روابط یونان و ترکیه در ۲۰۲۶: تاریخ، اختلافات و وضعیت کنونی

آخرین به‌روزرسانی: ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶) — این مقاله بر اساس منابع رسمی (وزارت امور خارجه ترکیه)، دانشنامه‌های تخصصی و گزارش‌های خبری تا سپتامبر ۲۰۲۶ بازبینی و به‌روزرسانی شده است.

روابط یونان و ترکیه یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال مهم‌ترین روابط همسایگی در منطقه مدیترانه شرقی و بالکان است؛ دو کشوری که هم میراث مشترک چند صد ساله عثمانی دارند و هم دهه‌ها اختلاف ارضی و سیاسی. برای ایرانی‌هایی که به هر دو کشور سفر می‌کنند یا به تاریخ و سیاست منطقه علاقه دارند، شناخت دقیق ریشه‌های این روابط و وضعیت کنونی آن (تا سال ۲۰۲۶) اهمیت زیادی دارد. این مقاله بدون طرفداری از هیچ‌کدام از دو کشور، رویدادها را بر اساس منابع معتبر و با ذکر دیدگاه هر دو طرف در موضوعات مورد اختلاف بررسی می‌کند.

خلاصه مقاله: ریشه اختلافات یونان و ترکیه به دوران امپراتوری عثمانی، جنگ ۱۹۱۹-۱۹۲۲ و تبادل اجباری جمعیت در سال ۱۹۲۳ برمی‌گردد. امروز چهار موضوع اصلی محل اختلاف است: تقسیم قبرس از سال ۱۹۷۴، مرزهای دریایی و حریم هوایی دریای اژه، منابع انرژی مدیترانه شرقی و مهاجرت غیرقانونی. در کنار این تنش‌ها، دو کشور دوره‌های آشتی هم داشته‌اند؛ از «دیپلماسی زلزله» سال ۱۹۹۹ تا بیانیه آتن در دسامبر ۲۰۲۳ و ششمین نشست شورای همکاری عالی در آنکارا (فوریه ۲۰۲۶). حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ به حدود ۶٫۶۶ میلیارد دلار رسیده است.

پیشینه تاریخی روابط یونان و ترکیه: از فتح استانبول تا امپراتوری عثمانی

روابط دو ملت یونانی و ترک به قرن‌ها پیش از تشکیل دولت‌های ملی امروزی بازمی‌گردد. در سال ۱۴۵۳ میلادی، سلطان محمد فاتح (محمد دوم عثمانی) پس از محاصره‌ای ۵۳ روزه، قسطنطنیه (استانبول کنونی) را فتح کرد و به ۱۱۰۰ سال حکومت امپراتوری بیزانس (روم شرقی) پایان داد. از آن پس، سرزمین‌های یونانی برای حدود چهار قرن بخشی از قلمرو عثمانی بودند و جمعیت یونانی‌زبان ارتدوکس در کنار سایر اقوام امپراتوری به زندگی خود ادامه داد.

استقلال یونان از امپراتوری عثمانی در نتیجه جنگ‌های استقلال یونان (۱۸۲۱ تا ۱۸۳۲) به دست آمد و اولین شکاف جدی در مناسبات دو ملت پس از قرن‌ها همزیستی به شمار می‌رود. از همان زمان، مرزهای یونان به‌تدریج و طی چند دهه (با الحاق تسالی، مقدونیه، اپیروس، جزایر دریای اژه و کرت) گسترش یافت که عمدتاً به قیمت عقب‌نشینی مرزهای عثمانی/ترکیه تمام شد؛ روندی که خود یکی از منابع بی‌اعتمادی تاریخی میان دو طرف است.

