آخرین به‌روزرسانی: ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶) — ارقام این مقاله بر اساس گزارش‌های شورای بین‌المللی آجیل و میوه خشک (INC)، اتحادیه صادرکنندگان فندق قره‌دنیز (Karadeniz İhracatçı Birlikleri)، اداره آمار ترکیه (TÜİK) و گزارش‌های دیلی صباح، هوریت دیلی نیوز، ایست‌فروت و صدای آمریکا درباره فصل زراعی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ گردآوری و به‌روزرسانی شده است.
ترکیه تولیدکننده فندق جهان است؛ کشوری که طبق آمار شورای بین‌المللی آجیل و میوه خشک (INC) در میانگین ده فصل زراعی اخیر حدود ۶۶ درصد از فندق جهان را تولید کرده و در برخی منابع و سال‌های پرمحصول این رقم تا ۷۰ تا ۷۵ درصد هم گزارش شده است. عنوان معروف «ترکیه، تولیدکننده ۷۰ درصد فندق جهان» که سال‌ها در رسانه‌ها و از جمله در نسخه قدیمی همین مقاله (سال ۲۰۲۰) تکرار می‌شد، هنوز بهطور کلی درست است اما رقم دقیق هر سال با آبوهوا، سرمازدگی و آفات نوسان زیادی دارد؛ به‌طوری‌که در فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶ یک سرمازدگی شدید بهاره محصول ترکیه را بهطور موقت به کمتر از نصف رساند. در این مقاله، رقم واقعی سهم ترکیه، مناطق اصلی کشت، ارقام فندق، فصل و روش برداشت، بازارهای صادراتی، اهمیت اقتصادی و چالش‌های تازه این صنعت را با ارجاع به منابع رسمی و معتبر بازبینی کرده‌ایم.
خلاصه مطلب: ترکیه بهطور میانگین ۶۶ تا ۷۰ درصد فندق جهان را تولید میکند (INC) و حدود ۷۵ درصد صادرات جهانی این محصول در دست همین کشور است. بیشتر فندق ترکیه در سواحل دریای سیاه و استانهای اوردو، گیرسون، سامسون و ترابزون کشت میشود؛ ارقام تومبول گیرسون باکیفیتترین نوع شناخته‌شده است. برداشت معمولاً از اواخر مرداد تا اوایل مهر (اوت تا سپتامبر) با کارگران فصلی مهاجر انجام میشود. سرمازدگی بهار ۲۰۲۵ محصول را به کمتر از ۴۰۰ تا ۴۵۳ هزار تن (نسبت به میانگین ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تن) کاهش داد و قیمت‌ها را بیش از ۵۰ درصد بالا برد.
ترکیه چند درصد فندق جهان را تولید میکند؟ رقم واقعی به‌جای ۷۰ درصد ثابت
رقم «۷۰ درصد» که در بیشتر مقاله‌های فارسی و از جمله نسخه قدیمی همین مطلب (منتشرشده در سال ۲۰۲۰ با آمار سال ۲۰۱۹) تکرار شده، یک میانگین تقریبی است، نه رقمی ثابت و همیشگی. بر اساس بررسی صنعت فندق ترکیه از شورای بین‌المللی آجیل و میوه خشک (INC)، ترکیه در میانگین ده فصل زراعی ۲۰۱۲/۱۳ تا ۲۰۲۱/۲۲ با تولید سالانه حدود ۷۱۵ هزار تن (با پوست)، ۶۶ درصد از تولید جهانی فندق را در اختیار داشته است. در مقابل، سهم ترکیه از صادرات جهانی فندق در همین بازه بهطور میانگین حدود ۷۵ درصد بوده؛ یعنی ترکیه بخش بزرگی از فندق تولیدی کشورهای دیگر (مثل ایتالیا و گرجستان) را نیز پس از فرآوری صادر میکند و به همین دلیل رقم ۷۰ تا ۷۵ درصد در گزارش‌های صادراتی رایج‌تر از رقم تولید است.
