بور، طلای سفید ترکیه در ۲۰۲۶: سهم واقعی از ذخایر جهان

آخرین به‌روزرسانی: ۶ مهر ۱۴۰۵ (۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶) — ارقام ذخایر و تولید این گزارش بر اساس خلاصه آماری بور سازمان زمین‌شناسی آمریکا (USGS) در فوریه ۲۰۲۶ و صفحات رسمی اتی معدن ترکیه به‌روزرسانی شده است.

بور، طلای سفید ترکیه، هنوز هم مهم‌ترین ماده معدنی استراتژیک این کشور است، اما رقم دقیق سهم ترکیه از ذخایر و تولید جهانی آن با آنچه در سال‌های گذشته تکرار می‌شد فرق دارد. مقاله‌های قدیمی معمولاً یک عدد ثابت (مثلاً ۷۲ درصد ذخایر یا ۶۰ درصد تولید در سال ۲۰۱۹) را بدون تاریخ و بدون منبع تکرار می‌کنند، در حالی‌ که این ارقام هرسال تغییر می‌کنند و حتی گزارش‌های رسمی USGS گاهی آمار سال قبل خود را تا ۴۰ درصد تجدیدنظر می‌کنند. در این راهنما، با اتکا به گزارش فوریه ۲۰۲۶ USGS، صفحات رسمی اتی معدن و اظهارات وزارت انرژی ترکیه، سهم واقعی ترکیه از ذخایر و تولید بور جهان، جایگاه اتی معدن، معادن فعال، کاربردهای مستند بور و آخرین تحولات ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ در این صنعت را با ذکر منبع و تاریخ دقیق بررسی می‌کنیم.

خلاصه این مقاله: طبق گزارش رسمی USGS (فوریه ۲۰۲۶)، ذخایر بور ترکیه حدود ۹۵۰ میلیون تن است. اتی معدن، شرکت دولتی بور ترکیه، رسماً می‌گوید این رقم ۷۳ درصد ذخایر شناخته‌شده جهان را تشکیل می‌دهد (اگر فقط ذخایر گزارش‌شده کشورهای دیگر را جمع بزنیم، سهم ترکیه به حدود ۸۷ درصد هم می‌رسد، اما چون چند کشور تولیدکننده ذخایر خود را اعلام نمی‌کنند، ۷۳ درصد رقم محافظه‌کارانه‌تر و رایج‌تر است). سهم ترکیه از تولید و عرضه جهانی رقم جداگانه‌ای است و بین ۵۱ تا ۶۲ درصد گزارش شده، نه لزوماً همان عدد ذخایر. در سال ۲۰۲۴ اتی معدن با فروش ۲٫۵ میلیون تن بور، رکورد تاریخی ۱٫۳۲۲ میلیارد دلاری ثبت کرد؛ در سال ۲۰۲۵ صادرات بور ترکیه نزدیک به ۱٫۱۵ میلیارد دلار بود. در نوامبر ۲۰۲۵ آمریکا برای نخستین‌بار بور را رسماً در فهرست «مواد معدنی حیاتی» خود قرار داد.

بور (Boron) چیست و چرا اهمیت استراتژیک دارد؟

بور یا Boron عنصر شماره ۵ جدول تناوبی و یک شبه‌فلز است که تقریباً هرگز به‌صورت خالص و عنصری در طبیعت یافت نمی‌شود. آنچه در معادن ترکیه و سایر نقاط جهان استخراج می‌شود، در واقع کانی‌های بوراته (borate minerals) است؛ یعنی ترکیب بور با اکسیژن و عناصر دیگر مانند کلسیم و سدیم. طبق گزارش رسمی USGS، چهار کانی تینکال (Tincal)، کرنیت (Kernite)، کولمانیت (Colemanite) و اولکسیت (Ulexite) روی‌هم ۹۰ درصد کانی‌های بوراته مصرفی صنایع جهان را تشکیل می‌دهند و حدود ۷۰ درصد ذخایر ترکیه از نوع کولمانیت است که بیشتر در ساخت شیشه‌های نسوز کاربرد دارد.

