مشاوره حقوقی ترکیه ۲۰۲۶: وکیل، وکالت‌نامه و دعوا برای ایرانیان

آخرین به‌روزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶) — مطالب این صفحه از متن رسمی قوانین ۱۱۳۶ (وکالت)، ۵۷۱۸ (حقوق بین‌الملل خصوصی)، ۶۴۵۸ (اتباع خارجی)، ۴۷۲۱ (مدنی)، ۶۱۰۰ (دادرسی مدنی)، ۶۵۰۲ (حمایت از مصرف‌کننده)، ۴۹۲ (هزینه‌های دادگستری) و ۱۵۱۲ (دفاتر اسناد رسمی) در سامانه mevzuat.gov.tr، جدول رسمی کنفرانس لاهه (به‌روزرسانی ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶)، صفحه رسمی وکالت‌نامه‌ها در پرتال Your Key Türkiye و آگهی‌های روزنامه رسمی ترکیه گرفته شده است.

مشاوره حقوقی ترکیه برای ایرانیان از یک نکته ساده شروع می‌شود: قوانین ترکیه را وکیل ثبت‌شده در ترکیه می‌خواند و نمایندگی شما در دادگاه هم فقط با اوست (به‌جز دفاع شخصی از دعوای خودتان). برای دریافت مشاوره حقوقی درباره قرارداد خرید ملک و خودرو، ازدواج، طلاق، حضانت و ارث در ترکیه می‌توانید از طریق واتس‌آپ یا تماس تلفنی مستقیم با شماره +90 543 131 96 65 با مشاوران ما در تماس باشید. در ادامه همان چیزی را می‌خوانید که پیش از هر تماس باید بدانید: وکیل چه کسی است، وکالت‌نامه چطور باید باشد، کدام دادگاه به چه دعوایی رسیدگی می‌کند، هزینه‌های رسمی دادگاه چقدر است و در ازدواج، طلاق و ارث کدام قانون اعمال می‌شود.

این صفحه فقط اطلاعات عمومی است و مشاوره حقوقی یا نظر وکالتی درباره پرونده شما نیست. هیچ نتیجه‌ای را وعده نمی‌دهیم و قوانین ترکیه ممکن است تغییر کنند؛ پیش از اقدام، متن روز قانون و وضعیت خاص خودتان را با وکیل ثبت‌شده در کانون وکلای ترکیه بررسی کنید.

خلاصه مشاوره حقوقی ترکیه ۲۰۲۶: طبق ماده ۳۵ قانون وکالت (۱۱۳۶) نمایندگی در دادگاه فقط کار وکیلی است که در کانون وکلا (Baro) ثبت شده باشد و پذیرش در کانون ماده ۳ شرط تابعیت ترکیه دارد. وکالت‌نامه ایرانی آپوستیل نمی‌شود چون ایران در جدول رسمی کنفرانس لاهه نیست؛ برای کشورهای غیرعضو سه تأیید داخل همان کشور لازم است. ازدواج و طلاق خارجی‌ها در قانون ۵۷۱۸ تابع قانون ملی مشترک زوجین است، اما ملک واقع در ترکیه در ارث تابع قانون ترکیه است. مهلت اعتراض به حکم دیپورت فقط ۷ روز است و کمک حقوقی (adli yardım) برای خارجی‌ها مشروط به متقابله است.

مشاوره حقوقی و وکیل در ترکیه چه فرقی دارند؟

در ترکیه «مشاور حقوقی» یک عنوان قانونی برای نمایندگی در دادگاه نیست. ماده ۱ قانون وکالت (قانون ۱۱۳۶) وکالت را «خدمت عمومی و حرفه آزاد» می‌نامد و ماده ۳۵ همان قانون می‌گوید ارائه نظر حقوقی در امور قانونی، طرح و دفاع از دعاوی در دادگاه و داوری، پیگیری امور قضایی و تنظیم اوراق مربوط، «فقط به وکلایی تعلق دارد که در کانون وکلا ثبت شده‌اند». بنابراین هر کس خود را مشاور معرفی کند، کار نمایندگی دادگاهی را نمی‌تواند انجام دهد.

عنوان	چه کاری می‌تواند بکند؟	مبنای رسمی
وکیل ثبت‌شده در کانون وکلای ترکیه (Avukat)	مشاوره، تنظیم دادخواست، حضور در دادگاه، دفاع و پیگیری پرونده	ماده ۳۵ قانون ۱۱۳۶
مشاور حقوقی بدون پروانه وکالت	اطلاعات عمومی و راهنمایی؛ نمایندگی در دادگاه ندارد	ماده ۳۵ قانون ۱۱۳۶
خود شخص (طرف دعوا)	هر کسی که اهلیت اقامه دعوا دارد می‌تواند اوراق دعوای خودش را تنظیم کند و شخصاً پیگیری کند	ماده ۳۵ قانون ۱۱۳۶ (بند سوم)
دفتر اسناد رسمی (Noter)	وکالت‌نامه، اخطارنامه (ihtarname)، گواهی امضا، ترجمه با شرح رسمی	مواد ۶۰، ۹۰ و ۱۰۳ قانون ۱۵۱۲

یک نکته برای شرکت‌ها: همان ماده ۳۵ می‌گوید شرکت‌های سهامی با سرمایه پنج برابر یا بیشتر از حداقل سرمایه قانونی و تعاونی‌های ساختمانی با صد عضو یا بیشتر باید وکیل قراردادی داشته باشند. اگر قصد ثبت شرکت دارید، راهنمای ثبت شرکت در ترکیه را هم ببینید.