رویداد تاریخی	سال	توضیح کوتاه
فتح قسطنطنیه توسط عثمانی‌ها	۱۴۵۳	پایان امپراتوری بیزانس، آغاز حکومت عثمانی بر سرزمین‌های یونانی
جنگ‌های استقلال یونان	۱۸۲۱-۱۸۳۲	تشکیل دولت مستقل یونان از دل امپراتوری عثمانی
جنگ یونان و ترکیه (جنگ آسیای صغیر)	۱۹۱۹-۱۹۲۲	پایان حضور نظامی یونان در آناتولی، شکل‌گیری جمهوری ترکیه
پیمان لوزان و تبادل اجباری جمعیت	۱۹۲۳	جابه‌جایی اجباری بیش از ۱٫۵ میلیون نفر بر اساس دین
عضویت یونان در ناتو	۱۹۵۲	هم‌زمان با عضویت ترکیه در همان سال
عملیات نظامی ترکیه در قبرس	۱۹۷۴	تقسیم عملی جزیره قبرس به دو بخش
دیپلماسی زلزله	۱۹۹۹	کمک متقابل دو کشور پس از زلزله‌های ایزمیت و آتن
بیانیه آتن (روابط دوستانه و حسن همجواری)	۲۰۲۳	امضا توسط اردوغان و میتسوتاکیس در نشست آتن
ششمین نشست شورای همکاری عالی	۲۰۲۶	برگزاری در آنکارا، فوریه ۲۰۲۶

نکته مهم برای درک روابط امروز این دو کشور آن است که تاریخ مشترک آن‌ها، برخلاف تصور رایج، همیشه سرشار از جنگ نبوده است؛ قرن‌ها همزیستی نسبی زیر یک امپراتوری واحد نیز بخشی از این میراث مشترک است که در معماری، آشپزی، موسیقی و واژگان دو زبان هنوز قابل مشاهده است.

جنگ یونان و ترکیه (۱۹۱۹-۱۹۲۲) و پیمان لوزان: نقطه شکل‌گیری مرزهای امروزی

پس از پایان جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری عثمانی، نیروهای یونانی با پشتیبانی متفقین در سال ۱۹۱۹ در ازمیر (اسمیرنا) پیاده شدند و به سمت داخل آناتولی پیشروی کردند. این جنگ که در منابع ترکی «جنگ استقلال» (Kurtuluş Savaşı) و در منابع یونانی «فاجعه آسیای صغیر» خوانده می‌شود، حدود سه سال طول کشید و با رهبری مصطفی کمال پاشا (بعدها آتاتورک) به شکست نیروهای یونانی و عقب‌نشینی آن‌ها از آناتولی در سال ۱۹۲۲ انجامید.

نتیجه این جنگ، امضای پیمان لوزان در ۲۴ ژوئیه ۱۹۲۳ بود که مرزهای بین‌المللی جمهوری نوپای ترکیه را به رسمیت شناخت و تا امروز پابرجا مانده است. بخش جدایی‌ناپذیر این پیمان، کنوانسیون تبادل جمعیت یونان و ترکیه بود که در ۳۰ ژانویه ۱۹۲۳ در لوزان سوئیس امضا شد.

جزئیات تبادل جمعیت ۱۹۲۳	رقم / توضیح
تاریخ امضای کنوانسیون	۳۰ ژانویه ۱۹۲۳، لوزان
معیار تبادل	دین (مسیحیان ارتدوکس در برابر مسلمانان)، نه زبان یا قومیت
یونانی‌های منتقل‌شده از ترکیه به یونان	حدود ۱٬۲۲۱٬۴۸۹ نفر
مسلمانان منتقل‌شده از یونان به ترکیه	حدود ۳۵۵٬۰۰۰ تا ۴۰۰٬۰۰۰ نفر
گروه‌های معاف از تبادل	یونانی‌های استانبول، یونانی‌های جزایر ایمروز و بوزجاآدا، مسلمانان تراکیه غربی

این جابه‌جایی اجباری، یکی از بزرگ‌ترین تبادل‌های جمعیتی برنامه‌ریزی‌شده در تاریخ معاصر بود و ترکیب جمعیتی هر دو کشور را برای همیشه تغییر داد. میراث این رویداد هنوز در دو کشور زنده است: جامعه کوچک یونانی استانبول (که پس از رویدادهای دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ به‌شدت کاهش یافت) و جامعه مسلمان تراکیه غربی در یونان، تنها دو گروهی هستند که از قاعده کلی تبادل مستثنا شدند و همچنان در سرزمین‌های اصلی خود باقی مانده‌اند. برای آشنایی با یکی از یادگارهای این دوران در خاک ترکیه، به مقاله شیرینجه، روستای یونانی ازمیر سر بزنید؛ روستایی که پیش از تبادل جمعیت محل سکونت یونانی‌های آناتولی بود.