سهم واقعی سال به سال به‌شدت در نوسان است، چون بلوط فندق (Corylus avellana) در برابر سرمای دیرهنگام بهاره بسیار حساس است. جدول زیر رقم‌های گزارش‌شده در سال‌های مختلف را نشان می‌دهد:
| سال / فصل | سهم ترکیه از تولید جهانی | منبع |
|---|---|---|
| ۲۰۱۹ (آمار نسخه قدیمی این مقاله) | حدود ۷۰-۷۵٪ | اتحادیه صادرکنندگان فندق قره‌دنیز |
| میانگین ۲۰۱۲/۱۳ تا ۲۰۲۱/۲۲ | ۶۶٪ تولید / ۷۵٪ صادرات | شورای بین‌المللی آجیل و میوه خشک (INC) |
| ۲۰۲۲ | حدود ۶۴٪ | مطالعات دانشگاهی مبتنی بر آمار فائو |
| ۲۰۲۴-۲۰۲۵ (عادی) | ۶۰-۷۵٪ بسته به منبع | دیلی صباح |
| ۲۰۲۵-۲۰۲۶ (پس از سرمازدگی) | بهطور موقت کمتر از میانگین، به دلیل افت ۴۰-۵۰٪ محصول | INC / ایست‌فروت |
نتیجه: به‌جای تکرار عدد ثابت «۷۰ درصد»، دقیق‌تر است بگوییم ترکیه بهطور میانگین دوسوم تا سه‌چهارم فندق جهان را تولید میکند و در سال‌های آب‌وهوایی مساعد به ۷۰ تا ۷۵ درصد هم می‌رسد، اما این رقم هر سال ثابت نیست.
مناطق اصلی کشت فندق در ترکیه
تقریباً تمام فندق تجاری ترکیه در نوار ساحلی دریای سیاه، از استان آرتوین در شرق تا حومه استانبول (کوجائلی) در غرب، کشت میشود. طبق ویکی‌پدیای انگلیسی درباره تولید فندق در ترکیه و گزارش INC، این منطقه به دو بخش تقسیم میشود:
- منطقه قدیم (شرقی): استانهای ترابزون، گیرسون، اوردو و سامسون؛ قدیمی‌ترین و باکیفیتترین باغ‌های فندق کشور، با حدود ۷۳ درصد از کل سطح زیر کشت فندق ترکیه.
- منطقه جدید (غربی): از سینوپ تا دوزجه، ساکاریا و کوجائلی؛ باغ‌های جوان‌تر و مسطح‌تر که مکانیزاسیون برداشت در آن‌ها آسان‌تر است.
| استان | جایگاه در تولید فندق ترکیه | نکته |
|---|---|---|
| اوردو | یکی از پرتولیدترین استان‌ها؛ به‌تنهایی حدود ۲۰۰ هزار تن در سال‌های پرمحصول | بخش زیادی از فندق نوع چاکیلداک اینجا کشت میشود |
| گیرسون | خاستگاه و مرکز فندق تومبول باکیفیت | دارای نشان حمایتشده اتحادیه اروپا (PDO) برای «Giresun Tombul Fındığı» |
| سامسون | از استانهای اصلی منطقه قدیم | فرآوری و صادرات صنعتی بالا |
| ترابزون | بخشی از منطقه قدیم؛ کشت تومبول و ارقام محلی نیز در بخشی از این استان انجام میشود | یکی از دیدنی‌ترین شهرهای ترکیه برای سفر با چشم‌انداز باغ‌های فندق در ییلاق‌ها |
| سیواس، دوزجه، ساکاریا، کوجائلی | منطقه جدید و رو به رشد | مکانیزاسیون بیشتر، بهره‌وری نیروی کار بالاتر |
اگر مسیر جاده‌ای بین استانهای شرق دریای سیاه را دنبال کنید، از تونل اویت که ریزه را به ارزروم وصل میکند تا روستاهای کوهستانی نزدیک اوزون‌گل ترابزون و هامسی‌کوی، در فصل تابستان مناظر باغ‌های فندق در دامنه‌های سرسبز را می‌بینید؛ همان منطقه‌ای که در سفر زمینی به ترابزون از آن عبور می‌کنید.