وکیل ایرانی در ترکیه می‌تواند وکالت کند؟

پاسخ کوتاه: نه، مگر اینکه شرایط ثبت در کانون وکلای ترکیه را داشته باشد. ماده ۳ قانون ۱۱۳۶ شرط پذیرش در وکالت را چنین می‌آورد: تابعیت جمهوری ترکیه، مدرک حقوق از دانشکده‌های ترکیه یا مدرک خارجی همراه با امتحان دروس کمبود، گذراندن دوره کارآموزی، سکونت در حوزه کانونی که قرار است در آن ثبت شود و نداشتن مانع قانونی. ماده ۴ استثنا و تسهیل‌هایی برای «شهروندان ترکیه و پذیرفته‌شدگان به تابعیت ترکیه» با مدرک خارجی در نظر گرفته است؛ یعنی حتی در آن مسیر هم تابعیت ترکیه شرط است.

وضعیت وکیل	می‌تواند در دادگاه ترکیه از شما دفاع کند؟	توضیح
وکیل ایرانی ثبت‌شده فقط در ایران	خیر	برای وکالت در ترکیه به شرایط ماده ۳ و ثبت در کانون نیاز است
وکیل ایرانی که تابعیت ترکیه گرفته و در کانون ثبت شده	بله	مثل هر وکیل دیگر ثبت‌شده، با ماده ۳ و ۴
دفتر حقوقی خارجی بدون ثبت در کانون	فقط مشاوره درباره حقوق خارجی و حقوق بین‌الملل	ماده ۴۴ بند ب؛ مشروط به اصل متقابله
وکیل ترک ثبت‌شده در کانون	بله	پروانه و عضویت قابل بررسی است

پس اگر کسی در ایران یا ترکیه می‌گوید «وکیل ایرانی هستم و در دادگاه ترکیه از شما دفاع می‌کنم»، پیش از هر پرداخت، ثبت او در یکی از کانون‌های وکلای ترکیه را بررسی کنید. وکیل ایرانی در ایران ممکن است درباره حقوق ایران نظر بدهد، اما نمایندگی در دادگاه ترکیه کار وکیل ثبت‌شده در ترکیه است. فهرست کانون‌ها و بخش «Avukat Arama / Baro Levhası» (جست‌وجوی وکیل و فهرست رسمی کانون) در سایت اتحادیه کانون‌های وکلای ترکیه (TBB) قرار دارد.

وکیل خوب را چطور انتخاب کنیم و حق‌الوکاله چه قواعدی دارد؟

قانون ۱۱۳۶ درباره قرارداد و دستمزد وکیل چند قاعده روشن دارد که از دعواهای بعدی جلوگیری می‌کند:

موضوع	قاعده قانونی	مبنا
قرارداد وکالت	آزادانه تنظیم می‌شود ولی باید کار حقوقی مشخص و مبلغ یا ارزش آن را در بر بگیرد؛ توافق غیرنوشته طبق قواعد عمومی اثبات می‌شود	ماده ۱۶۳
حداقل دستمزد	توافق زیر «تعرفه حداقلی وکالت» ممکن نیست	ماده ۱۶۴
دستمزد درصدی	حداکثر ۲۵ درصد ارزش دعوا یا مبلغی که حکم می‌شود	ماده ۱۶۴
سهم از اصل مال	قرارداد نمی‌تواند شرط کند بخشی از مال یا حقوق غیرپولی موضوع دعوا عیناً به وکیل برسد	ماده ۱۶۴

تعرفه حداقلی سال جاری را اتحادیه کانون‌های وکلا تنظیم می‌کند؛ «تعرفه حداقل وکالت» که در روزنامه رسمی ۴ نوامبر ۲۰۲۵ (شماره ۳۳۰۶۷) منتشر شده، در بند ۳ ماده ۱ خود می‌گوید زیر تعرفه حداقل نمی‌توان دستمزد توافق کرد. ما در این صفحه مبلغ هیچ وکیل یا مؤسسه‌ای را اعلام نمی‌کنیم و رقم نهایی را باید خودتان با وکیل و به‌صورت مکتوب توافق کنید.

چند نشانه هشدار برای انتخاب وکیل (این‌ها توصیه عملی است، نه متن قانون):

• پیش از هر پرداخت، ثبت وکیل را در فهرست رسمی کانون بررسی کنید.
• هر وعده «برد مطمئن»، «دعوای تضمینی» یا «سند بدون مشکل در هر حالت» را بدگمانی کنید؛ هیچ وکیل قانونمندی نتیجه دادگاه را تضمین نمی‌کند.
• قرارداد وکالت را به زبانی که می‌فهمید بخوانید، با موضوع، مبلغ و مراحل کار.
• قبض یا رسید پرداخت بگیرید و اصل مدارک هویتی و سند را به کسی ندهید.
• دامنه اختیارات وکالت‌نامه را محدود و مشخص بنویسید؛ وکالت‌نامه نامحدود برای فروش یا رهن ملک نگیرید و ندهید.

