی شده بود و به ۲۰۱۸ رسید. بنابراین «حدود ۶ سال» در مقاله قدیمی درست بود و پروژه از برنامه عقب افتاد.

«گذر کنترل‌شده» از نوامبر ۲۰۱۷ یعنی تونل قبل از افتتاح رسمی، به‌خصوص وقتی گردنه برفی بود، در یک تیوب و برای ترافیک محدود باز شد؛ تاریخ دقیق در سه رسانه سه روز مختلف (۲۲، ۲۳ و ۲۷ نوامبر) آمده است. این تفاوت طبیعی است چون هر خبر در روز متفاوتی منتشر شده؛ ما بازه را آورده‌ایم. اگر به پروژه‌های مشابه علاقه دارید، کانال استانبول و پل چاناک‌قلعه دو پروژه بزرگ دیگر ترکیه‌اند که مقاله جداگانه دارند.

هزینه ساخت و پیمانکار: چرا ارقام نمی‌خوانند؟

مقاله قدیمی ما رقمی برای هزینه نداشت، ولی منابع ترکی حداقل سه رقم متفاوت می‌دهند. این اختلاف یکی از مهم‌ترین دلایل است که نباید عدد قطعی نوشت.

رقم	منبع	توضیح
۴۱۲٫۳۶۶ میلیون لیر	CNN Türk (۲۰۱۵، ۲۰۱۸)؛ Sözcü؛ T24؛ UTİKAD؛ Hürriyet	رایج‌ترین رقم رسانه‌ها
۶۰۵ میلیون لیر	CNN Türk (۲ نوامبر ۲۰۱۷)	علت اختلاف با رقم‌های دیگر در منبع توضیح داده نشده
۸۰۰ میلیون لیر	Dünya (۱۴ مه ۲۰۱۲)؛ ویکی‌پدیای ترکی	برآورد دوران شروع ساخت

برای تبدیل به دلار از نرخ رسمی بانک مرکزی ترکیه یعنی ۴۸٫۸۲۰۱ لیر به ازای هر دلار در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ استفاده می‌کنیم. اگر ۴۱۲٫۳۶۶ میلیون لیر را مستقیم با آن تقسیم کنیم، به حدود ۸٫۴ میلیون دلار می‌رسیم، اما این عدد گمراه‌کننده است: لیرِ سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸ ارزش بسیار بیشتری از لیر ۲۰۲۶ داشت. به همین دلیل هیچ قیمت دلاری برای ساخت تونل اعلام نمی‌کنیم و فقط ارقام لیری را با تاریخ گزارش می‌آوریم.

پیمانکار تونل طبق CNN Türk (۲۰۱۵) شرکت Makyol İnşaat بوده و دانشنامه KÜRE نام «CMA Ovit» را آورده که احتمالاً مشارکت ساخت پروژه است؛ ارتباط این دو نام را تأیید نکردیم. KÜRE همچنین مصرف سیمان را ۴۱۰ هزار تن نوشته. این‌ها اطلاعات جانبی‌اند و برای تصمیم سفر تفاوتی نمی‌کنند.

ایمنی، رانندگی در تونل و عوارض

برای رانندگان این بخش مهم‌ترین است. در این بخش چیزهایی را که تأیید کرده‌ایم از آنچه نتوانسته‌ایم تأیید کنیم جدا کرده‌ایم.

موضوع	آنچه تأیید شد	آنچه تأیید نشد
ساختار	دو تیوب جدا؛ ۱٬۳۶۹ متر بخش بهمن‌گیر	تعداد خروجی‌های اضطراری و دوربین‌ها
روشنایی	سامانه روشنایی دو کاناله برای جلوگیری از خستگی راننده، سفیدکاری با خطوط قرمز، نقاط استراحت مشخص (sde.org.tr، تاریخ نامشخص)	مشخصات دقیق
حد سرعت	—	رقم ۷۰ کیلومتر بر ساعت مقاله قدیمی ما را در منبع معتبری ندیدیم
عوارض	در هیچ‌یک از منابع بررسی‌شده عوارض عبور اویت دیده نشد	بیانیه رسمی KGM یا وزارت برای «رایگان بودن»
ترافیک	حدود ۱٬۱۳۵ خودرو در روز (sde.org.tr، تاریخ نامشخص)	رقم ۲۰۲۵–۲۰۲۶
زمستان	تونل باز است؛ جاده قدیمی روی گردنه بسته می‌شود	مقررات ورود زنجیر یا ماشین‌های سنگین

