نیروگاه اتمی آککویو ترکیه ۲۰۲۶: وضعیت واحدها، مجوزها و تأمین مالی

آخرین به‌روزرسانی: ۱۰ مهر ۱۴۰۵ (۲ اکتبر ۲۰۲۶) — اطلاعات این مقاله از سایت رسمی نهاد نظارت هسته‌ای ترکیه (NDK)، وزارت انرژی ترکیه، پروفایل ترکیه در انجمن جهانی هسته‌ای (به‌روز شده ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶)، خبرگزاری World Nuclear News (۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶)، گزارش ایمبر (آوریل ۲۰۲۶) و داده‌های سازمان تنظیم بازار انرژی (EPDK) گرفته شده و هر ادعا به منبع و تاریخ آن نسبت داده شده است.

نیروگاه اتمی آککویو (Akkuyu) نخستین نیروگاه هسته‌ای تجاری ترکیه است که شرکت دولتی روسی روساتوم در شهرستان گولنار استان مرسین می‌سازد؛ اما برخلاف آنچه در سال‌های گذشته گفته می‌شد، طبق آخرین منابع بررسی‌شده (۲۱ و ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶) هنوز هیچ واحدی به شبکه برق ترکیه وصل نشده و واحد اول در مرحله آزمایش‌های پیش از راه‌اندازی است. این نیروگاه چهار راکتور VVER-1200 با ظرفیت اسمی ۴٬۸۰۰ مگاوات دارد، به‌صورت «ساخت، مالکیت و بهره‌برداری» اجرا می‌شود و به گفته مقام‌های ترکیه پس از تکمیل حدود ۱۰ درصد نیاز برق کشور را تأمین خواهد کرد. در این راهنما وضعیت هر چهار واحد، مجوزهای نهاد ناظر ترکیه، تغییر زمان‌بندی‌ها، تأمین مالی، بحث‌های ایمنی و محیط زیست و جایگاه نیروگاه در سبد برق ترکیه را با تکیه بر منابع مشخص و تاریخ‌دار مرور می‌کنیم. جایی که منابع با هم اختلاف دارند، همان اختلاف را بدون جانب‌داری نشان داده‌ایم.

خلاصه وضعیت در ۲ اکتبر ۲۰۲۶: ساخت واحد ۱ طبق اعلام روساتوم (ژوئن ۲۰۲۶) تکمیل شده و آزمایش‌های هیدرولیکی سرد از ژوئن ۲۰۲۶ ادامه دارد؛ به گزارش World Nuclear News در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ آزمایش‌های گرم هنوز در پیش است. مجوز بهره‌برداری (İşletme Lisansı) واحد ۱ طبق سایت NDK در مرحله بررسی است و بارگذاری سوخت واقعی بدون آن ممکن نیست. وزیر انرژی ترکیه در ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ گفته راکتور اول تا پایان سال برق تولید خواهد کرد، اما این هدف بارها عقب رفته است (۲۰۲۳، ۲۰۲۴، ۲۰۲۵). واحدهای ۲ تا ۴ هنوز در حال ساخت‌اند و برای آن‌ها تاریخ رسمی به‌روزشده‌ای پیدا نکردیم.

نیروگاه اتمی آککویو در یک نگاه

جدول زیر مشخصات پایه پروژه را بر اساس منابع رسمی و مرجع نشان می‌دهد. ارقامی که چند روایت دارند، در همین جدول یا بخش‌های بعدی با نام منبع آمده‌اند.

ویژگی	مشخصات	منبع و تاریخ
محل	بویوک‌اجلی (Büyükeceli)، شهرستان گولنار، استان مرسین، ساحل مدیترانه	World Nuclear News، ۱۲ دسامبر ۲۰۲۳؛ NDK
تعداد و نوع راکتور	چهار راکتور آب تحت فشار VVER-1200 (نسل III+)	انجمن جهانی هسته‌ای، ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶
ظرفیت	۱٬۲۰۰ مگاوات برای هر واحد، جمعاً ۴٬۸۰۰ مگاوات	World Nuclear News، ۷ مه ۲۰۲۶
سازنده و مالک	زیرمجموعه روساتوم (شرکت Akkuyu Nükleer A.Ş.)، مدل ساخت-مالکیت-بهره‌برداری	انجمن جهانی هسته‌ای، ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶
توافق پایه	توافق بین‌دولتی ترکیه و روسیه، مه ۲۰۱۰ (تصویب پارلمان ترکیه: ژوئیه ۲۰۱۰)	ویکی‌پدیا (مقاله Akkuyu Nuclear Power Plant)
تولید سالانه پس از تکمیل	حدود ۳۵ میلیارد کیلووات‌ساعت؛ حدود ۱۰ درصد برق ترکیه	اسپوتنیک، ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ (به نقل از وزیر انرژی)
نهاد ناظر	Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK)، تأسیس با قانون ۲۰۱۸	ویکی‌پدیا (Nuclear power in Turkey)؛ NDK
هزینه اعلام‌شده	حدود ۲۰ میلیارد دلار طبق اغلب گزارش‌ها؛ ۲۴ تا ۲۵ میلیارد دلار طبق نقل از مقام‌های روساتوم	رویترز (۲۶ دسامبر ۲۰۲۵)؛ ویکی‌پدیا

یک نکته درباره عبارت «اولین نیروگاه اتمی ترکیه» لازم است. ترکیه از ۱۹۶۱ یک راکتور پژوهشی یک‌مگاواتی در چکمجه (Çekmece) داشته و آککویو از سال ۱۹۷۶ به‌عنوان یکی از محل‌های احتمالی نیروگاه مطرح بوده است (ویکی‌پدیا، Nuclear power in Turkey). بنابراین آککویو نخستین نیروگاه برق هسته‌ای تجاری کشور است، نه نخستین تأسیسات هسته‌ای آن.