یک نکته اصلاحی مهم نسبت به نسخه‌های قدیمی‌تر این مقاله: قیمت «هر ۱۰۰۰ گرم بور معادل ۷۲ هزار دلار» که در برخی مقاله‌های فارسی تکرار شده، دو بازار کاملاً متفاوت را با هم قاطی می‌کند. محصولات صنعتی بور (اسید بوریک، بوراکس) که ۹۹ درصد تجارت جهانی بور را تشکیل می‌دهند، طبق آمار رسمی USGS در سال ۲۰۲۵ به‌طور میانگین حدود ۵۴۰ دلار برای هر تن (نه هر کیلوگرم) معامله شده‌اند. آنچه قیمتی نزدیک به چند ده دلار در هر گرم دارد، بور فلزی فوق‌خالص (۹۹٫۹۹۹۹ درصد خلوص) است که فقط در مقادیر بسیار کم و برای نیمه‌هادی‌ها و صنایع الکترونیک تولید می‌شود و ربطی به بور صنعتی معدنی ترکیه ندارد.

کانی بوراته	فرمول رایج	کاربرد اصلی	محل عمده استخراج در ترکیه
تینکال (Tincal)	بوراکس خام	بوراکس دکاهیدرات و پنتاهیدرات	کیرکا، اسکی‌شهیر
کولمانیت (Colemanite)	بورات کلسیم	شیشه نسوز، سرامیک	امت (کوتاهیا)، بیگادیچ (بالیک‌اسیر)
اولکسیت (Ulexite)	بورات سدیم-کلسیم	شیشه، سرامیک تخصصی	بیگادیچ؛ به‌صورت جنبی در کستلک (بورسا)
کرنیت (Kernite)	بوراکس متبلور	اسید بوریک	عمدتاً در معادن ایالات متحده (کالیفرنیا)

ترکیه چند درصد از ذخایر بور جهان را دارد؟ رقم دقیق به‌جای «۷۲ درصد» تکراری

مقاله‌های قدیمی‌تر معمولاً رقم «۷۲ درصد» را بدون سال و بدون منبع برای ذخایر بور ترکیه ذکر می‌کردند. بررسی مستقیم دو منبع معتبر نشان می‌دهد واقعیت کمی پیچیده‌تر است:

• اتی معدن (منبع رسمی ترکیه): در صفحه رسمی «Boron in Turkey»، اتی معدن می‌نویسد ترکیه «۷۳ درصد ذخایر شناخته‌شده جهان» را در اختیار دارد. این عدد از سال ۲۰۱۹ تاکنون در سایت رسمی این شرکت ثابت مانده است.
• گزارش USGS (فوریه ۲۰۲۶): جدول ذخایر جهانی بور را به تفکیک کشور منتشر می‌کند، اما صراحتاً تذکر می‌دهد که «مجموع جهانی را نمی‌توان محاسبه کرد، چون همه کشورها ذخایر خود را به‌صورت یکسان گزارش نمی‌دهند».

جدول زیر ذخایر گزارش‌شده به تفکیک کشور را نشان می‌دهد (بر اساس گزارش USGS، فوریه ۲۰۲۶؛ ارقام به میلیون تن):

کشور	ذخایر بور (میلیون تن)	سهم از مجموع کشورهای گزارش‌شده
ترکیه	۹۵۰	۸۷٫۵٪
ایالات متحده آمریکا	۴۸	۴٫۴٪
روسیه	۴۰	۳٫۷٪
شیلی	۳۵	۳٫۲٪
چین	۹٫۱	۰٫۸٪
پرو	۴	۰٫۴٪
آرژانتین، بولیوی، آلمان	بدون آمار رسمی (NA)	—