مسئله قبرس: جزیره‌ای تقسیم‌شده از سال ۱۹۷۴ تاکنون

قبرس، سومین جزیره بزرگ مدیترانه، از سال ۱۹۷۴ میان دو بخش ترک‌نشین (شمال) و یونانی‌نشین (جنوب) تقسیم شده است و همچنان یکی از حادترین کانون‌های اختلاف میان آتن و آنکارا به شمار می‌رود. در ژوئیه ۱۹۷۴، پس از کودتایی در قبرس که با هدف الحاق جزیره به یونان انجام شد، ارتش ترکیه با استناد به «پیمان تضمین» ۱۹۶۰ وارد عملیات نظامی در جزیره شد. طبق منابع تاریخی، این عملیات به کنترل ترکیه بر حدود ۳۶ تا ۳۸ درصد از خاک جزیره تا زمان آتش‌بس نهایی در ۱۶ اوت ۱۹۷۴ انجامید و باعث جابه‌جایی گسترده هر دو جامعه (تخمین‌ها حدود ۱۶۰ هزار یونانی‌تبار به جنوب و ده‌ها هزار ترک‌تبار به شمال) شد.

در سال ۱۹۸۳ بخش ترک‌نشین شمال به‌طور یک‌جانبه استقلال خود را با نام «جمهوری ترک قبرس شمالی» اعلام کرد. این نکته باید صریح گفته شود: تنها دولت ترکیه این جمهوری را به رسمیت شناخته است؛ به گزارش ویکی‌پدیا (مسئله قبرس)، شورای امنیت سازمان ملل متحد (قطعنامه ۵۵۰) و جامعه بین‌المللی این اعلام استقلال را به رسمیت نشناخته‌اند و بخش جنوبی (جمهوری قبرس) تنها دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی روی این جزیره است. دیوان اروپایی حقوق بشر نیز در رأی معروف خود در پرونده لوزیدو علیه ترکیه (Loizidou v. Turkey)، اداره شمال قبرس را تحت کنترل مؤثر نظامی ترکیه توصیف کرده است؛ این یک رأی قضایی از سوی یک نهاد بین‌المللی است، نه داوری این مقاله.

از سال ۱۹۶۴ نیروی حافظ صلح سازمان ملل در قبرس (UNFICYP) در «خط سبز» میان دو بخش مستقر است تا از درگیری میان دو جامعه جلوگیری کند؛ این حضور نیم‌قرنی هنوز ادامه دارد. جمهوری قبرس (بخش جنوبی) در اول مه ۲۰۰۴ به عضویت اتحادیه اروپا درآمد، در حالی که بخش شمالی خارج از حوزه اجرایی قوانین اتحادیه اروپا باقی مانده است. تلاش‌های متعدد برای اتحاد مجدد جزیره، از جمله مذاکرات کرانس-مونتانا در سوئیس (۲۰۱۷) و دور جدید گفت‌وگوهای زیر نظر سازمان ملل در سال ۲۰۲۱، بدون نتیجه به بن‌بست خورده‌اند و تا سال ۲۰۲۶ هیچ چارچوب جدیدی برای از سرگیری مذاکرات جامع نهایی نشده است.

شاخص	بخش جنوبی (جمهوری قبرس)	بخش شمالی (قبرس شمالی)
به رسمیت شناختن بین‌المللی	عضو سازمان ملل و اتحادیه اروپا	فقط ترکیه
جامعه غالب	یونانی‌تبار، ارتدوکس	ترک‌تبار، مسلمان
زبان رسمی	یونانی	ترکی
واحد پول	یورو	لیر ترکیه
مرجع نظارت بین‌المللی	—	بدون شناسایی رسمی از سوی سازمان ملل

برای ایرانی‌های علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری یا سفر به این منطقه، مقاله خرید ملک در قبرس و معرفی کلی کشور قبرس اطلاعات تکمیلی و به‌روز ارائه می‌دهند.