تاریخچه پروژه: از توافق ۲۰۱۰ تا آغاز ساخت

مسیر پروژه را می‌توان در چند مرحله خلاصه کرد. این جدول فقط رویدادهایی را دارد که در منابع بررسی‌شده تاریخ مشخص داشتند.

تاریخ	رویداد	منبع
۱۹۶۱	راهاندازی راکتور پژوهشی ۱ مگاواتی چکمجه	ویکی‌پدیا (Nuclear power in Turkey)
۱۹۷۶	انتخاب آککویو به‌عنوان محل احتمالی نیروگاه	ویکی‌پدیا (Nuclear power in Turkey)
مه ۲۰۱۰	امضای توافق ترکیه و روسیه برای ساخت چهار واحد VVER-1200 توسط زیرمجموعه روساتوم	ویکی‌پدیا (Akkuyu Nuclear Power Plant)
۲۸ فوریه ۲۰۱۱	شناسایی شرکت پروژه به‌عنوان «مؤسس» توسط TAEK	NDK
۱ دسامبر ۲۰۱۴	تأیید گزارش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی (ÇED) توسط وزارت محیط زیست و شهرسازی	خبرگزاری آناتولی، ۱ دسامبر ۲۰۱۴
آوریل ۲۰۱۵	مراسم رسمی آغاز پروژه	ویکی‌پدیا (Akkuyu Nuclear Power Plant)
۲ آوریل ۲۰۱۸	صدور جواز ساخت واحد ۱	NDK
۲۶ ژوئن ۲۰۲۰	شروع ساخت واحد ۲ (بتن‌ریزی اول)	ویکی‌پدیا (Akkuyu Nuclear Power Plant)
۱۰ مارس ۲۰۲۱	شروع ساخت واحد ۳	ویکی‌پدیا (Akkuyu Nuclear Power Plant)
۲۱ ژوئیه ۲۰۲۲	شروع ساخت واحد ۴	ویکی‌پدیا (Akkuyu Nuclear Power Plant)

انجمن جهانی هسته‌ای تاریخ شروع ساخت واحد ۱ را ۳ آوریل ۲۰۱۸ ثبت کرده است. ویکی‌پدیا از «مارس ۲۰۱۸» به‌عنوان آغاز ساخت اصلی یاد می‌کند. این اختلاف چند روزه به تعریف «اولین بتن» و «صدور جواز» برمی‌گردد و در تصویر کلی تغییری ایجاد نمی‌کند.

وضعیت چهار واحد در مهر ۱۴۰۵

وضعیت واحدها یکسان نیست. واحد ۱ در مرحله راه‌اندازی است، واحد ۲ مجوز آزمایش‌های راه‌اندازی گرفته و واحدهای ۳ و ۴ هنوز در مرحله ساخت‌اند.

واحد	آغاز ساخت	آخرین وضعیت گزارش‌شده	منبع و تاریخ
واحد ۱	آوریل ۲۰۱۸	ساخت تکمیل‌شده اعلام شده؛ ۱۶۳ مجموعه سوخت ساختگی برای تمرین بارگذاری وارد راکتور شده و آزمایش‌های هیدرولیکی سرد از ژوئن ۲۰۲۶ شروع شده است؛ آزمایش‌های گرم در پیش است	ترکیه‌تودی، ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶؛ انجمن جهانی هسته‌ای، ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶؛ World Nuclear News، ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶
واحد ۲	ژوئن ۲۰۲۰	مجوز آزمایش‌های راه‌اندازی در ۱۸ مارس ۲۰۲۶ صادر شد؛ در ژوئن ۲۰۲۶ جوشکاری لوله‌های اصلی راکتور در جریان بود و گنبد پوسته داخلی ساختمان راکتور نصب شده	NDK؛ www1.ru، ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶؛ ترکیه‌تودی، ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶
واحد ۳	مارس ۲۰۲۱	در ۱۰ مه ۲۰۲۶ جرثقیل سقفی اصلی سالن توربین نصب شد	ترکیه‌تودی، ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶
واحد ۴	ژوئیه ۲۰۲۲	بدنه فشار راکتور و تثبیت‌کننده فشار در نوامبر ۲۰۲۵ به سایت رسید	خبرنامه روساتوم، ۲۶ ژانویه ۲۰۲۶

واحد ۱: جاده نهایی راه‌اندازی

مهم‌ترین رویدادهای واحد ۱ در یک سال اخیر به این ترتیب بوده است:

• ژوئیه ۲۰۲۵: به گفته آنتون ددوسنکو، رئیس شرکت Akkuyu Nükleer، کارهای راه‌اندازی روی راکتور اول از ۸ ژوئیه ۲۰۲۵ شروع شد (مسکو تایمز، ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۵).
• اکتبر ۲۰۲۵: سامانه خودکار کنترل فرایند واحد ۱ با بیش از ۴۲٬۰۰۰ قطعه تحویل شد (خبرنامه روساتوم، ژانویه ۲۰۲۶).
• دسامبر ۲۰۲۵: ولتاژ اسمی شبکه خارجی به بخشی از تجهیزات سوئیچ‌گیر ۴۰۰ کیلوولت وارد شد تا آمادگی انتقال برق نیروگاه به شبکه ملی آزموده شود (World Nuclear News و خبرنامه روساتوم).
• ژوئن ۲۰۲۶: روساتوم اعلام کرد ساخت واحد ۱ پایان یافته و آزمایش‌های هیدرولیکی سرد پس از بارگذاری مجموعه‌های سوخت ساختگی شروع شده است (ترکیه‌تودی، ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶).
• ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶: World Nuclear News گزارش داد که آزمایش‌های سرد ادامه دارد، آزمایش‌های گرم بعداً انجام می‌شود و الکسی لیخاچف، مدیرعامل روساتوم، هدف خود را «گرفتن مجوز و آغاز عملیات راه‌اندازی تا پایان سال» اعلام کرده است.

آزمایش‌های گرم، بخشی از مرحله «راه‌اندازی» هستند و عملکرد تجهیزات را در دمای کاری بررسی می‌کنند؛ از جمله کار چهار پمپ اصلی گردش خنک‌کننده در دمای دست‌کم ۲۶۰ درجه سانتی‌گراد (World Nuclear News، ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶). روساتوم در ژوئن ۲۰۲۶ گفته بود این آزمایش‌ها از ژوئیه شروع می‌شود (www1.ru، ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶)؛ اما گزارش ۲۱ سپتامبر هنوز آن را «مرحله بعدی» توصیف می‌کند. ما در منابع قابل‌دسترس تأییدی درباره تاریخ دقیق شروع آزمایش‌های گرم پیدا نکردیم.

واحدهای ۲ تا ۴

برای واحد ۲، نهاد ناظر در ۱۸ مارس ۲۰۲۶ با تصمیم شماره 2026-13/1 مجوز انجام آزمایش‌های راه‌اندازی پیش از بارگذاری سوخت را داد؛ درخواست مربوط در مه ۲۰۲۵ ثبت شده و بیش از ۲۲٬۰۰۰ صفحه مستند داشت (World Nuclear News، ۷ مه ۲۰۲۶؛ NDK). برای واحدهای ۳ و ۴ در سایت NDK پس از مارس ۲۰۲۵ ورودی تازه‌ای ثبت نشده است. برنامه‌های قدیمی‌تر، از جمله مقاله ویکی‌پدیا و گزارش World Nuclear News در دسامبر ۲۰۲۳، از بهره‌برداری هر چهار واحد تا پایان ۲۰۲۸ سخن می‌گفتند؛ اما این برنامه‌ها پیش از تأخیرهای اخیر تدوین شده‌اند و تاریخ به‌روزشده‌ای از منابع رسمی برای واحدهای ۲ تا ۴ پیدا نکردیم.

مجوزهای نهاد ناظر NDK؛ هر واحد در کدام مرحله است؟

ترکیه با قانونی که در ۲۰۱۸ تصویب شد، وظیفه صدور مجوزهای هسته‌ای را از سازمان انرژی اتمی (TAEK) به نهاد جدیدی به نام NDK سپرد (ویکی‌پدیا، Nuclear power in Turkey). مسیر مجوزدهی سه مرحله اصلی دارد: جواز ساخت (İnşaat Lisansı)، مجوز راه‌اندازی (İşletmeye Alma İzni) و جواز بهره‌برداری (İşletme Lisansı). به نوشته World Nuclear News (دسامبر ۲۰۲۳)، بارگذاری سوخت در راکتور فقط پس از جواز بهره‌برداری مجاز است. جدول زیر تاریخ‌ها را از صفحه رسمی NDK نشان می‌دهد.

واحد	مرحله	تاریخ	توضیح
واحد ۱	جواز ساخت	۲ آوریل ۲۰۱۸	تصمیم مورخ ۳۰ مارس ۲۰۱۸
واحد ۱	مجوز راه‌اندازی	۲۱ نوامبر ۲۰۲۳	تصمیم شماره 2023-90/4؛ World Nuclear News آن را ۱۲ دسامبر ۲۰۲۳ گزارش کرد
واحد ۱	درخواست جواز بهره‌برداری	۲۷ دسامبر ۲۰۲۴	نواقص مستندات در ۲۱ مارس ۲۰۲۵ اعلام شد
واحد ۱	تکمیل نواقص	۲۶ فوریه و ۱ ژوئن ۲۰۲۶	پس از بررسی انطباق مستندات در ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶، پرونده به مرحله بررسی و ارزیابی رفت
واحد ۲	جواز ساخت	۲۶ اوت ۲۰۱۹	تصمیم 2019-44/1-1
واحد ۲	مجوز راه‌اندازی	۱۸ مارس ۲۰۲۶	درخواست: ۸ مه ۲۰۲۵
واحد ۳	جواز ساخت	۱۳ نوامبر ۲۰۲۰	—
واحد ۴	جواز ساخت	۲۸ اکتبر ۲۰۲۱	تصمیم 2021-51/3-1

نتیجه عملی این جدول روشن است: تا زمانی که NDK جواز بهره‌برداری واحد ۱ را صادر نکند، سوخت واقعی نمی‌تواند وارد راکتور شود و برقی هم به شبکه نمی‌رسد. هدف اعلام‌شده روساتوم برای گرفتن مجوز تا پایان ۲۰۲۶ است؛ اما تاریخ صدور تصمیم را فقط خود NDK مشخص می‌کند و در منابع بررسی‌شده هیچ تاریخ قطعی برای آن اعلام نشده بود.