وکالت‌نامه ترکیه: شکل، نوتر و وضعیت ایران در کنوانسیون آپوستیل

وکالت‌نامه (vekaletname) سند اصلی برای اینکه وکیل یا نماینده به‌جای شما کاری انجام دهد است. طبق ماده ۷۶ قانون دادرسی مدنی (۶۱۰۰) وکیل باید اصل وکالت‌نامه‌ای که نوتر تأیید یا تنظیم کرده یا نسخه مطابق اصلی که خودش تأیید کرده را به پرونده بدهد. طبق ماده ۸۹ قانون نوتری (۱۵۱۲) وکالت‌نامه‌ای که ماهیتش ایجاب می‌کند در اداره ثبت املاک (تاپو) استفاده شود باید به شکل «تنظیمی» (düzenleme) نه صرف «گواهی امضا» باشد؛ صفحه رسمی وکالت‌نامه‌های اداره تاپو هم می‌گوید وکالت‌نامه باید «düzenleme» باشد.

اگر کسی ترکی نمی‌داند، طبق ماده ۷۴ همان قانون در نوتر «مترجم قسم‌خورده» هم باید حاضر باشد. ترجمه سند خارجی در نوتر با شرح رسمی انجام می‌شود (مواد ۹۹ و ۱۰۳). اگر وکالت‌نامه در خارج از ترکیه تنظیم شده باشد، طبق مواد ۱۹۱ و ۱۹۵ همین قانون، کار نوتر در خارج را کنسول‌های ترکیه انجام می‌دهند و امضا و مهر مرجع صالح آن کشور را که طبق قوانین همان کشور عمل کرده، کنسول تأیید می‌کند.

ایران در کنوانسیون آپوستیل نیست. طبق جدول رسمی کنفرانس لاهه (به‌روزرسانی ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶؛ بررسی ما ۶ اکتبر ۲۰۲۶) ترکیه از ۲۹ سپتامبر ۱۹۸۵ عضو کنوانسیون آپوستیل است، اما نام ایران در فهرست اعضا نیامده است. نتیجه عملی: سند ایرانی آپوستیل نمی‌گیرد و باید مسیر «کشور غیرعضو» را بگذراند. این مسیر طبق صفحه رسمی وکالت‌نامه‌های Your Key Türkiye چنین است:

مرحله	کشور عضو لاهه	کشور غیرعضو مثل ایران
۱	تأیید مرجع صالح در همان کشور (نوتر، وکیل و مانند آن)	تأیید مرجع صالح در همان کشور (نوتر، وکیل و مانند آن)
۲	آپوستیل مرجع مجاز آن کشور	تأیید مرجع بالادست (صفحه تاپو نمونه‌هایی مثل وزارت کشور یا وزارت دادگستری را می‌آورد)
۳	—	تأیید کنسولگری ترکیه
نکته مهم	—	هر سه تأیید باید داخل خاک همان کشور انجام شود، مگر در استثناهای رسمی

شرط‌های شکلی همان صفحه: روی سند باید عکس باشد و مهر یا اثر مهر رسمی روی عکس باشد، سند به زبان کشور صادرکننده (یا دو زبانه) باشد و مهر یا شرح تأیید به همه صفحات مرتبط باشد. اگر ترکیه در آن کشور نمایندگی فعال نداشته باشد، صفحه تاپو تأیید نمایندگی کشور همسایه که وزارت امور خارجه ترکیه مجاز کرده باشد را هم می‌پذیرد.

این مسیر سه‌مرحله‌ای به رفت‌وآمد هم گره می‌خورد: طبق گزارش Turkish Minute در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ ترکیش‌ایرلاینز، آجت و پگاسوس پروازهای ایران را از سامانه رزرو خود حذف کرده‌اند؛ ما درباره از سرگیری پروازها هیچ وعده‌ای نمی‌دهیم. فعال بودن خدمات کنسولی ترکیه در ایران را همان روز از صفحه سفارت ترکیه در تهران (که کنسولگری‌های مشهد، ارومیه و تبریز را هم فهرست می‌کند) بپرسید و اگر مسیر کنسولی بسته بود، پیش از امضای هر وکالت‌نامه با وکیل ترکیه‌ای تکلیف مدارک را روشن کنید. جزئیات خرید ملک با وکالت‌نامه در راهنمای خرید ملک در ترکیه آمده است.