اختلافات دریای اژه: آب‌های سرزمینی، فلات قاره و حریم هوایی

دریای اژه، با هزاران جزیره کوچک و بزرگ یونانی که در نزدیکی سواحل ترکیه پراکنده‌اند، میدان اصلی اختلافات حقوقی و ژئوپلیتیک دو کشور است. این اختلافات چند لایه دارند و هیچ‌کدام تاکنون از طریق دیوان بین‌المللی دادگستری یا توافق دوجانبه به‌طور قطعی حل نشده‌اند:

موضوع اختلاف	موضع یونان	موضع ترکیه
آب‌های سرزمینی	حق گسترش تا ۱۲ مایل دریایی طبق کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS)	گسترش به ۱۲ مایل در اژه را «دلیل جنگ» (casus belli) اعلام کرده و آن را تهدید امنیتی می‌داند
حریم هوایی ملی	۱۰ مایل دریایی	فقط ۶ مایل دریایی را به رسمیت می‌شناسد
فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی جزایر	جزایر یونانی مانند کرت باید فلات قاره و EEZ کامل داشته باشند	برخی مقامات ترکیه (از جمله اظهارات سال ۲۰۱۹ رئیس‌جمهور اردوغان درباره کرت) این حق را برای جزایر نزدیک به سواحل ترکیه زیر سؤال برده‌اند
غیرنظامی‌سازی جزایر شرق اژه	حق مسلم دفاع از خاک خود را دارد	معتقد است پیمان‌های ۱۹۲۳ (لوزان) و ۱۹۴۷ (پاریس) این جزایر را غیرنظامی اعلام کرده‌اند و نظامی‌کردن آن‌ها نقض این پیمان‌هاست
تعیین عضویت ترکیه در کنوانسیون حقوق دریاها	یونان به این کنوانسیون پیوسته	ترکیه یکی از معدود کشورهایی است که UNCLOS را امضا نکرده است

عدم توافق بر سر حریم هوایی، عملاً منجر به صدها مورد سالانه‌ی رهگیری هوایی متقابل جنگنده‌های دو کشور بر فراز دریای اژه شده است؛ یونان به‌طور مرتب از «نقض حریم هوایی» توسط جنگنده‌های ترکیه در منطقه موسوم به ۴ مایل مورد مناقشه (فاصله میان ۶ و ۱۰ مایل) گزارش می‌دهد و ترکیه این پروازها را در چارچوب حقوق بین‌المللی و اعتراض به ادعای یک‌جانبه ۱۰ مایلی یونان توصیف می‌کند. این رویارویی‌های هوایی گاه پیامدهای مرگبار داشته‌اند؛ از جمله برخورد یک جنگنده F-16 یونانی و یک جنگنده F-16 ترکیه در نزدیکی جزیره کارپاتوس در سال ۲۰۰۶ که به کشته شدن خلبان یونانی انجامید. حوادث مشابه (بدون برخورد مستقیم) در سال‌های ۱۹۹۲، ۱۹۹۵، ۱۹۹۶ و ۲۰۱۸ نیز ثبت شده است.

بحران‌های انرژی در مدیترانه شرقی و رویداد اروچ رئیس

کشف منابع بزرگ گاز طبیعی در مدیترانه شرقی از حدود سال ۲۰۱۰ به بعد، بُعد تازه‌ای به اختلافات دریایی یونان و ترکیه افزود. در نوامبر ۲۰۱۹، ترکیه یادداشت تفاهم مرزهای دریایی با دولت وفاق ملی لیبی (به رسمیت شناخته‌شده از سوی سازمان ملل در آن زمان) امضا کرد که منطقه انحصاری اقتصادی وسیعی را در مدیترانه شرقی برای ترکیه ترسیم می‌کرد. یونان، قبرس و مصر این توافق را رد کردند و مدعی شدند که این یادداشت تفاهم، فلات قاره ایجادشده توسط جزایر یونانی مانند کرت را نادیده گرفته است. ترکیه نیز به نوبه خود اعلام کرد از توافق‌های دوجانبه‌ای که میان یونان، قبرس، مصر و اسرائیل بر سر انتقال گاز (از جمله طرح خط لوله ایست‌مد) بسته شده و ترکیه را کنار گذاشته، ناراضی است؛ ترکیه در همین راستا از عضویت در «مجمع گاز مدیترانه شرقی» که در سال ۲۰۱۹ تأسیس شد نیز کنار گذاشته شده است.