چرا زمان‌بندی راه‌اندازی بارها عقب رفت؟

در سال‌های گذشته چند هدف مختلف برای تولید برق واحد اول اعلام شد. جدول زیر فقط اهدافی را دارد که منبع و تاریخ مشخص داشتند.

هدف اعلام‌شده برای واحد ۱	زمان اعلام	منبع
راه‌اندازی در ۲۰۲۳	مارس ۲۰۲۱	الجزیره، ۱۰ مارس ۲۰۲۱
راه‌اندازی فیزیکی در ۲۰۲۴	دسامبر ۲۰۲۳	World Nuclear News، ۱۲ دسامبر ۲۰۲۳
«تولید برق در ۲۰۲۶»	۲۹ اکتبر ۲۰۲۴	تاس، به نقل از آلپارسلان بایراکتار
آزمایش در پایان ۲۰۲۵ یا آغاز ۲۰۲۶ و تولید برق تا میانه ۲۰۲۶	ژوئن ۲۰۲۵	مجله Nuclear Engineering International، ۳ ژوئن ۲۰۲۵
هدف سال ۲۰۲۶ برای نخستین تولید برق	۲۶ دسامبر ۲۰۲۵	بایراکتار، به نقل از رویترز و کالیبر
«تا پایان امسال» برق تولید می‌کند	۶ سپتامبر ۲۰۲۶	اسپوتنیک، به نقل از بایراکتار

درباره علت تأخیرها، منابع مختلف توضیح‌های متفاوتی داده‌اند و باید آن‌ها را جدا از هم دید:

• ادعای وزیر انرژی ترکیه: آلپارسلان بایراکتار در اکتبر ۲۰۲۴ گفت تجهیزاتی که پیش از اعمال تحریم‌ها از زیمنس سفارش داده شده بود هرگز به سایت نرسید و دلیل تأخیر را «همه‌گیری، تحریم‌های پنهان و مستقیم و نگهداری تجهیزات پیش‌پرداخت‌شده در اروپا» دانست (تاس، ۲۹ اکتبر ۲۰۲۴).
• گزارش مسکو تایمز: این رسانه در ژوئیه ۲۰۲۵ نوشت زیمنس به دلیل تحریم‌ها از پروژه کنار رفته و روساتوم تأمین‌کننده چینی را جایگزین کرده است.
• مشکلات پرداخت: به گزارش Nuclear Engineering International (۳ ژوئن ۲۰۲۵)، وزارت دادگستری آمریکا در فوریه ۲۰۲۵ انتقال بیش از ۲ میلیارد دلار از طریق جی‌پی‌مورگان را به اتهام نقض تحریم‌ها مسدود کرد. همین گزارش می‌گوید روساتوم از ترکیه امتیازهایی مالی مانند معافیت از مالیات بر درآمد خواسته است. نظر رسمی دولت ترکیه درباره این خواسته را در منابع بررسی‌شده پیدا نکردیم.
• ادعای کاهش نیروی کار: مسکو تایمز در ژوئیه ۲۰۲۵، به نقل از رسانه مستقل Sota، نوشت کارکنان روس چند ماه حقوق دریافت نکرده‌اند و تعداد کارکنان سایت از ۱۲٬۰۰۰ به حدود ۳٬۰۰۰ نفر رسیده است. روساتوم و شرکت پروژه این ادعا را در همان منبع تأیید نکرده‌اند و ما نیز آن را مستقل راستی‌آزمایی نکردیم.

تأمین مالی و مدل ساخت-مالکیت-بهره‌برداری

آککویو در اصطلاح فنی یک پروژه BOO (ساخت، مالکیت و بهره‌برداری) است؛ یعنی شرکت روسی سرمایه‌گذاری، ساخت و راهبری نیروگاه را بر عهده دارد و در عوض برق تولیدشده را با قیمت از پیش توافق‌شده به ترکیه می‌فروشد. روساتوم و منابع نزدیک به آن این مدل را «اولین نمونه در صنعت هسته‌ای جهان» توصیف می‌کنند (کالیبر، دسامبر ۲۰۲۵)؛ این ادعای خود روساتوم است و ما آن را مستقل بررسی نکرده‌ایم. جدول زیر عناصر مالی مستند را کنار هم می‌گذارد.