ارقام (واریته‌های) فندق ترکیه؛ تومبول گیرسون چرا خاص است؟
ترکیه ۱۸ رقم ثبت‌شده فندق دارد که از نظر شکل به سه گروه گرد، نوک‌تیز (سیوری) و بادامی‌شکل تقسیم می‌شوند. مهمترین ارقام تجاری عبارت‌اند از:
| رقم | منطقه اصلی | ویژگی |
|---|---|---|
| تومبول (Tombul) | گیرسون و بخشی از ترابزون | باکیفیتترین رقم ترکیه؛ مغز گرد، پرچرب، پوست نازک و به‌راحتی جداشونده؛ تنها فندق ترکیه با نشان حمایتشده اتحادیه اروپا (PDO) |
| چاکیلداک (Çakıldak) | اوردو و منطقه غربی | پرمحصول‌ترین رقم؛ مناسب برداشت مکانیزه |
| فوشا (Foşa) | سواحل غربی دریای سیاه | مغز متوسط، مقاوم در برابر باد |
| سیوری (Sivri) | نواحی مختلف | شکل نوک‌تیز و کشیده، عمدتاً برای فرآوری صنعتی |
| پالاز (Palaz) | گیرسون و اوردو | کیفیت نزدیک به تومبول، محصول نسبتاً بالا |
طبق مشخصات ثبت‌شده اتحادیه اروپا برای فندق تومبول گیرسون و منابع علمی، مغز فندق تومبول حدود ۶۱ درصد چربی دارد، سرشار از ویتامین E (حدود ۲۴ میلی‌گرم در ۱۰۰ گرم)، پتاسیم، فسفر، کلسیم، منیزیم و سلنیوم است و منبع خوبی از فیبر و ویتامین‌های گروه B به‌شمار می‌رود. از سال ۲۰۱۲ به بعد، مؤسسه‌های تحقیقاتی ترکیه ارقام زودرس‌تری هم معرفی کرده‌اند تا ریسک سرمازدگی بهاره کاهش یابد.
فصل و روش برداشت فندق در ترکیه: سنتی در برابر مکانیزه
برداشت فندق در ترکیه معمولاً از نیمه مرداد تا اواخر شهریور (اوت تا اوایل سپتامبر میلادی) انجام میشود؛ ابتدا در باغ‌های پست و گرم‌تر و سپس در ارتفاعات بالاتر که فندق دیرتر می‌رسد.
| مرحله | زمان تقریبی | روش رایج |
|---|---|---|
| شروع برداشت در باغ‌های پایین‌دست | نیمه مرداد (اوایل اوت) | دستی و نیمه‌مکانیزه |
| اوج برداشت در منطقه قدیم (گیرسون، ترابزون، اوردو) | اواخر مرداد تا اواسط شهریور (اوت-سپتامبر) | عمدتاً دستی، به دلیل شیب تند زمین |
| برداشت در منطقه جدید (سینوپ تا کوجائلی) | همزمان یا کمی زودتر | مکانیزه با تکان‌دهنده و جمع‌کننده درختی |
| خشک‌کردن و آماده‌سازی | شهریور تا مهر (سپتامبر-اکتبر) | خشک‌کردن آفتابی سنتی یا خشک‌کن صنعتی |
در باغ‌های قدیمی و شیب‌دار شرق دریای سیاه که اغلب روی دامنه‌های تند و صخره‌ای قرار دارند، برداشت هنوز عمدتاً با دست و با کمک تور و چوب تکان‌دهنده انجام میشود، در حالی‌که در باغ‌های مسطح‌تر منطقه غربی از ماشین‌های برداشت مکانیزه استفاده میشود. طبق گزارش صدای آمریکا از منطقه برداشت فندق، کارگران فصلی معمولاً ۱۵ روز اول را در دره‌های پایین‌دست و ۱۵ روز بعد را در ارتفاعات بالاتر کار میکنند تا کل فصل برداشت حدود یک ماه طول بکشد.