دادگاه ترکیه برای چه دعوایی چه مرجعی است؟

یکی از اشتباهات رایج، دادخواست به مرجع نادرست است. جدول زیر مرجع‌های اصلی را از متن قوانین رسمی خلاصه می‌کند:

نوع موضوع	مرجع	مبنا
طلاق، حضانت، نفقه و امور خانواده	دادگاه خانواده (Aile Mahkemesi)	ماده ۴ قانون ۴۷۸۷
دعوا از قرارداد اجاره (از جمله مطالبات اجاره)	دادگاه صلح حقوق (Sulh Hukuk)	ماده ۴ قانون ۶۱۰۰
تقسیم مال مشاع و رفع شراکت	دادگاه صلح حقوق	ماده ۴ قانون ۶۱۰۰
سایر دعاوی اموال و اشخاص	دادگاه عمومی حقوق (Asliye Hukuk)	ماده ۲ قانون ۶۱۰۰
خرید کالا یا خدمات توسط مصرف‌کننده	هیأت داوری مصرف‌کننده (زیر ۱۸۶٬۰۰۰ لیر در ۲۰۲۶)؛ بالاتر از آن دادگاه مصرف‌کننده	مواد ۶۸ و ۷۳ قانون ۶۵۰۲
مطالبات و تازمینات کار و بازگشت به کار	دادگاه کار؛ ابتدا میانجی‌گری الزامی	ماده ۳ قانون ۷۰۳۶
اعتراض به حکم اخراج (دیپورت)	دادگاه اداری (İdare Mahkemesi)	مواد ۵۳ و ۱۰۱ قانون ۶۴۵۸
دعاوی ارث	دادگاه آخرین محل سکونت متوفی در ترکیه؛ در نبود آن محل اموال	ماده ۴۳ قانون ۵۷۱۸

سقف ۱۸۶٬۰۰۰ لیر برای هیأت داوری مصرف‌کننده در سال ۲۰۲۶ از تبلیغ وزارت بازرگانی در روزنامه رسمی ۲۳ دسامبر ۲۰۲۵ (شماره ۳۳۱۱۶) است که رقم ماده ۶۸ قانون ۶۵۰۲ را با نرخ تجدید ارزیابی ۲۵٫۴۹ درصد به‌روز کرده است. در دعاوی مصرف‌کننده و کار، «میانجی‌گری پیش از دعوا» شرط طرح دعواست: ماده ۷۳/الف قانون ۶۵۰۲ و ماده ۳ قانون ۷۰۳۶ می‌گویند بدون مراجعه به میانجی، دعوا از نظر شکلی رد می‌شود.

دعوا و کارهای اداری در ترکیه فقط یک دادگاه ندارد. برای مسائل اقامتی مثل رد درخواست یا ممنوعیت ورود، راهنمای اقامت ترکیه و دیپورت از ترکیه را ببینید و در هر حال مهلت‌ها را جدی بگیرید.

دعوا در ترکیه برای خارجی‌ها: ترجمه، تضمین و هزینه‌های رسمی ۲۰۲۶

ترجمه. طبق ماده ۲۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری (۵۲۷۱) اگر متهم یا بزه‌دیده به‌اندازه کافی ترکی نداند، دادگاه مترجم منصوب می‌کند و نکات اساسی ادعا و دفاع ترجمه می‌شود. در دعاوی حقوقی نیز طبق ماده ۲۶۳ قانون ۶۱۰۰ شاهدی که ترکی نمی‌داند با مترجم شنیده می‌شود.

تضمین (teminat). ماده ۴۸ قانون ۵۷۱۸ می‌گوید خارجی‌ای که در دادگاه ترکیه دعوا می‌کند یا اجرا می‌خواهد، باید تضمینی که دادگاه تعیین می‌کند برای هزینه‌ها و خسارت طرف مقابل بسپارد؛ دادگاه بر اساس اصل متقابله می‌تواند از آن معاف کند. در عمل این یعنی بودجه‌ریزی دعوا باید تضمین احتمالی را هم در نظر بگیرد.

هزینه‌های رسمی. طبق جدول ضمیمه قانون ۴۹۲ (متن روزآمد mevzuat.gov.tr با مبالغ ۲۰۲۶ بر اساس تبلیغ ۹۸ وزارت خزانه و دارایی که در روزنامه رسمی ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد) ارقام اصلی چنین است. ستون دلاری با نرخ فروش رسمی بانک مرکزی ترکیه در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، یعنی ۴۸٫۸۲۰۱ لیر برای هر دلار، فقط برای تخمین حساب شده و تبدیل دلاری مبلغ دقیق دادگاه نیست:

هزینه	مبلغ ۲۰۲۶ (لیر)	تقریباً به دلار	توضیح
هزینه شروع دعوا در دادگاه عمومی حقوق (başvurma harcı)	۷۳۲٫۰۰	۱۵٫۰۰	در دادگاه صلح ۳۳۵٫۲۰ لیر
هزینه شروع در دادگاه صلح	۳۳۵٫۲۰	۶٫۸۷	همان جدول ضمیمه قانون ۴۹۲
هزینه ثابت حکم (maktu karar ve ilam harcı)	۷۳۲٫۰۰	۱۵٫۰۰	برای دعاوی خارج از بند «مبلغ معین»، و حکم رد دعوا
حکم تأمین دلیل، توقیف احتیاطی یا دستور موقت (karar harcı)	۱٬۲۰۶٫۰۰	۲۴٫۷۰	طبق جدول ضمیمه
هزینه نسبی حکم برای دعوای با مبلغ معین	binde 68٫۳۱ (۶٫۸۳۱ درصد) مبلغ محکوم‌به	—	یک‌چهارم آن هنگام طرح دعوا پیش‌پرداخت می‌شود؛ ماده ۲۸
هزینه نسبی حکم برای نفقه	binde 11٫۳۸ (۱٫۱۳۸ درصد) نفقه یک سال	—	بند «نفقه» در جدول

دستمزد وکیل، هزینه کارشناس، مترجم و ابلاغ جدا از این ارقام است. در دعاوی مصرف‌کننده، طبق ماده ۷۳ قانون ۶۵۰۲، دعاوی که مصرف‌کنندگان در دادگاه مصرف‌کننده اقامه می‌کنند از هزینه‌های قانون ۴۹۲ معاف است.