عنصر	آنچه گزارش شده	منبع و تاریخ
ساختار مالکیت	در ابتدا ۱۰۰ درصد سرمایه روسی؛ دست‌کم ۵۱ درصد در بلندمدت در اختیار روسیه (ویکی‌پدیا از امکان فروش تا ۴۹ درصد سهام به سرمایه‌گذاران دیگر یاد می‌کند)	انجمن جهانی هسته‌ای، ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶؛ ویکی‌پدیا
قرارداد خرید برق	خرید ۷۰ درصد برق واحدهای ۱ و ۲ و ۳۰ درصد برق واحدهای ۳ و ۴ به مدت ۱۵ سال پس از بهره‌برداری تجاری، با قیمت ثابت ۱۲٫۳۵ سنت آمریکا به‌ازای هر کیلووات‌ساعت	انجمن جهانی هسته‌ای، ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶
هزینه پروژه	حدود ۲۰ میلیارد دلار بر اساس توافق ۲۰۱۰؛ ۲۴ تا ۲۵ میلیارد دلار بر اساس سخنان مقام‌های روساتوم	رویترز؛ ویکی‌پدیا
وام گازپروم‌بانک	وام ۹٫۱ میلیارد دلاری در ۳ اوت ۲۰۲۲ به شرکت Akkuyu Nuclear JSC؛ ۷ میلیارد برای نیروگاه، ۱٫۶ میلیارد برای ذخیره اورانیوم در قزاقستان و ۵۰۰ میلیون برای دارایی‌های لیتیوم	میدل ایست آی، ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۲
تأمین مالی جدید	بایراکتار در دسامبر ۲۰۲۵ گفت روسیه حدود ۹ میلیارد دلار تأمین مالی جدید برای آککویو فراهم کرده که احتمالاً در ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ مصرف می‌شود و دست‌کم ۴ تا ۵ میلیارد دلار آن در ۲۰۲۶ به ترکیه وارد می‌شود	کالیبر، دسامبر ۲۰۲۵

دو تفسیر از این جدول نادرست است. اول اینکه رقم ۱۲٫۳۵ سنت را نباید «قیمت برق مصرف‌کننده» دانست؛ این قیمت خریدی است که نهاد دولتی خرید برق به نیروگاه می‌پردازد. اینکه این قیمت در نهایت قبض مصرف‌کنندگان را چقدر تغییر می‌دهد، در منابع بررسی‌شده مستند نشده است و به تعرفه‌های آینده و شرایط اقتصادی بستگی دارد. دوم اینکه عدد ۱۵٫۳۳ که در نسخه‌های قدیمی این مقاله به‌عنوان سقف قیمت آمده بود، در هیچ‌یک از منابع جدید تأیید نشد و حذف شده است.

برای آشنایی با زمینه اقتصادی ترکیه که این قراردادها در آن بسته شده‌اند، اقتصاد ترکیه و هزینه قبوض در ترکیه را ببینید.

ایمنی و محیط زیست؛ ادعاها و نقدها به تفکیک گوینده

بحث ایمنی آککویو از ابتدا چند لایه داشته است: روش ارزیابی اثرات زیست‌محیطی، خطر زلزله، مدیریت پسماند و ریسک‌های جنگی. هر ادعا را در جدول زیر به گوینده‌اش نسبت داده‌ایم تا خواننده بتواند خودش وزن آن را بسنجد.

موضوع	ادعا یا موضع	گوینده و تاریخ
ارزیابی زیست‌محیطی	گزارش ÇED با ۳٬۷۳۰ صفحه و ۲۲ پیوست، پس از بررسی ۵۶ نهاد، در ۱ دسامبر ۲۰۱۴ تأیید شد	وزارت محیط زیست و شهرسازی ترکیه، به نقل از خبرگزاری آناتولی
خطر زلزله (موضع رسمی)	محل نیروگاه در پهنه لرزه‌خیزی درجه ۵ و از کم‌خطرترین مناطق ترکیه است؛ بر پایه پژوهش مرکز مهندسی زلزله دانشگاه فنی خاورمیانه (ODTÜ)	وزارت محیط زیست و شهرسازی، ۱ دسامبر ۲۰۱۴
نقد گزارش ÇED	گزارش بیشتر «ستایش از انرژی هسته‌ای» است و بخش‌های زلزله، پسماند و سلامت ناقص‌اند؛ جلسه مشارکت عمومی نمایشی بوده	اتاق مهندسان برق (EMO) وابسته به TMMOB، ۱ اکتبر ۲۰۱۳
حکم دادگاه	شورای دولت (Danıştay) ۱۳ دعوی ابطال را رد کرد؛ به نقل از رسانه‌ها حکم کاستی‌هایی در گزارش را پذیرفت اما آن‌ها را مانع اجرای پروژه ندانست و رفع‌شان را به گزارش ایمنی مقدماتی واگذار کرد	گزارش «کارادنیز ایسیاندادیر» از حکم ۲۰۱۷–۲۰۱۸؛ اتحادیه سراسری وکلا (TBB) از تأیید نهایی با رأی ۸ به ۵ در ۲۰ ژوئن ۲۰۱۸ خبر داد
نقد زلزله و گسل	کمیسیون پایش TMMOB در گزارش ژوئیه ۲۰۱۹ نگرانی خود را درباره گسل اجه‌میش (Ecemiş) در نزدیکی محل مطرح کرد و روند پروژه را «غیرقانونی و غیرعلمی» خواند	TMMOB، ژوئیه ۲۰۱۹
دفاع کارشناسان از ایمنی لرزه‌ای	پس از زلزله ۶ فوریه ۲۰۲۳ مصطفی اردیک گفت نیروگاه «اکنون از نظر زلزله هیچ خطری ندارد» و برای زلزله ۷٫۸ طراحی شده است؛ دو استاد دیگر محل را کم‌لرزه و سامانه‌های ایمنی را فعال و غیرفعال توصیف کردند	پروفسور مصطفی اردیک و همکاران، ۹ فوریه ۲۰۲۳، به نقل از Haberler.com
ریسک‌های جنگی	راکتورها در جنگ مسلحانه می‌توانند هدف باشند	هنری سوکولسکی، مرکز آموزش سیاست منع گسترش، به نقل از الجزیره، ۱۰ مارس ۲۰۲۱
دفاع از پروژه	نیروگاه بر اساس تحلیل ریسک طراحی شده و فناوری پیشرفته دارد	سینان اولگن، مرکز مطالعات اقتصاد و سیاست خارجی، به نقل از الجزیره، ۱۰ مارس ۲۰۲۱