درباره حد سرعت: مقاله قدیمی ما نوشته بود حد سرعت ۷۰ کیلومتر بر ساعت است و عبور در حدود ۱۲ دقیقه طول می‌کشد. اگر ۱۴٫۳ کیلومتر را بر ۷۰ تقسیم کنیم، حدود ۱۲ دقیقه می‌شود، ولی ما برای ۷۰ کیلومتر بر ساعت منبع معتبر پیدا نکردیم و ترجیح می‌دهیم هیچ عددی ندهیم. هنگام رانندگی فقط تابلوهای رسمی و دستور پلیس راه را مبنا قرار دهید.

درباره عوارض: در ترکیه تونل‌ها و پل‌های خاصی مانند اوراسیا عوارضی‌اند، ولی اویت یک پروژه دولتی KGM است. در جستجوهایمان هیچ منبعی عوارضی بودنش را ننوشته بود، اما بیانیه رسمی KGM هم پیدا نکردیم؛ بنابراین نمی‌توانیم قول بدهیم «رایگان است». برای راهنمای کلی عوارض به راهنمای عوارض OGS و HGS مراجعه کنید و پیش از سفر وضعیت را از KGM یا برنامه رسمی نقشه بپرسید. اگر خودروی اجاره‌ای دارید، شرایط عوارض و بیمه در اجاره خودرو در ترکیه آمده است.

نکات عملی رانندگی در زمستان

• مسیر دوطرفه دو تیوب جدا دارد؛ در هر تیوب فقط در یک جهت رانندگی می‌کنید.
• حتی با باز بودن تونل، ورودی و خروجی تونل بین حدود ۱٬۹۰۰ و ۲٬۲۶۰ متر ارتفاع دارند و برف و یخ در جاده‌های رسیدن به تونل شدید می‌شود.
• جاده قدیمی روی گردنه را در زمستان انتخاب نکنید؛ گزارش‌های خبری زمستان‌های اخیر از برف تا حدود یک متر و بسته‌شدن جاده گردنه به‌خاطر بهمن خبر داده‌اند؛ به همین دلیل هم تونل ساخته شد.
• زنجیر چرخ، سوخت کافی و شارژ تلفن همراه را همراه داشته باشید؛ این یک توصیه عمومی برای مسیرهای کوهستانی زمستانی است و از منبع رسمی اویت گرفته نشده.
• اگر می‌خواهید سفر زمینی را از ایران شروع کنید، نقشه راه‌های ترکیه هشدارهای فصلی و مسیرهای اصلی را دارد.

مسیر رسیدن به تونل اویت برای مسافر ایرانی

تونل اویت یک مقصد گردشگری مستقل نیست؛ بیشتر کسانی که از آن عبور می‌کنند در مسیر بین ارزروم یا شرق ترکیه و ریزه یا ترابزون هستند. به‌طور کلی سه مسیر دارید.

مسیر	توضیح	وضعیت
زمینی از مرز گوربولاک–بازرگان	دوغوبایزید، آغری و ارزروم؛ سپس ایسپیر، تونل اویت، ایکیزدره و ریزه	فاصله دوغوبایزید–ارزروم حدود ۲۷۶ کیلومتر طبق Rome2Rio که در راهنمای ارزروم آمده؛ ادامه مسیر را باید با ناوبری بسنجید
از ارزروم به ترابزون	ازروم، بایبورت و تونل زیگانای جدید؛ اویت را دور می‌زند	در سفر زمینی به ترابزون بیشتر توضیح داده‌ایم
هوایی تا ریزه–آرتوین یا ترابزون	پرواز از استانبول یا آنکارا	پروازهای ایران از فروش خارج شده؛ پایین‌تر توضیح داده‌ایم

اگر از ارزروم به ریزه می‌روید، تونل اویت مسیر اصلی و منطقی است؛ اگر مقصدتان ترابزون است، معمولاً زیگانا مسیر معمول‌تر است و اویت را فقط وقتی انتخاب می‌کنید که ریزه یا ایکیزدره مقصد شماست. فرق این دو را هم در راهنمای ترابزون می‌توانید کنار هم ببینید. فاصله دقیق ایکیزدره تا ریزه یا ارزروم تا تونل را در منابع معتبر نیافتیم؛ مقاله قدیمی ما «۱۶۶ کیلومتر از ارزروم و ۹۰ کیلومتر از ریزه» نوشته بود که تأیید نشد و آن را حذف کردیم.