کمک حقوقی رایگان (adli yardım) و دفاع کیفری برای خارجی‌ها

اگر پرداخت هزینه‌های دعوا شما و خانواده‌تان را به‌سختی بیندازد، قانون راهی پیش‌بینی کرده است.

موضوع	قاعده	مبنا
شرط کلی	ناتوانی در پرداخت بخشی یا همه هزینه‌های دعوا بدون آنکه معیشت شما و خانواده‌تان به‌شدت مختل شود؛ ادعا نباید آشکارا بی‌پایه باشد	ماده ۳۳۴ قانون ۶۱۰۰
خارجی‌ها	استفاده از کمک حقوقی علاوه بر آن به شرط متقابله است	ماده ۳۳۴ بند ۳
آنچه می‌دهد	معافیت موقت از هزینه‌ها و تضمین، پرداخت پیش‌پرداخت‌ها از سوی دولت و در صورت نیاز تعیین وکیل با پرداخت بعدی دستمزد	ماده ۳۳۵
محل درخواست	از همان دادگاهی که دعوا در آن رسیدگی می‌شود؛ با خلاصه ادعا، ادله و اسناد وضعیت مالی	ماده ۳۳۶
رد درخواست	ظرف دو هفته از ابلاغ می‌توان اعتراض کرد؛ تصمیم مرجع اعتراض قطعی است	ماده ۳۳۷
اداره کمک حقوقی کانون	دفتر کمک حقوقی کانون وکلا؛ در صورت رد، شخص می‌تواند به رئیس کانون مراجعه کند و تصمیم او قطعی است	مواد ۱۷۶ تا ۱۷۹ قانون ۱۱۳۶

در پرونده کیفری، ماده ۱۵۰ قانون ۵۲۷۱ می‌گوید از مظنون یا متهم خواسته می‌شود وکیل انتخاب کند؛ اگر نتواند، در صورت درخواست او برایش وکیل تعیین می‌شود. اگر متهم کودک، ناتوان از دفاع از خود یا کر و لال باشد، بدون درخواست او وکیل تعیین می‌شود؛ همین حکم برای جرم‌هایی که حداقل مجازات آن‌ها بیش از پنج سال حبس است هم اجرا می‌شود. صفحه کمیسیون کمک حقوقی اتحادیه کانون‌های وکلای ترکیه از زیرمجموعه‌های سایت TBB است.

ازدواج، طلاق و حضانت در ترکیه: کدام قانون اعمال می‌شود؟

وقتی زوج ایرانی یا ایرانی–ترک در ترکیه زندگی می‌کنند، پرسش اول «قانون کدام کشور؟» است. پاسخ را قانون ۵۷۱۸ (MÖHUK) می‌دهد. جدول زیر مواد اصلی را کنار هم می‌گذارد:

موضوع	قانون حاکم	ماده
اهلیت و شرایط ازدواج	قانون ملی هر یک از طرفین در زمان ازدواج	۱۳ بند ۱
شکل ازدواج	قانون کشور محل انعقاد	۱۳ بند ۲
آثار عمومی ازدواج	قانون ملی مشترک؛ اگر ملیت‌ها فرق داشت قانون محل سکونت عادی مشترک؛ در غیر این صورت قانون ترکیه	۱۳ بند ۳
دلایل و آثار طلاق و جدایی	همان ترتیب	۱۴ بند ۱
نفقه پس از طلاق و حضانت	همان ترتیب	۱۴ بند ۲ و ۳
اقدامات موقت (تدابیر موقت)	قانون ترکیه	۱۴ بند ۴
اموال زوجین	انتخاب صریح یکی از قوانین (محل سکونت یا ملی)؛ در نبود انتخاب قانون ملی مشترک در زمان ازدواج؛ تصفیه ملک تابع محل ملک	۱۵
هر حکم خارجی که آشکارا خلاف نظم عمومی ترکیه باشد	اعمال نمی‌شود	۵

یعنی دو ایرانی که در ترکیه می‌خواهند طلاق بگیرند، طبق ظاهر ماده ۱۴ ممکن است قانون ملی مشترک آن‌ها (ایران) مبنای دلایل طلاق و نفقه باشد؛ اما مواد ۲ و ۵ همان قانون می‌گویند قاضی قانون خارجی را خودش اعمال می‌کند و حکم خارجی که با نظم عمومی ترکیه روشن در تضاد باشد اجرا نمی‌شود. اگر یکی از زوجین علاوه بر ایرانی بودن تابعیت ترکیه هم داشته باشد، ماده ۴ می‌گوید قانون ترکیه اعمال می‌شود. این‌ها قاعده‌های کلی‌اند؛ پیامد در هر پرونده را فقط وکیل با بررسی مدارک می‌تواند بگوید.