اگر فقط همین هفت کشورِ گزارش‌شده در جدول USGS را جمع بزنیم، سهم ترکیه به حدود ۸۷٫۵ درصد می‌رسد. اما چون آرژانتین، بولیوی و آلمان ذخایر خود را اعلام نکرده‌اند (و مجموع جهانی واقعی احتمالاً بیشتر از جمع این هفت کشور است)، رقم رسمی و محافظه‌کارانه‌تر ۷۳ درصد اتی معدن، معیار رایج‌تر در گزارش‌های تحلیلی و رسانه‌ای (از جمله ویکی‌پدیا و Türkiye Today) است. جمع‌بندی محتاطانه: سهم واقعی ترکیه از ذخایر بور جهان جایی بین ۷۳ تا حدود ۸۸ درصد است، و در هر حالت ترکیه به‌فاصله بسیار زیاد رتبه اول جهان را دارد؛ آمریکا و روسیه در رتبه‌های بعدی با فاصله چشمگیر قرار می‌گیرند.

سهم ترکیه از تولید و عرضه جهانی بور: عددی متفاوت از ذخایر

نکته‌ای که در بسیاری از مقاله‌های قدیمی نادیده گرفته می‌شود این است که «سهم از ذخایر» و «سهم از تولید/عرضه سالانه» دو رقم کاملاً متفاوت‌اند. مقاله ۲۰۲۰ همین سایت این دو را با هم قاطی کرده و از «۶۰ درصد تولید در سال ۲۰۱۹» صحبت کرده بود. داده‌های تازه‌تر این‌طور است:

سال	تولید بور ترکیه (تن، هر شکل)	توضیح	منبع
۲۰۲۴ (گزارش اولیه، ژانویه ۲۰۲۵)	۳٬۰۰۰٬۰۰۰	برآورد اولیه USGS	USGS, MCS 2025
۲۰۲۴ (رقم بازبینی‌شده، فوریه ۲۰۲۶)	۱٬۸۰۰٬۰۰۰	با اصلاح ۴۰ درصدی رو به پایین	USGS, MCS 2026
۲۰۲۵ (برآورد)	۱٬۵۰۰٬۰۰۰	—	USGS, MCS 2026

همین جدول به‌تنهایی نشان می‌دهد چرا نباید فقط به یک رقم ثابت اکتفا کرد: USGS در فوریه ۲۰۲۶ به‌صراحت نوشت «بازبینی قابل توجهی در آمار تولید ۲۰۲۴ چین، پرو و ترکیه بر اساس گزارش‌های دولتی و شرکتی انجام شد» و رقم تولید ترکیه در سال ۲۰۲۴ را از ۳ میلیون تن به ۱٫۸ میلیون تن (کاهش ۴۰ درصدی) اصلاح کرد.

برای تولید سال ۲۰۲۵، اگر تولید گزارش‌شده سایر کشورها (آرژانتین ۱۷۰، بولیوی ۳۸۰، شیلی ۳۰۰، چین ۲۳۰، آلمان ۴۰، پرو ۲۲۰ هزار تن) را با تولید ترکیه (۱٫۵ میلیون تن) جمع بزنیم، ترکیه حدود ۵۱ درصد از این مجموع گزارش‌شده را تولید کرده است. اما آمار تولید آمریکا در گزارش USGS «برای حفظ محرمانگی اطلاعات شرکتی» اصلاً منتشر نمی‌شود (کد W)، بنابراین این ۵۱ درصد، کف واقعی سهم ترکیه است، نه سقف آن.

مقام‌های ترکیه‌ای و تحلیل‌های صنعتی رقم بالاتری برای «سهم از عرضه/تقاضای جهانی» ذکر می‌کنند:

• وزیر انرژی وقت ترکیه، فاتح دونمز، در سال ۲۰۲۲ گفته بود ترکیه «۶۲ درصد از بازار جهانی بور» را در اختیار دارد.
• گزارش بخش بور ترکیه برای سال ۲۰۲۳ سهم ترکیه از تقاضای جهانی را حدود ۶۰ درصد و سهم تولیدکنندگان آمریکایی را ۲۸ درصد اعلام کرده است.
• در سال ۲۰۱۲ (طبق ویکی‌پدیا)، اتی معدن ۴۷ درصد تولید جهانی بورات را در اختیار داشت و شرکت Rio Tinto (آمریکا) ۲۳ درصد را.