پرواز و وضعیت ایران

برای پرواز، نوشته‌های ثابت این سایت می‌گویند ترکیش، آجت و پگاسوس از ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ پروازهای ایران را از فروش خارج کرده‌اند و ماهان هم پرواز استانبول و آنکارا را متوقف کرده است. بنابراین هیچ قولی درباره پرواز مستقیم ایران–ریزه یا ایران–ترابزون نمی‌دهیم و هر ادعای مشابهی را باید مستقیم از ایرلاین بپرسید؛ فهرست فرودگاه‌ها را در فرودگاه‌های مهم ترکیه می‌بینید. ویکی‌پدیای فرودگاه ریزه–آرتوین می‌گوید این فرودگاه از ۱۴ مه ۲۰۲۲ کار می‌کند، در پازار، حدود ۳۴ کیلومتر شرق ریزه است و در ۲۰۲۵ حدود ۱٫۱۶ میلیون مسافر داشته؛ ایرلاین ایرانی روی آن ثبت نشده است.

اطراف تونل اویت: ییلاق اویت، پیست اسکی و دره ایکیزدره

آنچه اطراف تونل جذاب است در واقع «گردنه و ییلاق اویت» است، نه خود تونل. دانشنامه KÜRE می‌گوید ییلاق اویت در ارتفاع حدود ۲٬۶۴۰ متری ایکیزدره، در امتداد جنوب شرقی کاچکار قرار دارد، زمستان‌هایش بسیار پربرف است و تابستان‌ها خنک می‌ماند؛ در تابستان جشن ییلاقی هم برگزار می‌شود. طبق Go Türkiye مرکز اسکی اویت حدود ۳۶ کیلومتر از ایکیزدره و ۵۲ کیلومتر از مرکز ریزه فاصله دارد، ۷ مسیر اسکی دارد و برف آن حدود شش ماه از سال می‌ماند. تاریخ این صفحه را ندیدیم، پس اطلاعات را برای رزرو دقیق باید از خود مجموعه بپرسید.

مقصد نزدیک	ارتباط با مسیر اویت	منبع و یادداشت
ییلاق و پیست اسکی اویت	حدود ۲٬۶۴۰ متر؛ در گردنه قدیمی	Go Türkiye؛ KÜRE
ایکیزدره	شهرستانی در ریزه؛ ارتفاع شهر حدود ۵۷۰ متر؛ جمعیت شهرداری ۱٬۸۷۵ نفر (۲۰۲۱)	ویکی‌پدیا
ایسپیر	شهرستان ارزروم کنار رود چوروخ؛ ۱۴٬۶۰۷ نفر (۲۰۲۲)	ویکی‌پدیا
اوزون‌گل	در استان ترابزون، شهرستان چایکارا؛ حدود ۹۶ تا ۱۰۰ کیلومتر از ترابزون	راهنمای اوزون‌گل ما؛ فاصله از اویت تأیید نشد
صومعه سوملا	ترابزون، ماچکا	فاصله از اویت تأیید نشد
آبشار تورتوم	ارزروم، اوزون‌دره؛ در جهت ارزروم	راهنمای تورتوم

اگر به اسکی علاقه دارید، پیست اویت را با بهترین پیست‌های اسکی ترکیه مقایسه کنید؛ مقصد اصلی اسکی در همین منطقه پالاندوکن در ارزروم است که در راهنمای ارزروم توضیح دادیم. اگر مسیرتان از ترابزون هم می‌گذرد، پارک میدان ترابزون، بزتپه، قلعه ترابزون و هامسی‌کوی را ببینید. برای تله‌کابین‌های دریای سیاه هم تله‌کابین‌های ترکیه خط‌های فعال را فهرست کرده است. دربارهٔ اوزون‌گل نیز یادآوری می‌کنیم که این دریاچه در ترابزون است و در استان ریزه نیست؛ در برخی صفحات گردشگری ریزه را با آن اشتباه می‌گیرند.

نکات کاربردی قبل از سفر و چک‌لیست

با توجه به آنچه گفتیم، چک‌لیست زیر را پیش از رفتن از مسیر اویت کنار بگذارید.