ویژگی‌های ایمنی طراحی VVER-1200

یک مقاله فنی منتشرشده در ESI-Africa (۱۱ و ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، نوشته کریس مایر) ویژگی‌های ایمنی این راکتور را چنین توصیف می‌کند: دو لایه محفظه (داخلی بتن پیش‌تنیده با ضخامت تا ۱٫۲ متر و بیرونی بتن مسلح تا ۲٫۲ متر)، سامانه جمع‌کننده مواد مذاب راکتور (core catcher) و سامانه‌های ایمنی غیرفعال از جمله دفع غیرفعال گرما از مولدهای بخار که بدون برق کار می‌کنند. این منبع نشریه‌ای تخصصی با نویسنده مهمان است، نه ارزیابی مستقل یک نهاد ناظر؛ بنابراین این ویژگی‌ها را باید «طراحی اعلام‌شده» دانست و قضاوت درباره عملکرد واقعی، پس از اخذ جواز بهره‌برداری و در دوران بهره‌برداری ممکن می‌شود.

مسائل هنوز بی‌پاسخ

حکم دادگاه به نقل از رسانه‌ها نشان می‌دهد کارشناسان دادگاه در ۲۰۱۷ کمبود برنامه پسماند و برچیدن نیروگاه، نبود پروتکل واکنش اضطراری و ضعف تحلیل سلامت را در گزارش زیست‌محیطی یافته بودند. اینکه این کاستی‌ها بعدها در گزارش‌های ایمنی ارائه‌شده به نهاد ناظر برطرف شده‌اند یا نه، از منابع عمومی قابل تأیید نبود. به همین دلیل نه می‌توان ادعای مخالفان را «ثابت‌شده» دانست و نه ادعای مدافعان را «بی‌چون‌وچرا».

برای زمینه لرزه‌خیزی ترکیه، نقشه زلزله ترکیه را ببینید.

نیروگاه چه سهمی در سبد برق ترکیه خواهد داشت؟

برای سنجیدن «حدود ۱۰ درصد» باید پایه مقایسه را دید. جدول زیر تولید برق ۲۰۲۵ ترکیه را بر اساس داده‌های سازمان تنظیم بازار انرژی (EPDK) نشان می‌دهد؛ درصدها را خودمان از روی ارقام خام محاسبه کرده‌ایم.

منبع تولید	تولید ۲۰۲۵ (میلیارد کیلووات‌ساعت)	سهم تقریبی از کل
گاز طبیعی	۷۹٫۰۸	۲۲٫۳ درصد
زغال‌سنگ وارداتی	۷۶٫۵۹	۲۱٫۶ درصد
لیگنیت	۳۸٫۴۳	۱۰٫۸ درصد
برق‌آبی	۵۷٫۲۱	۱۶٫۱ درصد
بادی	۳۹٫۷۵	۱۱٫۲ درصد
خورشیدی	۳۶٫۴۳	۱۰٫۳ درصد
سایر تجدیدپذیرها (زمین‌گرمایی، زیست‌توده و غیره)	حدود ۲۰٫۱۸	۵٫۷ درصد
سایر منابع حرارتی	حدود ۶٫۹۱	۱٫۹ درصد
هسته‌ای	۰	۰ درصد
جمع	۳۵۴٫۵۸	۱۰۰ درصد

منبع ارقام: آمار EPDK به نقل از انرژی گونلوگو (enerjigunlugu.net). گروه تحلیلی ایمبر در گزارش «چشم‌انداز برق ترکیه ۲۰۲۶» (۸ آوریل ۲۰۲۶) سهم زغال‌سنگ را حدود ۳۴ درصد و سهم مجموع باد و خورشید را ۲۲ درصد اعلام کرده است. تفاوت اندک با جدول بالا از اختلاف روش گروه‌بندی و منبع داده می‌آید. در سمت ظرفیت نصب‌شده، مجموع ظرفیت ترکیه در پایان ۲۰۲۵ طبق همان منبع ۱۲۳٬۱۶۷ مگاوات بود؛ با این حساب، ۴٬۸۰۰ مگاوات آککویو حدود ۳٫۹ درصد ظرفیت نصب‌شده ۲۰۲۵ می‌شود و هر واحد به‌تنهایی کمتر از یک درصد.

تولید ۳۵ میلیارد کیلووات‌ساعتی که برای نیروگاه کامل اعلام شده، در مقایسه با تولید ۳۵۴٫۶ میلیارد کیلووات‌ساعتی ۲۰۲۵ حدود ۹٫۹ درصد است؛ یعنی با ادعای «حدود ۱۰ درصد» سازگار است. وزیر انرژی ترکیه در ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ گفته واحد ۱ به‌تنهایی حدود ۲ تا ۲٫۵ درصد نیاز برق را تأمین می‌کند (اسپوتنیک). این سهم‌ها بر پایه تقاضای آینده است و با رشد مصرف تغییر می‌کند. توجه کنید که ایمبر ترکیه را در ۲۰۲۵ کشوری می‌داند که تقریباً یک‌پنجم برقش از باد و خورشید می‌آید؛ یعنی هسته‌ای در برنامه ترکیه یکی از چند ستون است، نه تنها ستون.