بخش‌هایی از قانون مدنی ترکیه (۴۷۲۱) که در پرونده‌های خانواده بیشتر دیده می‌شود:

• انواع طلاق: زنا (ماده ۱۶۱)، سوءقصد به جان یا رفتار بسیار بد یا تحقیرآمیز (۱۶۲)، ارتکاب جرم تحقیرکننده و زندگی بی‌حیثیت (۱۶۳)، ترک خانه (۱۶۴)، بیماری روانی (۱۶۵) و «از هم‌پاشیدگی بنیاد زندگی مشترک» (۱۶۶).
• طلاق توافقی: طبق ماده ۱۶۶ اگر ازدواج دست‌کم یک سال دوام آورده باشد و زوجین با هم درخواست دهند یا یکی دعوای دیگری را بپذیرد، زندگی مشترک از هم‌پاشیده شمرده می‌شود؛ ولی قاضی باید خودش طرفین را بشنود و توافق مالی و وضعیت فرزندان را مناسب بداند و می‌تواند تغییراتی پیشنهاد کند.
• نفقه و غرامت: ماده ۱۷۴ غرامت مالی و معنوی را برای طرف بی‌گناه یا کم‌گناه‌تر و ماده ۱۷۵ نفقه «یوکسولوک» (نیازمندی ناشی از طلاق) را برای کسی که بر اثر طلاق فقیر می‌شود مطرح می‌کند، مشروط به اینکه گناه او سنگین‌تر نباشد.
• حضانت (velayet): ماده ۳۳۶ می‌گوید در طلاق، حضانت به طرفی که فرزند به او سپرده شده می‌رسد و ماده ۱۸۲ دادگاه را موظف می‌کند حقوق پدر و مادر و رابطه شخصی با فرزند را با تکیه بر مصلحت کودک تعیین کند.

ما درباره هیچ‌کدام از این موارد نتیجه وعده نمی‌دهیم؛ حکم نهایی را قاضی با توجه به شرایط پرونده می‌دهد. برای نوشتن شرایط و مدارک ازدواج در ترکیه و ثبت در کنسولگری ایران، راهنمای ازدواج ایرانیان در ترکیه و صفحه کنسولگری ایران در استانبول را ببینید.

حکم خارجی (مثلاً طلاق ایران) در ترکیه. برای اینکه حکم دادگاه خارجی در ترکیه اثر کند، مواد ۵۰ تا ۵۸ قانون ۵۷۱۸ مسیر «تنفیذ» (tenfiz) و «تانیما» (tanıma) را پیش‌بینی کرده‌اند. ماده ۵۴ برای تنفیذ شرط‌هایی دارد، از جمله وجود متقابله، نبود تعارض آشکار با نظم عمومی و احضار قانونی طرف مقابل؛ ماده ۵۸ می‌گوید در «شناسایی» (برای کسب اثر دلیل قطعی یا حکم قطعی) شرط متقابله بند الف ماده ۵۴ اعمال نمی‌شود. ماده ۴ قانون ۴۷۸۷ هم شناسایی و تنفیذ حکم‌های خارجی خانواده را جزو وظایف دادگاه خانواده می‌شمارد (متن آن هنوز به قانون قدیمی ۲۶۷۵ ارجاع می‌دهد). این مسیر فنی است و باید با مترجم رسمی و وکیل ترکیه‌ای انجام شود.

ارث و وصیت برای خارجی‌ها در ترکیه

ماده ۲۰ قانون ۵۷۱۸ می‌گوید ارث تابع قانون ملی متوفی است، اما درباره ملک غیرمنقول واقع در ترکیه قانون ترکیه اعمال می‌شود. بند ۲ همان ماده دلایل گشایش ارث، کسب و تقسیم را تابع قانون کشور محل ترکه می‌داند و بند ۴ شکل وصیت را تابع ماده ۷ (شکل مطابق قانون محل تنظیم یا قانون ذی‌صلاح) و قانون ملی متوفی می‌کند. پس اگر ایرانی‌ای در ترکیه ملک دارد، در تقسیم همان ملک قواعد قانون مدنی ترکیه بر آن حاکم است. برای خود ملک، تاپو و گواهی انحصار وراثت به راهنمای خرید ملک در ترکیه و انواع سند ملکی مراجعه کنید.

سهم‌های قانونی طبق قانون مدنی ترکیه، وقتی قانون ترکیه اعمال شود:

وارث	قاعده	مبنا
فرزندان (طبقه اول)	به‌طور مساوی ارث می‌برند؛ جای فرزند فوت‌شده را فرزندان او می‌گیرند	ماده ۴۹۵
پدر و مادر (اگر فرزندی نباشد)	به‌طور مساوی	ماده ۴۹۶
همسر همراه فرزندان	یک‌چهارم ترکه	ماده ۴۹۹ بند ۱
همسر همراه پدر و مادر	نصف ترکه	ماده ۴۹۹ بند ۲
همسر همراه اجداد	سه‌چهارم ترکه؛ اگر هیچ‌کدام نباشند کل ترکه	ماده ۴۹۹
سهم الزامی (saklı pay) فرزندان	نصف سهم قانونی	ماده ۵۰۶
سهم الزامی هر یک از پدر و مادر	یک‌چهارم سهم قانونی	ماده ۵۰۶
سهم الزامی همسر	کل سهم قانونی همراه فرزند یا پدر و مادر؛ در سایر حالت‌ها سه‌چهارم	ماده ۵۰۶