جمع‌بندی محتاطانه: سهم ترکیه از عرضه و تولید جهانی بور، بسته به روش محاسبه و سالی که در نظر بگیریم، بین ۵۱ تا ۶۲ درصد گزارش شده است؛ رقمی که همیشه پایین‌تر از سهم ۷۳ تا ۸۸ درصدی ذخایر است، چون بخش بزرگی از ذخایر ترکیه هنوز استخراج نشده و آمریکا با وجود ذخایر بسیار کمتر، هنوز یک تولیدکننده بزرگ (هرچند آمار دقیقش محرمانه است) باقی مانده. با این حال، در هر دو محاسبه ترکیه به‌روشنی و با فاصله زیاد بزرگ‌ترین تأمین‌کننده بور جهان است.

اتی معدن (Eti Maden): غول دولتی بور ترکیه

تولید، بهره‌برداری و فروش بور و فرآورده‌های آن در ترکیه طبق قانون شماره ۲۸۴۰ منحصراً در اختیار یک نهاد دولتی است: اتی معدن (Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü). این شرکت اکنون زیرمجموعه صندوق ثروت ملی ترکیه (Türkiye Varlık Fonu) است.

رویداد	سال	توضیح
تأسیس اتی‌بانک	۱۹۳۵	به دستور آتاتورک، برای صنعتی‌سازی و بهره‌برداری از منابع طبیعی ترکیه
بازسازماندهی به اتی هلدینگ	۱۹۹۸	جدایی فعالیت‌های معدنی از بخش بانکی
نام‌گذاری «اتی معدن»	ژانویه ۲۰۰۴	شکل‌گیری ساختار فعلی زیر نظر وزارت انرژی
واگذاری به صندوق ثروت ملی	دهه ۲۰۱۰-۲۰۲۰	مطابق گزارش‌های رسمی، سهام شرکت به صندوق منتقل شد

اتی معدن در سال ۲۰۲۳ با فروش ۱٫۹۲ میلیون تن بور تصفیه‌شده (۱٫۷ میلیون تن صادرات و ۹۴ هزار تن فروش داخلی)، درآمدی معادل ۲۶٫۱۷ میلیارد لیر ثبت کرد. برای مقیاس، اگر همین رقم را با نرخ رسمی امروز بانک مرکزی ترکیه (۴۸٫۸۲۰۱ لیر به ازای هر دلار، مصوب ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶) به دلار امروز تبدیل کنیم فقط حدود ۵۳۶ میلیون دلار می‌شود؛ به این نکته باید توجه کرد که نرخ ارز لیر در سال ۲۰۲۳ بسیار متفاوت از امروز بوده و این تبدیل صرفاً برای درک مقیاس عدد است، نه بازسازی رقم دلاری واقعی آن سال.

۹۷ درصد از درآمد فروش اتی معدن از صادرات و تنها ۳ درصد از بازار داخلی ترکیه تأمین می‌شود؛ نشانه روشنی از اینکه بور ترکیه عمدتاً یک صنعت صادرات‌محور است، نه یک صنعت تأمین بازار داخلی.