این تنش‌ها در تابستان ۲۰۲۰ به اوج خود رسید، زمانی که ترکیه کشتی اکتشاف لرزه‌نگاری «اروچ رئیس» را با اسکورت نیروی دریایی به آب‌های مورد مناقشه با یونان اعزام کرد. این اقدام با واکنش شدید آتن، فعال‌سازی همبستگی برخی کشورهای اتحادیه اروپا (به‌ویژه فرانسه) و هشدار اتحادیه اروپا درباره احتمال تحریم همراه شد. تنش در پاییز همان سال فروکش کرد و از ژانویه ۲۰۲۳ دور تازه‌ای از «گفت‌وگوهای اکتشافی» (Exploratory Talks) میان دیپلمات‌های دو کشور درباره حدود دریایی از سر گرفته شد که تا سال ۲۰۲۶ همچنان — هرچند به‌کندی — ادامه دارد.

با این حال، به گفته منابع خبری، تنش‌های نظامی به‌طور کامل کنار گذاشته نشده‌اند: در سال ۲۰۲۵ یونان از برنامه استقرار واحدهای نظامی «خودکفا» در جزایر اژه خبر داد که با واکنش منفی ترکیه (که آن را نقض پیمان‌های غیرنظامی‌سازی می‌داند) روبه‌رو شد. این نمونه‌ای روشن است از اینکه حتی در دوره‌های بهبود دیپلماتیک، اختلافات ساختاری زیرین هنوز حل‌نشده باقی مانده‌اند.

دیپلماسی زلزله ۱۹۹۹ و چرخه تاریخی تنش و تنش‌زدایی

روابط یونان و ترکیه در طول دهه‌های اخیر یک الگوی تکرارشونده داشته‌ است: دوره‌های تنش شدید که با موجی از دیپلماسی و همدلی مردمی جایگزین می‌شوند. مشهورترین نمونه این الگو «دیپلماسی زلزله» سال ۱۹۹۹ است.

رویداد	تاریخ	تلفات و خسارت	واکنش کشور همسایه
زلزله ایزمیت (کوجائلی)، ترکیه	۱۷ اوت ۱۹۹۹	حدود ۱۷ هزار کشته، ۳۰۰ هزار بی‌خانمان	یونان نخستین کشوری بود که اعلام کمک کرد؛ اعزام تیم امداد، هواپیمای آتش‌نشانی، چادر و دارو
زلزله آتن، یونان	۷ سپتامبر ۱۹۹۹	۱۴۳ کشته، بیش از ۱۲ هزار مصدوم	ترکیه تیم امداد ۲۰ نفره را ظرف ۱۳ ساعت پس از زلزله به آتن اعزام کرد؛ شهروندان ترک برای اهدای خون صف کشیدند

این کمک‌رسانی متقابل که به دیپلماسی زلزله معروف شد و تنها چند هفته پس از دهه‌ها خصومت سیاسی رخ داد، فضای عمومی هر دو کشور را برای نزدیکی بیشتر آماده کرد و به رشد گردشگری، تبادل تجاری و آغاز نشست‌های سطح بالا در دهه ۲۰۰۰ کمک کرد. الگوی مشابهی دوباره در فوریه ۲۰۲۳ تکرار شد؛ زمانی که پس از زلزله‌های مرگبار جنوب ترکیه و سوریه، یونان یکی از نخستین تیم‌های امدادی بین‌المللی را به منطقه اعزام کرد، رویدادی که به گفته تحلیلگران روابط دیپلماتیک، زمینه‌ساز نزدیکی‌های دیپلماتیک بیشتر در همان سال از جمله بیانیه آتن در دسامبر ۲۰۲۳ شد.

روابط یونان و ترکیه در سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶: بیانیه آتن و شورای همکاری عالی

پس از سال‌ها تنش، دسامبر ۲۰۲۳ نقطه عطف مهمی در روابط دو کشور بود. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، و کیریاکوس میتسوتاکیس، نخست‌وزیر یونان، در نشست آتن «بیانیه آتن درباره روابط دوستانه و حسن همجواری» را امضا کردند. بر اساس اعلام رسمی وزارت امور خارجه ترکیه، این نشست، پنجمین اجلاس «شورای همکاری عالی» (High-Level Cooperation Council) دو کشور بود که سابقه آن به سال ۲۰۱۰ بازمی‌گردد.