بازارهای صادراتی فندق ترکیه و نقش آن در صنعت شکلات جهانی
ترکیه فندق را به بیش از ۱۰۰ کشور جهان صادر میکند. طبق آمار شورای بین‌المللی آجیل و میوه خشک، اتحادیه اروپا بزرگترین بازار صادراتی فندق ترکیه است و بهطور میانگین بیش از ۲۳۱ هزار تن در سال از این کشور وارد میکند؛ آلمان (حدود ۳۲٪ از تقاضای اروپا)، ایتالیا (حدود ۲۸٪) و فرانسه (حدود ۱۰٪) بزرگترین خریداران اروپایی هستند. طبق گزارش هوریت دیلی نیوز از صادرات فندق در سال ۲۰۲۶، ترکیه اخیراً بازارهای تازه‌ای مانند اتیوپی، سودان، ماداگاسکار، زامبیا و اریتره را نیز به فهرست مشتریان خود اضافه کرده است.
| مقصد صادراتی | جایگاه | نکته |
|---|---|---|
| آلمان | بزرگترین خریدار اروپایی | حدود ۳۲٪ از واردات فندق اتحادیه اروپا |
| ایتالیا | دومین خریدار اروپایی | میزبان صنعت بزرگ شکلات و شیرینی؛ حدود ۲۸٪ از واردات اروپا |
| فرانسه | سومین خریدار اروپایی | حدود ۱۰٪ از واردات اروپا |
| چین و شرق آسیا | بازار رو به رشد | واردات منطقه‌ای آسیا حدود ۱۸ هزار و ۷۰۰ تن در سال، عمدتاً چین |
| بازارهای نوظهور آفریقایی | رو به گسترش | اتیوپی، سودان، ماداگاسکار، زامبیا، اریتره |
فندق ترکیه یکی از مواد اولیه کلیدی صنعت شکلات و شیرینی‌سازی جهان است؛ از پرالین و شکلات ترافل گرفته تا کرم‌های فندقی-کاکائویی مانند نوتلا. طبق گزارش دیلی صباح، غول شکلاتسازی ایتالیایی فررو (Ferrero) که تخمین زده میشود حدود یک‌سوم فندق مصرفی جهان را خریداری میکند، بخش مهمی از فندق موردنیاز خود را از ترکیه (در کنار ایتالیا، شیلی و آمریکا) تأمین میکند و به همین دلیل نوسان قیمت و محصول در ترکیه مستقیماً روی بازار جهانی شکلات اثر می‌گذارد. لازم به یادآوری است که تنوع‌بخشی فررو به چند کشور به این معناست که این شرکت وابستگی کامل به فندق ترکیه ندارد، هرچند ترکیه همچنان بزرگترین تأمین‌کننده آن است.
اهمیت اقتصادی فندق برای ترکیه: اشتغال و درآمد ارزی
فندق یکی از منابع اصلی اشتغال روستایی شرق دریای سیاه است. بر اساس گزارش‌های صنعتی و دانشگاهی (از جمله ویکی‌پدیای انگلیسی)، حدود ۴۰۰ هزار خانوار در منطقه شرق دریای سیاه باغ فندق دارند و میانگین مساحت هر باغ حدود ۳ هکتار است؛ برخی برآوردهای صنعتی جمعیت وابسته مستقیم و غیرمستقیم به این صنعت (کشاورزان، کارگران فصلی، کارخانه‌های فرآوری، حمل‌ونقل و صادرات) را تا چند میلیون نفر تخمین می‌زنند. نیروی کار حدود نیمی از هزینه تولید فندق را تشکیل می‌دهد و برداشت گران‌ترین بخش این هزینه است.