معادن و کارخانه‌های اصلی بور ترکیه در سال ۲۰۲۶

طبق فهرست رسمی «تأسیسات» اتی معدن، چهار مجتمع اصلی این شرکت را تشکیل می‌دهند — نه پنج یا شش مورد که در برخی مقاله‌های قدیمی آمده بود:

مجتمع	استان	نوع فعالیت	کانی اصلی
کیرکا (Kırka)	اسکی‌شهیر	استخراج معدن	تینکال
امت (Emet)	کوتاهیا	استخراج معدن	کولمانیت
بیگادیچ (Bigadiç)	بالیک‌اسیر	استخراج معدن	کولمانیت و اولکسیت
باندیرما (Bandırma)	بالیک‌اسیر	پالایش و فرآوری + بندر صادراتی	—

نکته‌ای که باید اصلاح شود: باندیرما یک معدن نیست، بلکه بزرگ‌ترین کارخانه پالایش بور ترکیه است. این مجتمع که در سال ۱۹۶۷ تکمیل شد، سنگ خام کولمانیت و تینکال را از سه معدن دیگر دریافت و به محصولات نهایی مانند اسید بوریک، بوراکس دکاهیدرات/پنتاهیدرات و اکسید بور تبدیل می‌کند؛ ظرفیت آن حدود ۴۰۰ هزار تن فرآورده بور تصفیه‌شده در سال است و سالانه بیش از ۹۰۰ هزار تن محصول از بندر اختصاصی باندیرما صادر می‌شود.

معدن کستلک در استان بورسا، که در مقاله‌های قدیمی‌تر به‌عنوان معدن پنجمِ فعال با تولید «بیش از ۱۰۰ هزار تن در سال» معرفی می‌شد، دیگر در فهرست رسمی «تأسیسات» اصلی اتی معدن قرار ندارد. طبق توضیح رسمی شرکت، اولکسیت کستلک اکنون تنها «به‌صورت جنبی و گاه‌به‌گاه» استخراج می‌شود، نه به‌صورت یک خط تولید مستقل و دائمی مانند چهار سایت اصلی.

مهم‌ترین توسعه جدید، کارخانه تولید بور گرانوله بیگادیچ است که در سپتامبر ۲۰۲۴ افتتاح شد و با ظرفیت سالانه ۳۵ هزار تن، عمدتاً کود گرانوله برای صنعت کشاورزی تولید می‌کند. همچنین از اوایل سال ۲۰۲۳ کارخانه بور کاربید باندیرما فعال شده که ماده اولیه صنایع دفاعی (مانند جلیقه‌های ضدگلوله و زره خودروهای نظامی) را تولید می‌کند.

کاربردهای بور: از شیشه و کشاورزی تا فناوری‌های پیشرفته

طبق آمار داخلی اتی معدن برای سال ۲۰۲۳، مصرف داخلی بور ترکیه به این ترتیب تقسیم می‌شود:

کاربرد	سهم از مصرف داخلی ترکیه (۲۰۲۳)
شیشه (از جمله فایبرگلاس و شیشه نسوز)	۳۴٪
سرامیک	۲۵٪
شوینده‌ها و مواد پاک‌کننده	۱۱٪
کشاورزی و کود	۹٪
چسب‌ها	۵٪
سایر (متالورژی، عایق، نساجی و…)	۱۶٪

در سطح جهانی نیز طبق USGS، بیش از سه‌چهارم مصرف بور در چهار حوزه سرامیک، شوینده‌ها، کود کشاورزی و شیشه خلاصه می‌شود، هرچند بور در بیش از ۳۰۰ کاربرد صنعتی دیگر (از عایق‌کاری و مواد ضدزنگ تا حشره‌کش‌ها) هم استفاده می‌شود.

درباره کاربردهای «پیشرفته» که در مقاله‌های تبلیغاتی گاهی بزرگ‌نمایی می‌شود، باید دقیق بود:

• کاربید بور در صنایع دفاعی و هسته‌ای: کاربید بور به دلیل سختی بالا در زره‌های نظامی و جلیقه ضدگلوله کاربرد مستند دارد؛ ایزوتوپ بور-۱۰ نیز به دلیل جذب نوترون، از دهه‌ها پیش در میله‌های کنترل راکتورهای هسته‌ای استفاده می‌شود. این یک کاربرد واقعی و تثبیت‌شده است، نه ادعای اغراق‌آمیز.
• لیتیوم از پسماند فرآوری بور: بور خودش جزء مستقیم باتری نیست، اما اتی معدن از سال ۲۰۱۹ یک طرح آزمایشی برای استخراج لیتیوم از پسماند فرآوری بور راه‌اندازی کرده و هدف آن تأمین نیمی از نیاز سالانه ترکیه به لیتیوم کربنات (حدود ۱٬۲۰۰ تن) از منابع داخلی است. مناقصه تولید لیتیوم کربنات در ژانویه ۲۰۲۳ برگزار شد. این یک پروژه مستند و در حال اجراست، هرچند هنوز در مقیاس صنعتی کامل نرسیده است.
• همجوشی هسته‌ای بور-پروتون: واکنش همجوشی p-B11 (پروتون-بور) به‌عنوان یکی از گزینه‌های همجوشی «بدون نوترون» در چند مرکز تحقیقاتی جهان (از جمله در استرالیا) بررسی می‌شود. این یک زمینه پژوهشی واقعی است، اما هنوز به مرحله تجاری یا حتی نمونه آزمایشگاهی کامل نرسیده و نباید آن را به‌عنوان یک کاربرد فعلی و قطعی بور معرفی کرد.

اهمیت اقتصادی بور برای ترکیه: صادرات، اشتغال و رکوردهای اخیر

درآمد صادراتی بور ترکیه در سال‌های اخیر نوسان قابل توجهی داشته و به‌هیچ‌وجه یک روند ساده و صعودی نبوده است:

سال	درآمد فروش/صادرات بور	تناژ	منبع
۲۰۲۱	حدود ۱ میلیارد دلار	۲٫۶۳ میلیون تن تولید	Hürriyet Daily News
۲۰۲۲	حدود ۱٫۳ میلیارد دلار (رکورد آن سال)	۲٫۶۵ میلیون تن فرآوری‌شده	Hürriyet Daily News
۲۰۲۳	حدود ۱٫۰۱ میلیارد دلار	۱٫۹۲ میلیون تن تولید؛ ۱٫۷۹ میلیون تن فروش	Türkiye Today
۲۰۲۴	۱٫۳۲۲ میلیارد دلار (رکورد تاریخی جدید، ۹۷٪ از صادرات)	۲٫۵ میلیون تن فروش	رسانه‌های معدنی ترکیه (آناتولی/Turkchem)
۲۰۲۵	نزدیک به ۱٫۱۵ میلیارد دلار (فقط صادرات)	—	تحلیل صنعتی بین‌المللی

همان‌طور که جدول نشان می‌دهد، رقم صادرات بور نه یک خط صاف صعودی، بلکه یک روند نوسانی بوده: افت در سال ۲۰۲۳ نسبت به ۲۰۲۲، جهش به رکورد جدید در ۲۰۲۴، و کاهش نسبی در ۲۰۲۵. در می ۲۰۲۶ نیز وزیر انرژی ترکیه، علپرسلان بایراقدار، از نرخ صادراتی سالانه حدود ۱٫۴ میلیارد دلار برای اتی معدن خبر داد که در صورت تثبیت، رکورد ۲۰۲۴ را کنار می‌زند.

درباره اشتغال، آخرین گزارش عمومی در دسترس (۲۰۱۷) تعداد کارکنان اتی معدن را ۸٬۳۹۸ نفر (۵٬۲۴۷ کارمند حقوق‌بگیر و ۳٬۱۵۱ کارگر) اعلام کرده بود. آمار به‌روزتری برای کل نیروی کار شرکت به‌صورت عمومی منتشر نشده، اما در تابستان ۲۰۲۵ اتی معدن از طریق ایشکور (اداره کار ترکیه) اعلام کرد ۴۶۹ کارگر دائمی جدید در چهار مدیریت عملیاتی بور — باندیرما، کیرکا، بیگادیچ و امت — استخدام خواهد کرد؛ نشانه‌ای از رشد پیوسته اشتغال در این صنعت.