دوره نشست شورای همکاری عالی یونان-ترکیه	شهر میزبان	سال
نخست	آتن	۲۰۱۰
دوم	استانبول	۲۰۱۳
سوم	آتن	۲۰۱۴
چهارم	ازمیر	۲۰۱۶
پنجم (بیانیه آتن)	آتن	۲۰۲۳
ششم	آنکارا	۲۰۲۶ (فوریه)

طبق منابع رسمی، در طول این نشست‌ها مجموعاً ۷۷ توافق‌نامه، پروتکل، تفاهم‌نامه و بیانیه مشترک میان دو کشور امضا شده است. ششمین نشست در فوریه ۲۰۲۶ در آنکارا برگزار شد و طرفین «برنامه اقدام مشترک» خود را که آخرین بار در ژانویه ۲۰۲۶ به‌روزرسانی شده بود، مورد بازبینی قرار دادند. با این حال، باید تأکید کرد که این نشست‌ها و بیانیه‌ها عمدتاً بر حوزه‌های کم‌تنش (تجارت، گردشگری، محیط زیست، فرهنگ) تمرکز دارند و اختلافات بنیادین بر سر دریای اژه و قبرس هنوز از طریق مذاکره حل‌وفصل نشده‌اند؛ به بیان دیگر، بهبود روابط دیپلماتیک به معنای رفع اختلافات ارضی نیست، بلکه بیشتر به معنای مدیریت کنترل‌شده آن‌هاست.

از نشانه‌های نمادین حسن نیت در این دوره، می‌توان به اعلام حمایت ترکیه از بازگرداندن مجسمه‌های الگین (پارتنون) از موزه بریتانیا به یونان اشاره کرد؛ موضوعی که در اصل به مناقشه یونان و بریتانیا مربوط است اما حمایت آنکارا از موضع آتن به‌عنوان نشانه‌ای از تمایل به بهبود روابط دوجانبه تفسیر شده است.

روابط اقتصادی و تجاری یونان و ترکیه

تجارت دوجانبه میان یونان و ترکیه در سال‌های اخیر رشد پیوسته‌ای داشته و یکی از حوزه‌های نادر همکاری بدون‌اختلاف میان دو کشور است. طبق آمار رسمی اعلام‌شده از سوی وزارت امور خارجه ترکیه، حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ به حدود ۶٫۶۶ میلیارد دلار آمریکا رسید (معادل حدود ۳۲۵ میلیارد لیر بر اساس نرخ رسمی بانک مرکزی ترکیه در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، یعنی ۴۸٫۸۲۰۱ لیر به ازای هر دلار) که در آن ترازی حدود ۴٫۰۵ میلیارد دلار به نفع ترکیه ثبت شده است. دو کشور هدف مشترک رسیدن حجم تجارت به ۱۰ میلیارد دلار را نیز اعلام کرده‌اند.

شاخص اقتصادی دوجانبه	رقم (۲۰۲۵)
حجم کل تجارت دوجانبه	حدود ۶٫۶۶ میلیارد دلار
مازاد تجاری به نفع ترکیه	حدود ۴٫۰۵ میلیارد دلار
هدف اعلامی مشترک	۱۰ میلیارد دلار
نهاد مشترک نظارت بر تجارت	کمیسیون اقتصادی مشترک و شورای کسب‌وکار مشترک

این همکاری اقتصادی در کنار اختلافات سیاسی برقرار مانده و نشان می‌دهد دو کشور، صرف‌نظر از تنش‌های دیپلماتیک، منافع اقتصادی متقابل در تجارت مرزی، گردشگری و حمل‌ونقل دارند. برای آشنایی با اقتصاد گسترده‌تر ترکیه، مقاله هزینه‌های زندگی در ترکیه را نیز بخوانید.

گردشگری میان یونان و ترکیه

با وجود اختلافات سیاسی، جابه‌جایی گردشگران میان دو کشور در سال‌های اخیر رشد داشته است. طبق آمار رسمی اعلام‌شده از سوی طرف ترکیه برای سال ۲۰۲۵، حدود ۱٫۴ میلیون گردشگر ترک از یونان بازدید کرده‌اند و در مقابل حدود ۸۰۰ هزار گردشگر یونانی وارد ترکیه شده‌اند.