گواهی وراثت (mirasçılık belgesi): ماده ۵۹۸ قانون مدنی می‌گوید آن را دادگاه صلح یا نوتر می‌دهد، اما ماده ۷۱/ب قانون ۱۵۱۲ می‌گوید اگر درخواست‌کننده خارجی باشد، نوتر نمی‌تواند این گواهی را بدهد. پس خارجی‌ها معمولاً باید این گواهی را از راه دادگاه بگیرند. دعوای ارث هم طبق ماده ۴۳ قانون ۵۷۱۸ در دادگاه آخرین محل سکونت متوفی در ترکیه یا، اگر چنین محلی نباشد، محل اموال طرح می‌شود. قواعد «قانون اعمال‌شونده» و «دادگاه صالح» را با هم اشتباه نگیرید؛ بحث زمان، مهلت و پیامد مالی را فقط وکیل با اسناد روشن می‌کند.

قرارداد، ملک، خودرو و کارهای رایج؛ چه چیزی را حتماً بررسی کنیم؟

ماده ۲۴ قانون ۵۷۱۸ در قراردادها «انتخاب قانون» را آزاد می‌گذارد و اگر انتخابی نشده باشد قانون نزدیک‌ترین ارتباط را اعمال می‌کند؛ اما ماده ۲۵ می‌گوید قرارداد مربوط به ملک تابع قانون کشوری است که ملک در آن قرار دارد و ماده ۲۱ بند ۴ شکل اقدام حقوقی درباره ملک را هم تابع قانون محل ملک می‌داند. در قرارداد مصرف‌کننده، ماده ۲۶ حداقل حمایت قانون محل سکونت عادی مصرف‌کننده را حفظ می‌کند. جدول زیر کارهای رایج و راهنمای مرتبط را نشان می‌دهد:

موضوع	نکته حقوقی	راهنمای مرتبط
خرید ملک	قرارداد ملک تابع قانون ترکیه است؛ سند رسمی تاپو مالکیت را ثابت می‌کند	خرید ملک در ترکیه
مراحل خرید	شماره مالیاتی، حساب بانکی، تبدیل ارز و امضا با مترجم رسمی	مراحل خرید ملک
هزینه سند	مالیات انتقال و هزینه‌های جانبی	هزینه سند خانه
بیمه زلزله	بیمه اجباری داسک؛ بررسی تازه‌ترین قاعده انتقال به خریدار	داسک ترکیه
اجاره و اقامت	قرارداد اجاره و مدارک اقامت	اقامت با اجاره خانه
شماره مالیاتی و حساب بانکی	مقدمه بسیاری از قراردادها	شماره مالیاتی و حساب بانکی
کار و اقامت کاری	مجوز کار و قرارداد کار	مجوز کار ترکیه
تابعیت از راه سرمایه‌گذاری	شرایط و مبالغ رسمی را از راهنمای ویژه بخوانید	پاسپورت ترکیه

یک قاعده ساده: «سند رسمی» با «قرارداد پیش‌فروش یا رسید پرداخت» فرق دارد. تا سند رسمی به نام شما ثبت نشده، مبلغ پرداختی شما در معرض ریسک است؛ توضیح کامل در راهنمای انواع سند ملکی آمده است. توصیه ما برای هر قرارداد مهم این است که متن را پیش از امضا به زبان خودتان بخوانید و با وکیل ثبت‌شده در کانون وکلا آن را بررسی کنید.

قانون اتباع خارجی ۶۴۵۸: اقامت، دیپورت و مهلت ۷ روزه

قانون اتباع خارجی و حمایت بین‌المللی (۶۴۵۸) چارچوب ورود، اقامت و اخراج است. جدول زیر مهم‌ترین قواعد دیپورت را از متن روزآمد ماده ۵۳ و ۱۰۱ جمع می‌کند:

موضوع	قاعده
مرجع صدور حکم	حکم خروج اجباری (sınır dışı) به دستور اداره کل مهاجرت یا مستقیماً توسط استانداری صادر می‌شود
ابلاغ	حکم با دلایل به خود شخص، نماینده قانونی یا وکیل او ابلاغ می‌شود و اگر وکیل ندارد باید از نتیجه، روش و مهلت اعتراض مطلع شود
مهلت اعتراض	۷ روز از ابلاغ به دادگاه اداری؛ به مرجع صادرکننده هم باید اطلاع داده شود
رسیدگی	دادگاه ظرف ۱۵ روز پس از تکمیل پرونده نتیجه می‌گیرد و رأی آن قطعی است
حین دادرسی	مگر با رضایت خود شخص، تا پایان دادرسی خارج نمی‌شود
مرجع قضایی	دادگاه اداری؛ در شهرهایی با چند دادگاه اداری، شورای قضات و دادستان‌ها (HSK) دادگاه را تعیین می‌کند (ماده ۱۰۱)