برای آشنایی با زیرساخت‌های دیگر انرژی ترکیه، بزرگ‌ترین سدهای ترکیه و شهرهای صنعتی ترکیه را بخوانید.

برنامه‌های هسته‌ای دیگر ترکیه: سینوپ، تراکیا و راکتورهای کوچک

آککویو قرار است فقط آغاز برنامه هسته‌ای ترکیه باشد. وزارت انرژی ترکیه در ۲۶ نوامبر ۲۰۲۵ هدف ۲۰۵۰ را شامل ۱۲ راکتور بزرگ (چهار واحد آککویو و بقیه در سینوپ و تراکیا) و ۵٬۰۰۰ مگاوات راکتور ماژولار کوچک (SMR) اعلام کرد تا ۱۰ تا ۱۵ درصد برق از هسته‌ای تأمین شود (وزارت انرژی ترکیه؛ انجمن جهانی هسته‌ای). جدول زیر وضعیت هر پروژه را با درجه قطعیت منابع نشان می‌دهد.

پروژه	آنچه مستند است	آنچه هنوز نامشخص است
سینوپ (دریای سیاه)	محل از نظر مقررات مورد تأیید است؛ شرکت TUNAS و شرکت کپکوی کره جنوبی در ۲۶ نوامبر ۲۰۲۵ تفاهم‌نامه همکاری امضا کردند (World Nuclear News)	فناوری و شریک نهایی در منابع بررسی‌شده اعلام نشده
تراکیا (شمال غرب)	وزیر وقت انرژی در نوامبر ۲۰۲۲ گفت کار روی نیروگاه سوم شروع شده است (خبرگزاری آناتولی)؛ انجمن جهانی هسته‌ای از گفتگو با شرکت‌های چینی خبر می‌دهد؛ اسپوتنیک در سپتامبر ۲۰۲۶ از علاقه روسیه برای ساخت نیروگاه دیگری در تراکیا نوشت	قرارداد نهایی یا برنامه ساخت تأیید نشد
راکتورهای ماژولار کوچک	بایراکتار در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ گفت ترکیه می‌خواهد نخستین SMR را در نیمه اول دهه ۲۰۳۰ راه‌اندازی کند (دیلی صباح)	ظرفیت و فناوری نخستین واحد اعلام نشده

برای این پروژه‌ها هنوز تصمیم نهایی درباره فناوری، شریک و تأمین مالی در منابع بررسی‌شده اعلام نشده است. برای مقیاس زمانی، ساخت واحد ۱ آککویو در ۲۰۱۸ شروع شد و هدف اعلام‌شده برای نخستین تولید برق آن اکنون پایان ۲۰۲۶ است.

مقایسه با بوشهر برای خوانندگان ایرانی

بسیاری از ایرانیان آککویو را با نیروگاه بوشهر مقایسه می‌کنند؛ هر دو را شرکت‌های روسی ساخته‌اند یا می‌سازند. جدول زیر فقط داده‌های مستند را کنار هم می‌گذارد و درباره هیچ‌کدام قضاوت سیاسی نمی‌کند.

ویژگی	آککویو (ترکیه)	بوشهر ۱ (ایران)
نوع راکتور	VVER-1200 (نسل III+)	VVER V-446
ظرفیت	۱٬۲۰۰ مگاوات هر واحد (اسمی)	۹۱۵ مگاوات (خالص)
آغاز ساخت	۲۰۱۸ (واحد ۱)	۱ مه ۱۹۷۵
اتصال به شبکه	هنوز انجام نشده (سپتامبر ۲۰۲۶)	۳ سپتامبر ۲۰۱۱
بهره‌برداری تجاری	هنوز انجام نشده	سپتامبر ۲۰۱۳

منبع بوشهر: انجمن جهانی هسته‌ای، صفحه ایران (به‌روز شده ۵ ژوئن ۲۰۲۶)؛ منبع آککویو: منابع این مقاله. ظرفیت‌های جدول ممکن است ناخالص یا خالص باشند و مستقیماً قابل مقایسه نیستند. طبق همان صفحه، ساخت واحد ۲ بوشهر از نوامبر ۲۰۱۹ شروع شده و تا فوریه ۲۰۲۶ حدود ۱۸ درصد پیشرفت داشته و بهره‌برداری تجاری آن برای ۲۰۲۹ پیش‌بینی شده است. این مقایسه نشان می‌دهد پروژه‌های هسته‌ای بزرگ در همه‌جا معمولاً دیرتر از برنامه اولیه تکمیل می‌شوند.