بور به‌عنوان ماده معدنی حیاتی: تحولات ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ و رقابت جهانی

مهم‌ترین رویداد ژئوپلیتیکی این صنعت در سال‌های اخیر، تصمیم آمریکا برای اضافه‌کردن بور به فهرست «مواد معدنی حیاتی» (Critical Minerals List) خود بود. طبق گزارش رسمی USGS، در ۷ نوامبر ۲۰۲۵ فهرست نهایی مواد معدنی حیاتی آمریکا برای سال ۲۰۲۵ در روزنامه رسمی فدرال منتشر شد و بور، همراه با زغال‌سنگ متالورژیکی، فسفات و اورانیوم، برای نخستین‌بار به این فهرست اضافه شد. دلیل اصلی این تصمیم، وابستگی ۹۰ درصدی واردات بور آمریکا به یک‌کشور — یعنی ترکیه — بود؛ رقمی که خود USGS آن را «تک‌نقطه شکست» (single point of failure) در زنجیره تأمین توصیف کرده است.

این وابستگی، رقابتی جدی برای متنوع‌سازی منابع بور در جهان به راه انداخته است:

• در ماه مه ۲۰۲۵ یک شرکت معدنی کانادایی برای بازسازی معدن Pobrdje در صربستان (منطقه Piskanja) با یک شرکت صربستانی تفاهم‌نامه امضا کرد؛ این معدن عمدتاً کولمانیت دارد و عمر معدنی آن ۲۱ سال برآورد شده است.
• در ژوئن ۲۰۲۵ کمیسیون اروپا پروژه Jadar در صربستان (توسعه‌یافته توسط یک شرکت معدنی بزرگ لندنی) را به‌عنوان یکی از ۶۰ پروژه راهبردی قانون مواد خام حیاتی اتحادیه اروپا معرفی کرد؛ این پروژه قرار است در ظرفیت کامل، سالانه ۲۸۶ هزار تن اسید بوریک (به‌همراه لیتیوم) تولید کند.
• در نوادای آمریکا، یک شرکت معدنی استرالیایی پروژه‌ای با عمر معدنی ۹۵ سال و ظرفیت ۱۷۰ هزار تن اسید بوریک در سال (به‌عنوان محصول جانبی استخراج لیتیوم) در دست توسعه دارد، هرچند در ژوئیه ۲۰۲۵ به‌دلیل افت ۸۰ درصدی قیمت لیتیوم، آغاز ساخت آن تا مارس ۲۰۲۶ به تعویق افتاد.
• شرکت آمریکایی 5E Advanced Materials برای پروژه بور Fort Cady در کالیفرنیا در حال مذاکره با آزمایشگاه ملی لوس آلاموس برای دریافت حدود ۲۰ میلیون دلار کمک فدرال است.

با این‌ حال، هیچ‌کدام از این پروژه‌ها هنوز به مرحله تولید انبوه نرسیده‌اند و طبق ارزیابی صریح USGS، «در سطح فعلی مصرف، منابع جهانی بور برای آینده قابل‌پیش‌بینی کافی است». به‌عبارت دیگر، رقابت بر سر بور بیشتر یک اقدام احتیاطی و راهبردی کشورهای واردکننده است، نه نشانه کمبود قریب‌الوقوع؛ اما همین رقابت نشان می‌دهد چرا برخی رسانه‌های بین‌المللی به بور به‌چشم «ماده معدنی حیاتی بعدی که باید آن را زیر نظر داشت» نگاه می‌کنند.

محیط‌زیست و جوامع محلی در مناطق معدنی بور ترکیه

اتی معدن در چند سال گذشته طرحی با نام «مادن‌کاری مثل عسل» (Bal Gibi Madencilik) را در مناطق عملیاتی خود — امت، کیرکا، بیگادیچ، باندیرما، حصارجیک و بیلیک‌اووا — اجرا کرده که ترکیبی از جنگل‌کاری اطراف معادن، تولید عسل از گونه‌های بومی و گیاهان معطر، و حمایت از زنبورداران و تولیدکنندگان محلی است. مجتمع بیگادیچ همچنین دارای گواهی‌نامه‌های مدیریت کیفیت، انرژی، محیط‌زیست و ایمنی و بهداشت شغلی است.