| شاخص اقتصادی | رقم تقریبی | دوره / منبع |
|---|---|---|
| صادرات فندق، ژانویه تا مه ۲۰۲۵ | ۱۲۵٬۲۰۳ تن به ارزش ۱٫۰۳ میلیارد دلار | هوریت دیلی نیوز |
| صادرات فندق، ژانویه تا مه ۲۰۲۶ | ۸۶٬۹۳۰ تن به ارزش حدود ۱٫۲ میلیارد دلار | هوریت دیلی نیوز |
| میانگین تولید سالانه (با پوست)، ۲۰۱۲/۱۳ تا ۲۰۲۱/۲۲ | حدود ۷۱۵ هزار تن | INC |
| برآورد تولید فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶ (پس از سرمازدگی) | حدود ۴۰۰ تا ۴۵۳ هزار تن | INC / دیلی صباح / ایست‌فروت |
| زیان سالانه ناشی از آفات فندق | حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار | برآوردهای صنعتی/دانشگاهی |
با وجود کاهش تناژ صادراتی در سال ۲۰۲۶ نسبت به ۲۰۲۵ (۸۶٬۹۳۰ تن در برابر ۱۲۵٬۲۰۳ تن)، ارزش دلاری صادرات به دلیل جهش شدید قیمت جهانی فندق افزایش یافته است؛ نشانه‌ای روشن از تأثیر کمبود عرضه بر درآمد ارزی ترکیه. برای مقایسه با سایر اقلام غذایی و تأثیر تورم بر سبد خرید در ترکیه، به صفحه قیمت اقلام غذایی در ترکیه و دسته اقتصاد ترکیه مراجعه کنید. کسانی که قصد فعالیت تجاری یا صادراتی در این حوزه را دارند نیز می‌توانند مراحل ثبت شرکت در ترکیه و خدمات بار و کارگو ترکیه را بررسی کنند.
چالش‌های تازه صنعت فندق ترکیه (۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶): سرمازدگی، نوسان قیمت و نیروی کار فصلی
سرمازدگی بهار ۲۰۲۵ و افت شدید محصول
در فروردین ۲۰۲۵ (آوریل)، یک سرمای دیرهنگام و شدید بهاره بخش بزرگی از باغ‌های فندق سواحل دریای سیاه را در زمان گلدهی درختان از بین برد. وزیر کشاورزی ترکیه این رویداد را یکی از بدترین سرمازدگی‌های کشاورزی تاریخ کشور توصیف کرد. طبق گزارش دیلی صباح، اداره آمار ترکیه برای سال ۲۰۲۵ افت ۲۴٫۴ درصدی تولید میوه، نوشیدنی و ادویه را نسبت به سال قبل پیش‌بینی کرد و تولید فندق از میانگین ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تن به کمتر از ۴۰۰ هزار تن (و طبق برآورد INC حدود ۴۵۳ هزار تن) سقوط کرد.
جهش قیمت فندق
دولت ترکیه برای جبران بخشی از زیان کشاورزان، قیمت خرید تضمینی فندق فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶ را برای کیفیت گیرسون ۲۰۰ لیر (حدود ۴٫۹۳ دلار در زمان اعلام) و برای کیفیت لوانت ۱۹۵ لیر (حدود ۴٫۸۱ دلار) به ازای هر کیلوگرم اعلام کرد؛ رشدی حدود ۵۰ تا ۵۱٫۵ درصدی نسبت به فصل قبل. به نرخ رسمی بانک مرکزی ترکیه در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ (هر دلار آمریکا ۴۸٫۸۲۰۱ لیر)، همین ۲۰۰ لیر امروز معادل حدود ۴٫۱۰ دلار است که نشان می‌دهد لیر در این فاصله باز هم نسبت به دلار ارزان‌تر شده است. طبق گزارش دیلی صباح، هر تن فندق ترکیه در بازار جهانی به حدود ۹٬۴۰۰ یورو (نزدیک به ۱۰٬۹۰۰ دلار) رسید که نسبت به ابتدای همان سال حدود ۳۴ درصد رشد نشان می‌داد.