• پیش از حرکت وضعیت جاده را از مراجع رسمی (KGM و پلیس راه) و آب‌وهوا را از پیش‌بینی استان بپرسید.
• در زمستان فرض کنید دو ورودی تونل یخ‌زده یا برفی است؛ سرعت را پایین بیاورید و فاصله بگیرید.
• اگر سفرتان شامل ترابزون است، پیش از آن هزینه حمل‌ونقل در ترکیه را بسنجید.
• پیش از انتشار هر تصویر یا مطلبی که تونل را «بزرگ‌ترین تونل ترکیه» می‌نامد، یک بار به جدول رتبه‌بندی بالا نگاه کنید.
• پرواز مستقیم ایران را فعلاً برنامه‌ریزی نکنید؛ هر زمان وضعیت عوض شد، از ایرلاین بپرسید.

اگر بخواهید سفر ارزروم–ریزه را در یک برنامه بچینید، می‌توانید دو روز را به ارزروم (دیدنی‌ها و پالاندوکن)، یک روز به مسیر اویت و ریزه و دو روز به ترابزون و اوزون‌گل اختصاص دهید. این فقط پیشنهاد ماست و مبتنی بر زمان‌بندی رسمی نیست.

آنچه تأیید نکردیم و چطور با آن برخورد کردیم

برای شفافیت، فهرست ادعاهایی را که از مقاله قدیمی یا منابع دیگر نتوانستیم تأیید کنیم، در جدول آورده‌ایم.

ادعا	وضعیت	برخورد در این مقاله
حد سرعت ۷۰ کیلومتر بر ساعت	منبع معتبر پیدا نشد	عدد داده نشد؛ فقط به تابلوها ارجاع شد
عدم وجود عوارض	منبع رسمی KGM پیدا نشد؛ هیچ منبعی عوارض ننوشت	با احتیاط نوشته شد
فاصله ۱۶۶ کیلومتر از ارزروم و ۹۰ کیلومتر از ریزه	تأیید نشد	حذف شد
قول سه ماه بسته بودن گردنه	منابع ۵ تا ۶ ماه می‌نویسند	اصلاح شد
رتبه دوم اروپا و ششم جهان	منسوخ؛ رتبه ۱۳ جهان در فهرست ویکی‌پدیا	اصلاح و با هشدار آمد
کاهش مسیر ۵۰ کیلومتر	با ۴٫۴ کیلومتر نمی‌خواند	رقم ۴٫۴ ترجیح داده شد
هزینه قطعی ساخت	سه رقم ۴۱۲، ۶۰۵ و ۸۰۰ میلیون لیر	بازه آورده شد
تونل کوپ	طول و تاریخ بهره‌برداری گزارش‌ها نمی‌خوانند	رقم داده نشد
وضعیت ۲۰۲۶ تونل نوردایی	تأیید نشد	با هشدار آمد

سایت رسمی KGM تا زمان نگارش صفحه‌ای قابل‌دسترس درباره تونل اویت به ما نشان نداد و آدرس صفحه فنی آن ۴۰۴ برگرداند؛ بنابراین بیشتر ارقام ما از ویکی‌پدیا، سایت فرمانداری ریزه و رسانه‌های خبری گرفته شده‌اند. اگر نیاز دارید ارقامی مثل شیب، تعداد دوربین و قوانین ورود ماشین‌های سنگین را دقیق بدانید، فقط از KGM یا وزارت حمل‌ونقل بپرسید. اگر به پروژه‌های عمرانی دیگر ترکیه علاقه دارید، بزرگ‌ترین سدهای ترکیه را هم ببینید؛ در این مقاله هر جا از «بزرگ‌ترین» حرف زده‌ایم، معیار آن را هم نوشته‌ایم.

جمع‌بندی

تونل اویت ۱۴٫۳ کیلومتری یک پروژه مهم و واقعی است که گردنه پربرف بین ریزه و ارزروم را در تمام سال قابل‌عبور کرده است و از ژوئن ۲۰۱۸ رسماً باز است. اما عنوان «بزرگ‌ترین تونل ترکیه» برایش دیگر درست نیست؛ از ۲۰۲۳ تونل زیگانای جدید با حدود ۱۳۰ متر اختلاف از آن جلوتر است و اویت دومین تونل جاده‌ای بلند ترکیه است. هزینه، حد سرعت، عوارض و وضعیت ترافیک ۲۰۲۶ را نتوانستیم از منابع رسمی تأیید کنیم و صادقانه کنار هر عدد توضیح داده‌ایم. اگر در مسیر ارزروم هستید، راهنمای ارزروم را هم ببینید.