مسیر گردشگری	تعداد تقریبی (۲۰۲۵)
گردشگران ترک به یونان	حدود ۱٫۴ میلیون نفر
گردشگران یونانی به ترکیه	حدود ۸۰۰ هزار نفر

نزدیکی جغرافیایی جزایر یونانی (مانند رودس، کوش و ساموس) به سواحل ترکیه (بدروم، مارماریس، آلاچاتی) این تبادل گردشگری را حتی در دوره‌های تنش سیاسی تسهیل کرده است. ایرانیانی که علاقه‌مند به بازدید از هر دو کشور در یک سفر هستند می‌توانند از مقالات بهترین مکان‌های دیدنی ترکیه و میراث جهانی یونسکو در ترکیه برای برنامه‌ریزی بخش ترکیه سفر خود استفاده کنند.

مهاجرت: مسیر مدیترانه شرقی و مرز ایوروس، نقطه اصطکاک دیرینه

مسیر مهاجرت از ترکیه به یونان (چه از طریق جزایر دریای اژه و چه از طریق مرز خشکی رودخانه ایوروس/مریچ) یکی از قدیمی‌ترین و پرتنش‌ترین کانال‌های مهاجرت غیرقانونی به اتحادیه اروپا بوده و همچنان یکی از محل‌های عمده اصطکاک دیپلماتیک دوجانبه و همچنین میان ترکیه و اتحادیه اروپا به‌شمار می‌رود.

در سال ۲۰۱۶، اتحادیه اروپا و ترکیه توافقی موسوم به «بیانیه اتحادیه اروپا-ترکیه» امضا کردند که هدف آن کاهش عبور غیرقانونی مهاجران و پناهجویان از ترکیه به جزایر یونانی بود؛ این توافق ابتدا برای چهار سال تمدید شد اما در طول سال‌های بعد نیز بارها با بحران‌های موضعی (از جمله رویدادهای مرزی سال ۲۰۲۰ در نزدیکی شهر مرزی پازارکوله/کاستانیس) همراه بوده است. بر اساس گزارش کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR)، این مسیر همچنان به‌طور فعال زیر نظر است و مطابق جدیدترین داده‌های در دسترس (تا میانه سال ۲۰۲۶) اتباع سودان، بنگلادش و افغانستان بیشترین سهم ورودی‌های دریایی به یونان را داشته‌اند. گزارش‌های خبری سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) در سپتامبر ۲۰۲۶ نیز از کاهش محسوس تعداد عبورهای دریایی خطرناک در این مسیر طی ماه‌های اخیر خبر داده‌اند، هرچند این آمار به‌طور مداوم در نوسان است.

این موضوع بارها به منبع اختلاف سیاسی دوجانبه تبدیل شده است: یونان بارها ترکیه را به «کنترل ناکافی» مرزهای خود برای جلوگیری از خروج قایق‌های مهاجر متهم کرده، در حالی که ترکیه (که میزبان بزرگ‌ترین جمعیت پناهنده جهان از جمله میلیون‌ها سوری است) خواستار سهم عادلانه‌تر بار مالی و مسئولیت از سوی اتحادیه اروپا شده است. یونان همچنین در سال‌های اخیر بخشی از مرز خشکی ایوروس را با دیوار فیزیکی مسدود کرده که از سوی برخی نهادهای حقوق بشری با انتقاد همراه بوده است.

نکات عملی سفر برای ایرانیانی که قصد بازدید از هر دو کشور را دارند

برای ایرانی‌هایی که می‌خواهند در یک سفر از ترکیه و یونان دیدن کنند، تفاوت مهمی در سیاست ویزا وجود دارد که باید پیش از برنامه‌ریزی سفر در نظر گرفته شود.