| شاخص قیمت | فصل ۲۰۲۴-۲۰۲۵ | فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶ | تغییر |
|---|---|---|---|
| قیمت خرید تضمینی، کیفیت گیرسون (هر کیلوگرم) | حدود ۱۳۲ لیر | ۲۰۰ لیر (~۴٫۹۳ دلار) | +۵۱٫۵٪ |
| قیمت خرید تضمینی، کیفیت لوانت (هر کیلوگرم) | حدود ۱۳۰ لیر | ۱۹۵ لیر (~۴٫۸۱ دلار) | +۵۰٪ |
| قیمت هر تن در بازار جهانی (یورو) | پایین‌تر | حدود ۹٬۴۰۰ یورو | +۳۴٪ از ابتدای سال |
آب‌وهوای نامساعد ترکیه که یکی از موضوع‌های اصلی راهنمای هوای ترکیه است، از این پس یک ریسک جدی و تکرارشونده برای کشاورزی این کشور، بهویژه محصولاتی مانند فندق که به گلدهی زودهنگام بهاره حساس‌اند، به‌شمار می‌رود.
نیروی کار فصلی مهاجر
برداشت فندق ترکیه به‌شدت به نیروی کار فصلی مهاجر، عمدتاً از مناطق کردنشین جنوب‌شرق و شرق ترکیه و همچنین پناهندگان سوری، وابسته است. طبق گزارش صدای آمریکا و مطالعات میدانی منتشرشده در نشریات علمی، این کارگران اغلب هفت روز هفته و حدود ۱۱ ساعت در روز روی شیب‌های پرخطر کار میکنند و برای کل فصل برداشت حدود یکماهه، در حدود ۳۰۰ دلار دستمزد می‌گیرند. بسیاری از خانواده‌ها در چادر یا اردوگاه‌های موقت اقامت دارند که سازمان‌های ناظر بارها کیفیت پایین آن‌ها را نقد کرده‌اند؛ برخی گزارش‌ها همچنین به حضور کودکان در کنار خانواده‌های کارگر اشاره دارند، موضوعی که نهادهایی مانند رین‌فارست الاینس و وزارت کار آمریکا پروژه‌های نظارتی مشترکی برای کاهش آن با تعاونی‌های فندق ترکیه اجرا کرده‌اند. برای آشنایی با بازار کار ترکیه بهطور کلی می‌توانید فهرست سایت‌های مهم کاریابی در ترکیه را هم ببینید.
کاربرد فندق در آشپزی و شیرینی‌جات ترکیه
فندق بخش جدایی‌ناپذیر آشپزی و بهویژه شیرینی‌جات ترکیه‌ای است. رایج‌ترین کاربردهای آن عبارت‌اند از:
- صبحانه ترکی: فندق خردشده یا کرم فندقی-کاکائویی معمولاً در کنار پنیر، عسل، زیتون و نان تازه در صبحانه سنتی ترکیه سرو میشود.
- شیرینی‌های سنتی: فندق آسیاب‌شده در برخی انواع محلی باقلوای ترکیه به‌جای یا در کنار پسته به‌کار می‌رود، بهویژه در مناطق دریای سیاه.
- دسرهای شیری: برخی نسخه‌های تزئین‌شده سوتلاچ (برنج شیری ترکی) با فندق خردشده سرو میشود.
- شکلات و پرالین: روغن و مغز فندق در صنعت شکلاتسازی جهانی، از پرالین و ترافل تا کرم‌های صبحانه، ماده اولیه اصلی است.
- خشکبار و تنقلات: فندق برشته‌شده به‌تنهایی یا در مخلوط با سایر آجیل‌ها یکی از پرمصرف‌ترین تنقلات در سراسر فهرست غذاهای معروف ترکیه به‌شمار می‌رود.