لازم به ذکر است این اطلاعات بر اساس گزارش‌های خودِ اتی معدن منتشر شده و ارزیابی مستقل و بین‌المللی (مانند حسابرسی زیست‌محیطی شخص ثالث) برای آن در دسترس عموم نیست؛ بنابراین باید آن را به‌عنوان «ادعای رسمی شرکت»، نه یک ارزیابی بی‌طرفانه، در نظر گرفت.

جمع‌بندی: آیا بور همچنان «طلای سفید» ترکیه است؟

بله، اما با ارقام دقیق‌تر از آنچه در گذشته تکرار می‌شد. ترکیه با فاصله زیاد بزرگ‌ترین دارنده ذخایر بور جهان است (بین ۷۳ تا ۸۸ درصد بسته به روش محاسبه) و بزرگ‌ترین تأمین‌کننده بور جهان (بین ۵۱ تا ۶۲ درصد از تولید/عرضه، نه سهم ذخایر). اتی معدن به‌عنوان انحصارگر دولتی این صنعت، در سال ۲۰۲۴ رکورد ۱٫۳۲۲ میلیارد دلاری ثبت کرد و در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱٫۱۵ میلیارد دلار صادرات داشت. افزوده‌شدن بور به فهرست مواد معدنی حیاتی آمریکا در نوامبر ۲۰۲۵ نشان می‌دهد جایگاه راهبردی این ماده در حال افزایش است، هرچند رقابت‌های جدید در صربستان و آمریکا هنوز فاصله زیادی با موقعیت مسلط ترکیه دارند. برای کسانی که به اقتصاد و صنایع استراتژیک ترکیه علاقه دارند، مقاله‌های صنایع بزرگ ترکیه، توگ، خودروی ملی ترکیه و صنایع هوافضای ترکیه هم می‌تواند مکمل خوبی برای این موضوع باشد.

منابع این مقاله

این مقاله برای هر رقم کلیدی، منبع رسمی و تاریخ آن را ذکر کرده است؛ مهم‌ترین منابع عبارت‌اند از گزارش خلاصه آماری مواد معدنی USGS برای بور، فوریه ۲۰۲۶، نسخه ژانویه ۲۰۲۵ همین گزارش (برای مقایسه بازبینی آمار)، صفحه رسمی اتی معدن درباره بور در ترکیه، مقاله ویکی‌پدیای انگلیسی درباره اتی معدن، گزارش Türkiye Today درباره صادرات بور و گزارش Hürriyet Daily News درباره رکورد صادراتی بور. فهرست کامل و دقیق‌تر (شامل تاریخ دسترسی هر منبع و موارد تأییدنشده) در فایل sources.md این پروژه موجود است.

برای اطلاعات بیشتر درباره شهرهایی که معادن بور در آن‌ها قرار دارد و صنایع مرتبط، می‌توانید صفحه‌های اسکی‌شهیر، آنکارا (محل دفتر مرکزی اتی معدن)، نیروگاه هسته‌ای آق‌قویو، آسلسان، تی‌ای‌آی (صنایع موتور ترکیه)، تکنوفست، پل چاناک‌قلعه، بزرگ‌ترین سدهای ترکیه، ثبت شرکت در ترکیه، اجازه کار در ترکیه، نرخ ارز در استانبول و ماشین‌آلات معدنی هیدرومک را هم در همین سایت بخوانید. برای مقایسه با یک کالای استراتژیک دیگر ترکیه که همین رویکرد آماری دقیق در آن به‌کار رفته، مقاله فندق ترکیه را هم ببینید.