کشور	نیاز ویزایی اتباع ایران	توضیح
ترکیه	ورود بدون روادید	اتباع ایران می‌توانند تا ۹۰ روز در هر دوره ۱۸۰ روزه بدون ویزا وارد ترکیه شوند (برای مقاصد گردشگری/تجاری)
یونان (منطقه شنگن)	نیاز به روادید شنگن	ایران در فهرست کشورهای معاف از ویزای شنگن قرار ندارد و اتباع ایرانی باید پیش از سفر ویزای شنگن یونان یا سایر کشورهای شنگن را دریافت کنند

به همین دلیل، مسافران ایرانی نمی‌توانند تنها با اتکا به معافیت ویزای ترکیه، بدون برنامه‌ریزی قبلی وارد خاک یونان شوند؛ عبور مرزی میان دو کشور (چه هوایی، چه از طریق جزایر یا مرز خشکی) مستلزم داشتن روادید معتبر شنگن است. برای اطلاعات کامل درباره ورود به ترکیه، صفحه اقامت ترکیه و برای پروازهای مستقیم، هواپیمایی ترکیه و فرودگاه‌های ترکیه را ببینید.

نگاه مردم دو کشور به یکدیگر و نمونه‌های فرهنگی نزدیکی

جالب توجه است که در سطح مردمی، فاصله میان دو ملت گاهی کمتر از سطح دیپلماتیک به نظر می‌رسد. برخی نظرسنجی‌های مشترک در سال‌های اخیر (از جمله نظرسنجی سال ۲۰۲۲) نشان داده‌اند که اکثریت قابل‌توجهی از مردم دو کشور، همسایه خود را «دوست» می‌دانند تا «دشمن»، هرچند باید توجه داشت که دقت و روش‌شناسی چنین نظرسنجی‌هایی می‌تواند در طول زمان متفاوت باشد.

نمونه فرهنگی شناخته‌شده این نزدیکی مردمی، مسابقه تلویزیونی «Survivor» بود که در سال ۲۰۱۹ توسط تهیه‌کننده مشهور ترک، آجون ایلیجالی، با حضور همزمان یک تیم ترک و یک تیم یونانی برگزار شد و برای ماه‌ها میلیون‌ها بیننده از هر دو کشور را جذب کرد؛ نمونه‌ای از رقابت سالم فرهنگی به‌جای خصومت سیاسی. برای آشنایی بیشتر با این برنامه و تهیه‌کننده آن به مقالات مسابقه Survivor ترکیه و آجون ایلیجالی مراجعه کنید.

از دیگر یادگارهای مشترک تاریخی-فرهنگی دو ملت می‌توان به شهرهای باستانی یونانی در خاک امروزی ترکیه اشاره کرد؛ مانند شهر باستانی افسس (اِفِسوس) و شهر تاریخی تروا که هر دو از مقاصد گردشگری پرطرفدار برای علاقه‌مندان به تاریخ یونان باستان در خاک ترکیه هستند.

جمع‌بندی: آیا روابط یونان و ترکیه در سال ۲۰۲۶ بهتر شده است؟

بررسی روند سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ نشان می‌دهد روابط دو کشور نه در وضعیت بحران حاد (مانند تابستان ۲۰۲۰) قرار دارد و نه در وضعیت حل‌وفصل کامل اختلافات. برگزاری منظم نشست‌های شورای همکاری عالی (آخرین مورد در آنکارا، فوریه ۲۰۲۶)، رشد تجارت و گردشگری دوجانبه، و ادامه گفت‌وگوهای اکتشافی درباره دریای اژه، نشانه‌های ثبات نسبی و مدیریت کنترل‌شده اختلافات است. اما رویدادهایی مانند اعلام استقرار تجهیزات نظامی یونان در جزایر اژه (۲۰۲۵) و واکنش منفی ترکیه به آن، یا عدم پیشرفت در مذاکرات قبرس از سال ۲۰۲۱، یادآور این واقعیت‌اند که اختلافات ساختاری بنیادین (حاکمیت دریایی، حریم هوایی و تقسیم قبرس) هنوز حل نشده‌اند. به بیان دقیق‌تر، آنچه در سال ۲۰۲۶ شاهد آن هستیم، دوره‌ای از «تنش‌زدایی مدیریت‌شده» است، نه پایان قطعی اختلافات تاریخی دو همسایه قدیمی.

منابع اصلی این مقاله شامل صفحه رسمی روابط دوجانبه وزارت امور خارجه ترکیه، مدخل روابط یونان و ترکیه در ویکی‌پدیا (با ارجاع به منابع اولیه در بخش‌های تاریخی)، و گزارش‌های سازمان ملل و آژانس‌های خبری بین‌المللی است که در پایان مقاله فهرست شده‌اند.