از نظر ارزش غذایی، فندق منبع غنی پروتئین گیاهی و چربی‌های غیراشباع است و مقادیر قابل‌توجهی ویتامین E، ویتامین B1 و B6 دارد؛ به همین دلیل در بسیاری از رژیم‌های غذایی سالم جایگزین آجیل‌های پرچرب‌تر میشود.
نحوه انتخاب و نگهداری درست فندق باکیفیت
برای خرید فندق مرغوب، چند نکته عملی را در نظر بگیرید:
- اگر فندق را با پوست چوبی می‌خرید، مطمئن شوید پوسته سالم است و هیچ سوراخ یا شکاف (نشانه احتمالی آفت) ندارد.
- فندق مغزشده باید رنگ یکنواخت روشن داشته باشد؛ لکه‌های تیره یا بوی نامطبوع نشانه فاسدشدن روغن فندق است.
- فندق را در ظرف دربسته و خشک نگهداری کنید و از قرار دادن آن زیر نور مستقیم آفتاب خودداری کنید.
- بهترین محل نگهداری یخچال یا فریزر است؛ فندق در یخچال تا حدود ۴ ماه و در فریزر تا نزدیک یک سال کیفیت خود را حفظ میکند.
- پیش از مصرف، فندق نگهداری‌شده در یخچال یا فریزر را چند دقیقه در دمای اتاق قرار دهید تا طعم و بافت طبیعی آن برگردد.
مقایسه کوتاه فندق ترکیه و فندق ایران (گیلان)
ایران هم یکی از تولیدکنندگان سنتی فندق در منطقه اشکورات رودسر و رامسر گیلان و مازندران است، هرچند در مقیاسی بسیار کوچک‌تر از ترکیه:
| شاخص | ترکیه | ایران (گیلان و مازندران) |
|---|---|---|
| سهم از تولید جهانی | ۶۶ تا ۷۵ درصد (بسته به سال) | کمتر از ۱ درصد |
| مناطق اصلی | اوردو، گیرسون، سامسون، ترابزون | اشکورات رودسر، رحیم‌آباد، رامسر |
| جایگاه صادراتی | بزرگترین صادرکننده جهان | عمدتاً مصرف داخلی |
| رقم شاخص | تومبول (گیرسون)، دارای نشان PDO اروپا | ارقام بومی محلی، فاقد ثبت بین‌المللی |
| نقش اقتصادی | منبع اصلی درآمد ارزی و اشتغال روستایی شرق دریای سیاه | درآمد محلی محدود کشاورزان شمال کشور |
جمع‌بندی
ترکیه همچنان بدون رقیب، بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده فندق جهان است، اما تکیه‌کردن بر یک رقم ثابت مثل «۷۰ درصد» گمراه‌کننده است؛ سهم واقعی این کشور از تولید جهانی سال‌به‌سال بین حدود ۶۰ تا ۷۵ درصد در نوسان است و در سال‌های سرمازده مانند ۲۰۲۵ بهطور موقت افت میکند، در حالی‌که سهم آن از صادرات جهانی معمولاً بالاتر و پایدارتر (نزدیک به ۷۵ درصد) باقی می‌ماند. مناطق شرق دریای سیاه بهویژه گیرسون، اوردو، سامسون و ترابزون قلب این صنعت‌اند، رقم تومبول باکیفیتترین فندق کشور محسوب میشود و میلیون‌ها نفر از کشاورزان خانوادگی تا کارگران فصلی مهاجر به این محصول وابسته‌اند. سرمازدگی بهاره، نوسان شدید قیمت و شرایط سخت کار فصلی، سه چالش اصلی این صنعت در سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ بوده‌اند. این مقاله صرفاً یک مرور اطلاعاتی و اقتصادی است و هیچ ادعایی درباره تضمین رتبه یا نتیجه خاصی برای هیچ کسب‌وکاری ندارد.