برای ایرانیان ساکن یا علاقه‌مند به مرسین چه معنایی دارد؟

مرسین یکی از شهرهای ساحلی جنوب ترکیه است؛ برای مقایسه با دیگر شهرها بهترین شهرهای ترکیه برای زندگی و هزینه‌های زندگی در ترکیه را ببینید. چند نکته عملی:

• نیروگاه در شهرستان گولنار و در ساحل بویوک‌اجلی قرار دارد و نه در مرکز شهر مرسین. فاصله دقیق تا محله مورد نظر خود را از نقشه رسمی بررسی کنید.
• هیچ‌یک از منابع بررسی‌شده اثر مستقیم نیروگاه بر قیمت املاک یا اجاره‌بها در مرسین را مستند نکرده‌اند؛ هر ادعای قطعی در این باره را با احتیاط ببینید.
• اگر قصد سفر دارید، مناطق مجاور مانند آدانا و جاذبه‌های آن نیز در مسیر رایج گردشگری جنوب قرار دارند.
• برای اطلاع از رویدادهای رسمی، منابع اصلی همان صفحه NDK و وزارت انرژی هستند، نه شبکه‌های اجتماعی.

نقش روساتوم و روابط ترکیه و روسیه؛ فقط آنچه مستند است

از نظر حقوقی، آککویو ثمره یک توافق بین‌دولتی ۲۰۱۰ است که پارلمان ترکیه همان سال آن را تصویب کرد (ویکی‌پدیا). رجب طیب اردوغان در سال‌های قبل این پروژه را به گفته الجزیره «نماد همکاری ترکیه و روسیه» نامید (الجزیره، ۱۰ مارس ۲۰۲۱). ولادیمیر پوتین نیز در دیدار با اردوغان در ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ به گزارش اسپوتنیک از اطمینان خود به راه‌اندازی در ۲۰۲۶ گفته است. این موضع‌ها گزارش سخنان مقام‌هاست و به معنای تأیید مستقل پیشرفت فنی نیست؛ پیشرفت فنی را باید از NDK و گزارش‌های میدانی دنبال کرد. درباره روابط ترکیه با دیگر همسایگان و بحث‌های منطقه‌ای در روابط ترکیه و یونان، قبرس و رجب طیب اردوغان بخوانید.

بازیگران صنعتی ترکیه و زنجیره تأمین هسته‌ای

برنامه ۲۰۵۰ ترکیه بر «افزایش بومی‌سازی» تجهیزات هسته‌ای تأکید دارد؛ وزارت انرژی در ۲۶ نوامبر ۲۰۲۵ گفته صنعت داخلی می‌تواند فناوری SMR را هم تولید کند. این هدف هنوز در مرحله بیانیه است و ما سهم دقیق شرکت‌های ترکیه‌ای در آککویو را در منابع رسمی پیدا نکردیم. برای آشنایی با شرکت‌ها و گروه‌های صنعتی که زمینه‌های مرتبط با انرژی و ساخت‌وساز دارند می‌توانید شرکت‌های ساختمانی ترکیه، کوچ هلدینگ، صبانجی هلدینگ، آسلسان و خودروی ملی توگ را ببینید. حضور یک شرکت در این فهرست به معنای مشارکت آن در آککویو نیست.

آنچه هنوز نامشخص است

شفافیت درباره محدودیت اطلاعات، بخشی از قابل‌اعتماد بودن یک راهنماست. موارد زیر در زمان نگارش، با منابع قابل‌دسترس تأیید نشد:

• تاریخ شروع آزمایش‌های گرم واحد ۱: برنامه ژوئیه ۲۰۲۶ بوده، اما گزارش ۲۱ سپتامبر آن را «مرحله بعد» می‌خواند.
• تاریخ صدور جواز بهره‌برداری: NDK تاریخ قطعی اعلام نکرده است.
• تاریخ نخستین اتصال به شبکه و بهره‌برداری تجاری: فقط هدف «تا پایان ۲۰۲۶» از سوی مقام‌ها گفته شده است.
• برنامه به‌روز واحدهای ۲ تا ۴: تاریخ‌های ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ قدیمی‌اند.
• هزینه نهایی پروژه: بین ۲۰ و ۲۵ میلیارد دلار روایت‌های متفاوت وجود دارد.
• وضعیت تأمین مالی و پرداخت‌ها: گزارش‌های رسانه‌ای و اظهارات رسمی را نمی‌توان هم‌زمان تأیید کرد.
• ادعاهای مربوط به دستمزدها و کاهش نیروی کار: تنها از منابع رسانه‌ای مستقل نقل شده و پاسخ شرکت پروژه در همان منابع نیامده است.
• اثر نیروگاه بر قیمت برق مصرف‌کننده: مستند نشده است.

منابع اصلی

• صفحه رسمی NDK درباره آککویو — جدول مجوزها
• انجمن جهانی هسته‌ای: انرژی هسته‌ای در ترکیه — به‌روز شده ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶
• World Nuclear News: آککویو ۱ برای مرحله بعد آماده می‌شود — ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶
• World Nuclear News: مجوز راه‌اندازی واحد ۱ — ۱۲ دسامبر ۲۰۲۳
• World Nuclear News: مجوز راه‌اندازی واحد ۲ — ۷ مه ۲۰۲۶
• اسپوتنیک: واحد ۱ تا پایان ۲۰۲۶ — ۶ سپتامبر ۲۰۲۶
• Nuclear Engineering International: مشکلات پرداخت — ۳ ژوئن ۲۰۲۵
• وزارت انرژی ترکیه: هدف ۲۰۵۰ — ۲۶ نوامبر ۲۰۲۵
• ایمبر: چشم‌انداز برق ترکیه ۲۰۲۶ — ۸ آوریل ۲۰۲۶
• الجزیره: دوراهی هسته‌ای ترکیه — ۱۰ مارس ۲۰۲۱

سوالات متداول درباره نیروگاه اتمی آککویو