از جمله موارد مندرج در ماده ۵۴ برای خروج اجباری: تجاوز بیش از ده روز از مهلت ویزا یا معافیت ویزا، لغو اقامت، بیش از ده روز تخلف از اقامت منقضی‌شده بدون توجیه، کار بدون مجوز کار و جعل سند یا اطلاعات نادرست در ورود و اقامت. اگر حکم دیپورت به شما ابلاغ شد، تاریخ ابلاغ را ثبت و همان روز با وکیل ترکیه‌ای تماس بگیرید؛ جزئیات بیشتر در راهنمای دیپورت از ترکیه و برای روش‌های اقامت در اقامت ترکیه، هزینه اقامت، اقامت با خرید خانه، اقامت دائم و اقامت کاری آمده است.

e-Devlet، UYAP و پیگیری پرونده

دو سامانه نامش زیاد می‌آید و باید فرق آن‌ها را بدانید:

• e-Devlet: پرتال دولت الکترونیک ترکیه. طبق صفحه رسمی پست ترکیه (PTT) به خارجی‌هایی که شماره شناسایی دولت ترکیه با پیش‌شماره ۹۸ یا ۹۹ دارند، با ارائه مدرک معتبر مثل کارت اقامت یا مجوز کار (همراه با پاسپورت در برخی موارد) رمز e-Devlet داده می‌شود.
• UYAP: سامانه ملی اطلاعات قضایی. طبق پرسش‌های متداول رسمی UYAP Vatandaş Portal این پورتال برای افرادی است که شماره شهروندی ترکیه دارند؛ ورود با رمز e-Devlet فقط مشاهده پرونده را ممکن می‌کند و ثبت دادخواست یا ارسال سند به امضای الکترونیک نیاز دارد. درباره دسترسی خارجی‌ها به این پورتال صفحه رسمی چیزی نگفته است؛ پس پیگیری پرونده را معمولاً وکیلتان انجام می‌دهد.

منابع رسمی این راهنما

متن قوانین از سامانه رسمی mevzuat.gov.tr خوانده شده است (نسخه روزآمد در ۶ اکتبر ۲۰۲۶). برای بررسی هر ماده می‌توانید متن را همان‌جا ببینید:

• قانون وکالت شماره ۱۱۳۶: مواد ۱، ۳، ۴، ۳۵، ۴۴، ۱۶۳ و ۱۶۴ و ۱۷۶ تا ۱۷۹
• قانون حقوق بین‌الملل خصوصی ۵۷۱۸: مواد ۲، ۴، ۵، ۱۳ تا ۱۵، ۲۰، ۲۴ تا ۲۶، ۴۳، ۴۸ و ۵۰ تا ۵۸
• قانون اتباع خارجی و حمایت بین‌المللی ۶۴۵۸: مواد ۵۳، ۵۴ و ۱۰۱
• قانون مدنی ۴۷۲۱: مواد ۱۶۱ تا ۱۶۶، ۱۷۴، ۱۷۵، ۱۸۲، ۳۳۶، ۴۹۵ تا ۴۹۹، ۵۰۶ و ۵۹۸
• قانون دادرسی مدنی ۶۱۰۰: مواد ۲، ۴، ۷۶، ۲۶۳ و ۳۳۴ تا ۳۳۷
• قانون دفاتر اسناد رسمی ۱۵۱۲: مواد ۶۰، ۷۴، ۸۹، ۹۹، ۱۰۳، ۱۹۱ و ۱۹۵
• قانون هزینه‌های دادگستری ۴۹۲، قانون حمایت از مصرف‌کننده ۶۵۰۲، قانون آیین دادرسی کیفری ۵۲۷۱، قانون دادگاه‌های خانواده ۴۷۸۷ و قانون میانجی‌گری در دعاوی کار ۷۰۳۶

چه زمانی و چگونه با مشاوران ما تماس بگیریم؟

اگر پرسش شما درباره قرارداد خرید ملک یا خودرو، ازدواج، طلاق، حضانت، ارث یا امور اقامتی است، می‌توانید با مشاوران ما از طریق واتس‌آپ یا تماس تلفنی مستقیم با شماره +90 543 131 96 65 در تماس باشید. پیش از تماس این موارد را آماده کنید تا گفت‌وگو سریع‌تر شود:

1. موضوع را در دو یا سه جمله بنویسید و تاریخ‌های مهم (ابلاغ، قرارداد، مهلت) را کنارش بگذارید.
2. تصویر مدارک مرتبط مثل قرارداد، وکالت‌نامه، حکم، ابلاغیه یا کارت اقامت را نگه دارید.
3. بنویسید چه کسی طرف دیگر ماجراست و ملیت او چیست.
4. مشخص کنید در ترکیه هستید یا در ایران و آیا مسیر کنسولی در دسترس است.
5. اگر مهلت قانونی دارید (مثل ۷ روز اعتراض به دیپورت)، همان ابتدا بگویید.

یادآوری پایانی: این صفحه اطلاعات عمومی و مشاوره حقوقی تخصصی نیست و هیچ نتیجه یا زمانی را وعده نمی‌دهد. نمایندگی در دادگاه ترکیه فقط با وکیل ثبت‌شده در کانون وکلای ترکیه ممکن است.