منابع این مقاله
- Industry Highlight: Hazelnuts Turkey – شورای بین‌المللی آجیل و میوه خشک (INC)
- Hazelnut prices soar after frost hits major producer Türkiye – Daily Sabah
- Türkiye’s hazelnut exports reach $1.2 billion in five months – Hürriyet Daily News
- Türkiye raises hazelnut purchase price by over 50% amid looming supply shock – EastFruit
- Bitter Harvest for Kurdish Hazelnut Pickers in Turkey’s Black Sea Region – VOA News
- Hazelnut production in Turkey – Wikipedia
سوالات متداول درباره فندق ترکیه
ترکیه چند درصد فندق جهان را تولید میکند؟
بهطور میانگین ۶۶ تا ۷۰ درصد در تولید و حدود ۷۵ درصد در صادرات جهانی (بر اساس دادههای دهساله INC)؛ این رقم هر سال با آبوهوا تغییر میکند و در فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶ به دلیل سرمازدگی بهطور موقت افت کرد.
آیا رقم معروف «۷۰ درصد فندق جهان» هنوز درست است؟
بهطور تقریبی بله، اما بهعنوان یک میانگین چندساله نه یک رقم ثابت سالانه؛ سهم واقعی سال به سال بین حدود ۶۰ تا ۷۵ درصد نوسان دارد.
مهمترین مناطق کشت فندق در ترکیه کجاست؟
استانهای اوردو، گیرسون، سامسون و ترابزون در شرق دریای سیاه («منطقه قدیم») که حدود ۷۳ درصد سطح زیر کشت فندق کشور را دارند، به همراه منطقه غربی از سینوپ تا کوجائلی.
بهترین رقم فندق ترکیه کدام است؟
رقم تومبول، مخصوص استان گیرسون (و بخشی از ترابزون)، باکیفیتترین فندق ترکیه شناخته میشود و تنها فندق این کشور با نشان حمایتشده اتحادیه اروپا (PDO) است.
فصل برداشت فندق در ترکیه چه زمانی است؟
عمدتاً از نیمه مرداد تا اواخر شهریور (اوت تا اوایل سپتامبر میلادی)، ابتدا در باغ‌های پست‌تر و سپس در ارتفاعات بالاتر.
چرا قیمت فندق در سال ۲۰۲۵-۲۰۲۶ این‌قدر بالا رفت؟
یک سرمازدگی شدید بهاره در فروردین ۲۰۲۵ محصول ترکیه را از میانگین ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تن به حدود ۴۰۰ تا ۴۵۳ هزار تن رساند و دولت قیمت خرید تضمینی را حدود ۵۰ درصد افزایش داد.
چه کشورهایی بیشترین فندق ترکیه را میخرند؟
اتحادیه اروپا بزرگترین بازار است؛ آلمان (حدود ۳۲٪)، ایتالیا (حدود ۲۸٪) و فرانسه (حدود ۱۰٪) از واردات اروپا، بهعلاوه بازارهای رو به رشد در آسیا و آفریقا.
آیا فندق ترکیه در تولید نوتلا و شکلات استفاده میشود؟
بله. شرکتهای بزرگ شکلاتسازی مانند فررو ایتالیا بخش مهمی از فندق موردنیاز خود را از ترکیه تأمین میکنند، هرچند این شرکتها معمولاً از چند کشور (ترکیه، ایتالیا، شیلی، آمریکا) خرید میکنند تا وابستگی به یک منبع را کم کنند.
فندق را چگونه نگهداری کنیم تا فاسد نشود؟
در ظرف دربسته، دور از نور مستقیم آفتاب و ترجیحاً در یخچال (تا حدود ۴ ماه) یا فریزر (تا حدود یک سال) نگهداری کنید و پیش از مصرف به دمای اتاق برسانید.
چه کسانی فندق ترکیه را برداشت میکنند؟
عمدتاً کارگران فصلی مهاجر، بهویژه از مناطق کردنشین ترکیه و پناهندگان سوری، که در فصل برداشت حدود یکماهه در شرایط سخت کاری کار میکنند.
1 Comment
فندق چیه بابا ففط پسته عالیه